Кіріспе
Камерунның ағылшын тілді сепаратистері жариялаған саяси ұйым – Амбазония, сондай-ақ Амбазония Федеративтік Республикасы немесе Амбазония мемлекеті. Бұл саяси ұйымды Камеруннан тәуелсіздік алуды көздеген ағылшын тілді сепаратистер жариялаған. Сепаратистер Амбазонияның Камерунның Солтүстік-Батыс және Оңтүстік-Батыс аймақтарынан құрылуы керек екенін мәлімдейді. 2017 жылдан бері Амбазониялық көтерілісшілер Камерун әскерімен қарулы қақтығыс жүргізіп келеді, бұл «Ағылшын тілді дағдарыс» деп белгілі. Олар жер аударылған үкімет құруға тырысып, оларды қолдаған жасақтар талап етілген аумақтың шалғай аймақтарын бақылауға алды. 2024 жылға дейін ешбір ел Амбазонияның мемлекеттік екенін мойындаған жоқ. 1961 жылға дейін бұл аймақтар Британдық Камерунның оңтүстік бөлігі болса, Камерунның қалған бөлігі Француз Камеруны болып табылды. Тәуелсіздік алғаннан кейін референдум өткізіліп, Оңтүстік Камерунның сайлаушылары федеративтік республика құрамында Камерунға қосылуға дауыс берді. Уақыт өте келе франкофондар басымдық танытқан орталық үкіметтің билігі аймақтың автономиясы есебінен кеңейді. Көптеген тұрғындар өздерін ағылшын тілділер деп санайды және Камерун үкіметінің ағылшын тіліндегі заңдық, әкімшілік, білім беру және мәдени институттарды жоюға тырысып, кемсітушілік жасайтынын сезінеді. 2016 және 2017 жылдары кеңінен тараған наразылық қозғалысына үкімет тарапынан қатыгездікпен жауап берілді, бұл тәртіпсіздіктерге және қауіпсіздік күштеріне қарсы зорлық-зомбылыққа әкелді. 2017 жылы Амбазония жетекшілері тәуелсіздік туралы бір жақты декларация жариялады. Бұл зорлық-зомбылық партизан соғысына ұласты. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, қақтығыстар жалғасуда, халық орталықтары мен стратегиялық маңызға ие жерлер үкімет тарапынан бақыланады, ал сепаратистік жасақтар қатарлы шалғай ауылдық аймақтарды бақылауда ұстап, партизандық шабуылдар жасауға пайдаланады. Амбазония күштері біртұтас майдан құруға күресіп жатыр, ал ішкі кикіреулер Камерунмен келіссөздер жүргізуге немесе соғысқа қатысқан әртүрлі жасақтарды бақылауға тырысуға кедергі келтіруде. Жалғасып жатқан зорлық-зомбылық екі тараптан да адам құқықтарын кеңінен бұзуға алып келді, соның ішінде бейбіт тұрғындарды қарапайым түрде өлтіру, азаптау, зорлау және басқа да жыныстық қылмыстар, негізсіз ұстау және адамдарды ұрлау.
Ambazonia, alternatively the Federal Republic of Ambazonia or State of Ambazonia, is a political entity proclaimed by Anglophone separatists who are seeking independence from Cameroon. The separatists claim that Ambazonia should consist of the Northwest Region and Southwest Region of Cameroon. Since 2017, Ambazonian rebels have engaged in armed conflict with the Cameroonian military, in what is known as the Anglophone Crisis, attempted to set up a Government in exile and supportive militias have exerted control over some remote regions of the claimed territory. No country has recognized Ambazonia's existence as of 2024. Until 1961, the territory of these regions was the southern part of a British trust territory, British Cameroon while the rest of Cameroon was a French trust territory, French Cameroon. At independence, a plebiscite was held, and voters in Southern Cameroons opted to join Cameroon as a constituent state of a federal republic. Over time, the power of the central government, dominated by Francophones, expanded at the expense of the region's autonomy. Many inhabitants identify as Anglophones and resent what they perceive as discrimination and efforts to eliminate Anglophone legal, administrative, educational, and cultural institutions by the Cameroonian government. In 2016 and 2017, a widespread protest movement was met with a violent government crackdown, which led to rioting and violence against security forces and, in 2017, a unilateral declaration of independence by Ambazonian leaders. The violence developed into a guerrilla war, and as of 2023, clashes continue, with population centers and strategic locations largely controlled by the government engaged in counterinsurgency actions, with swathes of more remote, rural areas controlled by separatist militias and used to launch guerrilla attacks. Ambazonian forces have struggled to form a united front, and internecine conflicts have hampered efforts to negotiate with Cameroon or establish control over the various militia groups engaged in the fighting. Ongoing violence has led to widely reported human rights abuses by both sides, including indiscriminate killing of civilians, torture, rape and other gender based crimes, unjustified detentions, and kidnappings.
Этимологиясы мен терминологиясы
"Амбазония" термині Амбоз сөзінен туындаған, бұл Ури өзенінің сағасындағы шығанақтың жергілікті атауы, ағылшын тілінде Амбас шығанағы деп белгілі. Атау 1984 жылы Фон Горжи Динка жасаған, аймақтағы ағылшын тілді мекемелердің автономиясын қайта орнату және сақтау мақсатындағы науқанның бір бөлігі ретінде пайда болды. "Амбазония" термині көбінесе сепаратистік немесе тәуелсіздік іздеуші топтармен байланысты, ал Камерун үкіметі және БҰҰ сияқты ресми көздер "Солтүстік-Батыс аймағы" және "Оңтүстік-Батыс аймағы" (немесе кейде "NoSo" аймақтары) деп атайды, бұл екі әкімшілік провинцияның 1972 жылдан бергі ресми атаулары. Сепаратистер "Амбазония" терминіне альтернатива ретінде "Амбаланд" сөзін де қолданады. Басқа дереккөздер "Оңтүстік Камерун", "Англофондық Камерун" немесе "Камерунның ағылшын тілді аймақтары" деп те атауы мүмкін. Камерунның француз тілінде сөйлейтін бөліктеріне қатысты амбазониялық сепаратистер "la République" терминін, сондай-ақ "банан республикасы" немесе "колониалды Камерун" сияқты қарапайым емес сипаттамаларды қолданады. "Банан республикасы" Камерун институттарын сынау үшін пайдаланылады, ал "колониалды Камерун" франкофондық үстемдікті сынау мақсатында қолданылады. Амбазониялық белсенділер Англофондық дағдарыстың соғыс аймағын "Бірінші нүкте" деп атайды, бұл азаматтық соғыстың салдарынан туған қиратуға сілтеме.
Өңірдегі отаршылдық бәсеке
Вуари өзенінің сағасы маңындағы аймақ – Оңтүстік Камерунда ағылшын тілі тұрақты түрде алғаш рет орнаған жер. 1858 жылы миссионер Альфред Сакер Амбас шығанағында босатылған құлдардың қонысын құрды, ол кейін Виктория (қазіргі Лимбе) деп аталды. 1884 жылы бұл аймақ британдық Амбас шығанағының протектораты болып, Виктория оның астанасы болды. 1887 жылы Ұлыбритания бұл аймақты Германияның Камерун аумағына өткізді. Германия Викторияның ішкі аймақтарын бақылауда ұстау қиындықтарына тап болды және 1907 жылға дейін жергілікті феодалдық биліктерге қарсы Бафут соғыстарында күресті. Бірінші дүниежүзілік соғыстан және Версаль келісімінен кейін Камерун Франция мен Ұлыбританияның Ұлттар Лигасының мандатына бөлінді. Француз мандаты Камерун деп аталды және бұрынғы неміс аумағының көп бөлігін қамтыды. Британдық мандат – колониялық Нигерияның шекарасы бойындағы, Солтүстік Камерун мен Оңтүстік Камеруннан тұратын, соның ішінде тарихи Амбас шығанағы протекторатын да қамтитын, созылған жер суы. Бұл аумақ Британ Камеруны деп аталды. Британдықтар аумақтарды тікелей емес басқару арқылы басқарды, жергілікті билік органдарына өз дәстүрлеріне сәйкес халықты басқаруға рұхсат берді. 1953 жылы Лондонда өткен конференцияда Оңтүстік Камерун делегациясы жеке аймақ құруды сұрады. Британдықтар келісті, және Оңтүстік Камерун Буэа қаласы әлі де астанасы болып қалған автономды аймаққа айналды. 1954 жылы сайлаулар өтті және парламент 1954 жылдың 1 қазанында Е. М. Л. Эндейли премьер-министр ретінде жиналды.
1961 жылғы референдум
Біріккен Ұлттар Ұйымы 1961 жылғы 11 ақпанда аймақта плебисцит ұйымдастырды, ол халыққа екі балама ұсынды: Нигериямен одақ немесе Камерунмен одақ. Үшінші балама – тәуелсіздікке БҰҰ Қамқоршылық Кеңесіндегі британдық өкілі сэр Эндрю Коэн қарсы болды, нәтижесінде ол тізімге енгізілген жоқ. Плебисцитте Солтүстік Камерун сайлаушыларының 60% Нигериямен одақтасу үшін, ал Оңтүстік Камерун сайлаушыларының 70% Камерунмен одақтасу үшін дауыс берді. Бұл нәтижелердің бір бөлігі үлкен Нигерияның үстемдігіне деген қауіппен байланысты болды. Ендейли 1959 жылғы 1 ақпанда өткен сайлауда Джон Нгу Фончадан жеңіліс тапты. Оңтүстік Камерун 1961 жылғы 1 қазанда Камерунмен "Батыс Камерун" ретінде федерация құрды, оның өз премьер-министрі болды. Алайда, Оңтүстік Камерунның ағылшын тілді халқы 80% көпшілікті құрайтын француз тілді үкімет тарапынан оларға әділ қарамайтынына сендірмеді. Сол кездегі президент Ахмаду Ахиджо Оңтүстік Камерун одақтан шығып, өзінің табиғи ресурстарын алып кетеді деп қорқынышпен қарады. 1972 жылғы 20 мамырда Камерун өткізген бір жақты референдумнан кейін, Камерун жаңа конституцияны қабылдады, ол федеративтік мемлекетті унитарлық мемлекетке ауыстырды және президенттің билігін арттырды. Оңтүстік Камерун өзінің автономиялық мәртебесін жоғалтып, Камерун Республикасының Солтүстік-Батыс және Оңтүстік-Батыс облыстарына айналды. Тәуелсіздік үшін күресіп жатқан топтар бұл конституцияны бұзу деп мәлімдеді, өйткені Батыс Камеруннан сайланған депутаттардың көпшілігі конституциялық өзгерістерді бекітуге келіспеді. Олар Оңтүстік Камерунды Камерунның аннексиялағанын мәлімдеді. Одан кейін француздық Камерунның саяси жетекшілері конституцияны тағы да өзгертіп, француз тілінде сөйлейтін Пол Бияны премьер-министр және Ахмаду Ахиджоның ізбасары етіп тағайындады. 1985 жылғы 20 наурызда ағылшын тілді адвокат және Камерун адвокаттар алқасының президенті Фонгам Горжи Динка Камерун үкіметінің Пауль Бия басшылығымен конституцияға қайшы екенін жазды және бұрынғы Оңтүстік Камерун Амбазония Республикасы ретінде тәуелсіз болуы керек екенін жариялады. Динка келесі қаңтарда сотсыз қамауға алынды. Үш жылдан кейін ол Нигерияға қашып кетті.
Оңтүстік Камерун Ұлттық кеңесі
1993 жылы ағылшын тілді топтардың өкілдері Буэада алғашқы All Anglophone Conference (AAC1) конференциясын өткізді. Конференция 1961 жылғы федерацияны қалпына келтіру үшін конституциялық түзетулерді талап ететін "Буэа декларациясын" қабылдады. Одан кейін 1994 жылы Бамендада екінші бүкіл ағылшын тілді конференциясы (AAC2) өтті. Бұл конференция "Баменда декларациясын" қабылдады, онда егер федеративтік мемлекеттің қалпына келтірілуі уақытша болмаса, Оңтүстік Камерун тәуелсіздігін жариялайтыны айтылды. AAC Оңтүстік Камерун халықтарының конференциясы (SCPC) болып қайта аталды, кейін Оңтүстік Камерун халықтарының ұйымы (SCAPO) болды, ал атқарушы басқару органы ретінде Оңтүстік Камерун Ұлттық Кеңесі (SCNC) тағайындалды. Жастар белсенділері 1995 жылдың 28 мамырында Буэада Оңтүстік Камерун Жастар лигасының (SCYL) құрды. SCNC Джон Фонча басқаратын делегацияны Біріккен Ұлттар Ұйымына жіберді, ол 1995 жылдың 1 маусымында қабылданды және Оңтүстік Камерунның Француз Камерунына "қосылуына" қарсы петиция ұсынды. Осыдан кейін сол жылы қол қою референдумы өтті, ұйымдастырушылар 315 000 адамның 99% тәуелсіздікке дауыс бергенін мәлімдеді. SCNC қызметі полиция тарапынан үнемі тоқтатылып отырды. 1997 жылдың 23 наурызында Бамендадағы жандарм лагеріне жасалған шабуылда онға жуық адам қаза тапты. Полиция 200-300 адамды тұтқындады, олардың көпшілігі SCNC жақтастары, сондай-ақ ағылшын тілді аймақтарда үлкен қолдауға ие болған оппозициялық Социал-демократиялық Фронттың мүшелері. Келесі сот процестерінде Amnesty International және SCNC азаптау және күш қолдану арқылы алынған жақындықтар туралы маңызды дәлелдер тапты. Осыған жауап ретінде 1998 жылдың сәуірінде шағын топ Социал-демократиялық Фронттың жоғары лауазымды мүшесі Есока Ндоки Мукетті SCNC төрағасы етіп сайлады. 1999 жылдың қазан айында 1997 жылғы сот процесінде айыпталушылардың көпшілігі кінәлі деп танылғанда, Мукете басқаратын топтың ықпалы артты. 1999 жылдың 1 қазанында белсенділер радиостанцияны басып алып, Оңтүстік Камерунның тәуелсіздігін жариялауға тырысты, бірақ қауіпсіздік күштерінің араласуына дейін оны іске асыра алмады. SCNC басшылығы мен көптеген мүшелері кейіннен тұтқындалды. 2006 жылы SCNC фракциясы тағы да Амбазонияның тәуелсіздігін жариялады. Бірнеше демонстрация қауіпсіздік күштері тарапынан зорлықпен таратылды, нәтижесінде демонстранттар мен полиция арасында қақтығыстар болды, оның салдарынан бірнеше адам қаза тапты. 2017 жылдың басында екі тараптың зорлық-зомбылығы келіссөздерді тоқтатты, олар келісімге келмей аяқталды. Зорлық-зомбылыққа байланысты қосымша демонстрациялар, жалпы ереуілдер ("бұғаттаулар" деп аталады) және үкіметтің 2017 жылдың басында азаматтық қоғам ұйымдарын тыйым салу, қаңтардан сәуірге дейін телефон және интернет байланысын тоқтату, демонстрацияларға қатысушыларды тұтқындау сияқты шаралары күшейді. Үкімет ағылшын тілділердің наразылықтарын қарау үшін комиссия құрды және соттар мен мектептердегі тілдік теңдік мәселелерін шешу үшін қадамдар жасады, бірақ наразылықтарға күмәнмен қарау және қатал жауап беру деэскалацияға мүмкіндік бермеді. 2017 жылдың соңында екі тараптың да диалог әрекеттері нәтижесіз болды және зорлық-зомбылық жалғасып жатқанда, Амбазонияның жетекші ұлтшыл қозғалыстары "Оңтүстік Камерун Амбазония Консорциумы Біріккен майдан" (SCACUF) деп аталатын шатыр ұйымын құрды. SCACUF 1 қазанда Оңтүстік Камерунның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алған күнін еске алып, аймақтың тәуелсіздігін Амбазония деп жариялады. SCACUF өзінің көшбасшысы Сисику Аюк Табе Юлиусты уақытша президент етіп, уақытша үкіметке көшуге тырысты. Тәуелсіздік жариялағаннан кейін болған наразылықтарда кем дегенде 17 адам қаза тапты, ал Амбазония қорғаныс күштерінің шабуылдарынан 14 Камерун әскері қаза тапты. Камерун үкіметі декларацияның заңдық күші жоқ екенін мәлімдеді және 2017 жылдың 30 қарашасында Камерун президенті полиция мен сарбаздарға қарсы сепаратистік шабуылдарға қатал жауап беруге шақырды. Әскери күштердің жаппай орналасуы, тұтас ауылдарды эвакуациялау және комендант сағаты енгізілді. Бұл диалогты жалғастыру үмітін тоқтатты және Оңтүстік Камерунда толыққанды партизан соғысын бастады. Қызыл Эйдрагон, Жолбарыс, АРА, Жеті Ката, АБЛ сияқты бірнеше қарулы топтар пайда болды, олар Амбазония саяси көшбасшыларымен әртүрлі деңгейде үйлестіріліп, адалдық танытты. Тәуелсіздікке ұмтылған ұлтшылдар іс жүзінде саяси көшбасшылардан, көбінесе елден қуылғаннан, дербес жұмыс істейді. 2018 жылдың 5 қаңтарында Нигерияның Абуджа қаласындағы Амбазония уақытша үкіметінің мүшелері, оның ішінде президент Сисику Юлиус Аюк Табе тұтқындалды және Камерунға депортацияланып, үкімет күштерінің күзетіне берілді, оларға қылмыстық айыптар тағылды. 2018 жылдың 4 ақпанында АҚШ-тағы дін қызметкері доктор Сэмюэл Икомэ Сако Амбазония Федеративтік Республикасының уақытша президенті болып тағайындалғаны жарияланды, ол уақытша Аюк Табе орнына келді. Алайда, Камерун сотынан терроризм қылмысы үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылғандықтан, 2019 жылдың 2 мамырында Аюк Табе түрмеден Саконың уақытша кабинетін таратып, өзінің кабинетін қалпына келтірді. Сако қарсылық көрсетті, нәтижесінде 2019 жылғы Амбазония басшылығы дағдарысы туды. Зорлық-зомбылық күшейген сайын, дағдарысты шешуге бағытталған халықаралық күш-жігер күшейді. 2019 жылдың 13 мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі ағылшын тілді дағдарысын талқылау үшін бейресми отырыс өткізді. Швейцария үкіметінің делдалымен жүргізілген келіссөздер көп рет күйреп, негізінен фракциялық бөліністерге және сепаратистік көшбасшылардың милицияны бақылауының болмауына байланысты, тіпті алдын ала қадамдар жасау қиын болды. Соғыс сепаратистік милициялардың қауіпсіздік күштеріне және ынтымақтастық жасады деген күдікпен қаралатын азаматтарға қарсы партизандық шабуылдарымен сипатталды, сондай-ақ милициялар жариялаған мектептер мен сайлауларды бойкоттауға және "бұғаттауларға" бағынбағандарға қарсы шаралармен сипатталды, бұл барлық саяхаттар мен қызметтерді тоқтатты. Көптеген милициялар 2017 жылдан бері ағылшын тілді мұғалімдердің және оқу бағдарламасының жетіспеушілігіне байланысты мектептерде толық бойкотты күшпен жүзеге асыруға тырысты. Мұғалімдер мен оқушылар ұрланып, өлтірілді, көптеген мектептер мен оқу құралдары өртке ұшырады, ал көптеген балалар дағдарыс басталғаннан бері білім алмады. Басқалары кейбір милициялар өздерінің қызметін қаржыландыру үшін азаматтарға қаратылып, тәртіпсіздік шабуылдары жасады деп мәлімдеді. Сонымен қатар, үкімет күштері сепаратистерді жасырған деп күдіктелген тұтас ауылдарды өртеді, азаматтарды сот процесінсіз жоқ қылды және тұтқындалғандарды азаптады. Екі тараптан да бейкүнә адамдарды өлтіру, азаптау, зорлау және басқа да жыныстық зорлық-зомбылық туралы көптеген хабарлар тарады. АҚШ және Германия үкіметтері адам құқықтарының бұзылуына алаңдаушылық білдіріп, Камерунмен әскери ынтымақтастығын тоқтатты немесе қысқарды. Франция, Ұлыбритания және Еуропалық Парламент те алаңдаушылық білдіріп, дағдарысты шешу үшін тараптар арасында келіссөздер жүргізуге шақырды. Алайда, бүгінгі таңға дейін, эмиграциядағы үкімет бірнеше рет жарылып, Амбазонияның заңды басшылығы кім екеніне қатысты дауларға әкелді. Бұл ішкі даулар көтерілісшілер арасындағы үйлесімділікті нашарлатты және сепаратистер мен Камерун үкіметі арасындағы келіссөздерге кедерілді. Сепаратистік қозғалысты біріктіру және Амбазония ұлт мемлекетінің идеясын нығайту үшін эмиграциядағы белсенділер уақытша үкіметті қолдау үшін бірқатар басқа ұйымдарды құрды. Оларға "Оңтүстік Камерун Амбазония Консорциумы Біріккен майдан" (SCACUF), пропаганда тарату үшін "Оңтүстік Камерун хабар тарату корпорациясы" (SCBC) және көтерілісшілер аймандарындағы мектептерде жаңа оқу бағдарламасын енгізу үшін "Оңтүстік Камерун Амбазония білім беру кеңесі" (SCAEB) кіреді. Қазіргі уақытта Амбазония уақытша үкіметінің мүшелері ұсынған ұсынысқа сәйкес, Амбазония Федеративтік Республикасы үш автономиялық штаттан тұратын федерация болады (алайда, ұсынылған конституцияның "1-бап, 1-тармақ а" бөлімінде бұл сан өзгертілуі мүмкін...).
Медиа
Амбазондық сепаратистердің интернетте кең таралғандығы бар және олар өз идеяларын тарату үшін әлеуметтік желілерді тиімді пайдаланады. Ағылшын тілді дағдарыстың бастапқы кезеңінде, эмигранттар құрған "Амбазониялық хабар тарату кооперациясы" Камерунда агитациялық үгіт-насихат пен бұрмаланған ақпаратты тарату арқылы ағылшын тілді халықты көтерілісшілер тарапына тартуға бағытталған маңызды канал болды. Көтеріліс жүрген кезеңде Амбазондық көтерілісшілер өз күресін діни тұрғыдан бейнелеп, қолдау алуға тырысты.
Көтерілісші топтар
Англофондық дағдарысқа қатысқан сепаратистік көтерілісшілер өздерін Амбазонияға адал деп санайды және Амбазонияның ұлттық рәміздерін қолданады, бірақ олар жиі бәсекелесетін, саяси бағыттарын өзгертетін ондаған отаршыл топқа бөлінген. Көтерілісшілердің қатарына не Камерун қауіпсіздік күштерінен отбасы мүшелерін жоғалтқан, не франкофондық Камерунның еңбек нарығында болашақтары жоқ деп санайтын ағылшын тілді жастар кіреді. Әскери топтар өз қатарына адамдарды, оның ішінде балаларды да әскерге шақырады. Кейбір бүлікшілер қыздарды жыныстық құлдыққа алып кетеді. Көтерілісші топтардың көпшілігі белгілі бір деңгейде қылмыстық әрекеттерге қатысады, мысалы, адамды құны үшін ұрлау және жергілікті какао өндірісінен заңсыз салық жинау арқылы өзін асырайды. Көптеген көтерілісшілер өздерінің әрекеттерін ақтау үшін дінді пайдаланады. Көптеген көтерілісшілер үшін қорғау сиқыры мен нышандар (одеши) маңызды, бірақ насихаттық бейнелерде "контекстен тыс алынған Библия және Құран аяттары" да қолданылады. Генерал No Pity сияқты көтерілісшілердің басшылары өздерінің беделін арттыру үшін мифтік және діни қорғанысқа ие екенін жария түрде айтты.
Тіл
Амбазондықтар көбінесе Камерун ағылшын тілінің диалектін қолданады. Дегенмен, сепаратистік күштер де бүлік кезінде ерекше жаргондық тілді дамытты. Мысалы, бүлікшілер өздерінің лагерьлерін "шіркеулер" деп атайды, бұл олардың ұйымдасып, жасырынуға болатын маңызды орындарына терең рухани мағына береді. Зерттеуші Родерик Ландо "шіркеу" терминінің бүлікшілердің өз лагерьлерінде қорғаныш сиқырын шақыратын рәсімдер өткізуімен байланысты болуы мүмкін деген болжам жасады. Сонымен қатар, кейбір бүлікшілер өз қаруларын "инжіл" деп, ал шабуылдарын "крест жорығы" деп атайды, ал басқалары қару үшін "қамұш" немесе "таяқ", ал оқтар үшін "жер жаңғағы" сөздерін қолданады. Ландо сепаратистік қозғалыстың ішкі дауларынан кейбір бүлікші топтары ғана қасиетті сөздерді қолдануы мүмкін екенін айтты. Ал "попкорн пісіру" деген сөз ұрыс жағдайын сипаттау үшін бүлікшілер арасында кеңінен таралған. Бүлікшілер біреуді "жойдық" десе, ол кісі өлтіруді білдіреді. Алдамашылар "қара аяқ" деп аталады. Көбінесе бүлікшілердің азаптауынан аяқ-қолын жоғалтқандарды "қысқа жеңділер" дейді, ал біреудің саусақтарын кесу әрекеті "гари" деп аталады.