Кіріспе

Француз саясаткері, экономисі және тарихшысы Пьер Луи Родерер (15 ақпан 1754 – 17 желтоқсан 1835) – француз саясаткері, экономисі және тарихшы, Француз революциясы және Бірінші Француз Республикасы дәуірінде саяси қызметпен айналысты. Родерердің ұлы, барон Антуан Мари Родерер (1782–1865) де танымал саяси қайраткер болды.

Алғашқы іс-әрекеттері

Мец қаласында туған, сот судьясының ұлы, ол Страсбург университетінде заң оқыды және жиырма бес жасында Мец Парламентінің кеңесшісі болды (32 000 ливрге айырбас жасау арқылы), сондай-ақ 1787 жылы наразылықтар тізімін жасауға тапсырыс алды. Осы кезеңде ол экономист Адам Смитқа деген құрметпен бөленді және оның еңбектерін Францияда танытуға көмектесті. Оның 1787 жылғы «Ішкі кедендерді жою» атты еңбегі ішкі кедендерді жоюды жақтады. 1911 жылғы «Британ энциклопедиясы» оны «сауда заңдары және кедендік салықтар теориясы туралы толыққанды трактат» деп сипаттайды. Родерердің ұсынысымен 1787 жылы Мецтегі Корольдік ғылым және өнер қоғамы «Жүдектерді Францияда бақытты және пайдалы етудің ең жақсы жолдары қандай?» деген сұраққа жауап беру үшін ең жақсы эссе үшін жүлде ұсынды. Аббе Грегуар «Жүдектердің физикалық, моральдық және саяси жаңғыруы» атты эссесімен үш лауреаттың бірі атанды. Бұл олардың азаттыққа қадам басуының алғашқы кезеңі болды, және Родерер оны әрдайым қорғады. 1788 жылы ол «Жалпы штаттарға депутаттық» атты батыл либералдық памфлет жариялады. Осының нәтижесінде Мец билігінің үшінші қабаты оны Жалпы штаттарға депутат етіп сайлады. 1789 жылдың маусым айындағы оқиғаға қатыспағанымен, Родерерді Жак Луи Давид теннис кортындағы ант беру суретіне салған. Ұлттық Конституциялық Ассамблеяда Родерер салық комитетінің (Comité des contributions) мүшесі болды, жаңа салық салу жүйесін әзірледі, патенттер туралы заң жобасын жасады, кіріс маркалары мен ассигнаттарға қатысты заңдармен айналысты және табыс салығын енгізуге қарсы сәтті күресті.

Париждік анықтамалық және жасыру

Конституциялық жиналыс аяқталғаннан кейін, ол 1791 жылғы 11 қарашада Париж департаментінің бас прокуроры болып сайланды. Департамент директориясы, оның президенті – де ла Рошфуко д’Энвилль герцогы, бұл кезде Заң шығарушы жиналыста және Якобин клубында басымдық құрған радикалдық көзқарастарға айқын қарсылық танытты, ал Родерер әріптестерімен толыққан толық байланыста болмады. Мысалы, ол діни бостандықты бұзушы дін қызметкерлеріне қарсы заңға қарсы наразылыққа қол қоймады. Бірақ директория ұзаққа соқпады: астанадағы революциялық оппозицияның күшеюімен оның көптеген мүшелері отставкаға келіп, қашып кетті, ал олардың орнын толтыру мүмкін болмады. Родерер өзінің "Елу күндік хроникасы" (1832) еңбегінде 1792 жылғы 20 маусымдағы сәтсіз көтеріліс пен 10 тамыздағы сәтті көтеріліс арасындағы қиын кезеңде департамент директориясының қайғылы рөлін баяндады. Жағдайдың қауіпті екенін сезіп, ол король Людовик XVI-мен байланысуға тырысты, және оның кеңесімен соңғысы сол 10 тамызда Ассамблеяға паналады. Родерердің өзі күдік тудырып, Террор кезеңінде жасырын өмір сүрді, тек Максимилиан Робеспьердің құлауынан кейін және Термидор реакциясы басталғаннан кейін ғана қайтадан көзге көрінді.

Консулдық, Империя және кейінгі өмір

1796 жылы ол Француз академиясының мүшесі болып сайланды, саяси экономикадан профессор болып тағайындалды және «Journal d'économie publique, de morale et de legislation» журналын құрды. 18 Фруктидор төңкерісі кезінде депортациядан құтылып, ол Наполеон Бонапарттың 18 Брумер төңкерісін ұйымдастыруға қатысты – Эммануэль Жозеф Сиес, Шарль Морис де Талейран, Сент-Жан д’Анжели және граф Вольнаймен бірге, сондай-ақ төңкерістен кейін Париж халқына арналған үндеуді (Наполеонның париждіктерге арналған сөйлеуін) жазды. Наполеон оны Мемлекеттік кеңес мүшесі және сенатор етіп тағайындады. Родерер мен Талейран Шарль Франсуа Лебрунның Сиестен жоғарылауына және оның консул болып тағайындалуына көмектесті. 1800 жылы Родерер Батавия және Хельветика Республикаларына өкілетті министр болып тағайындалды. 1803 жылы ол Құрмет Легионымен марапатталды және 1807 жылдың желтоқсанында Ұлы офицер дәрежесіне ие болды. Империя кезінде, зор қоғамдық ықпалына ие болған Родерер, Жозеф Бонапарттың Неаполь Корольдігіндегі қаржы министрі (1806), Жозефтың Испаниядағы көмекшісі (1809), Берг Ұлы Герцогтығының әкімшісі (1810) және Францияның оңтүстігіндегі императорлық комиссары болды. Жүз күндік кезеңде ол Францияның жұртшылығына (Peer of France) жататын адам болып жарияланды. Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін ол лауазымдарынан және құрметтерінен айырылды және 1816 жылдың сәуір айында Ла-Ферте-су-Жуарр қаласының мэрі болды. 1830 жылғы шілде революциясынан кейін 1832 жылы ол жұртшылыққа жататын адам атағын қайта алды. Ол Орн департаментіндегі Бурсардта қайтыс болды.