Кіріспе
Манчестер архидиаконы Джеймс Морис Уилсон (6 қараша 1836, Кастлтаун, Мэн аралы – 15 сәуір 1931, Степ, Петерсфилд, Гэмпшир, Англия) – Англия шіркеуіндегі британдық дін қызметкері, сонымен қатар теолог, оқытушы және астроном.
James Maurice Wilson (6 November 1836, Castletown, Isle of Man – 15 April 1931, Steep, Petersfield, Hampshire, England) was a British priest in the Church of England as well as a theologian, teacher and astronomer.
Ерте өмір
Уилсон және оның егіз інісі Эдвард Пирс Уилсон 1848 жылдың тамыз айынан 1853 жылдың жазына дейін Мэн аралындағы Король Уильям колледжінде оқыды (оның егіз інісі 1856 жылдың желтоқсанында қайтыс болды). Олардың әкесі Эдвард, Линкольнширдегі Ноктон шлютері, бұрын сол жерде директор болып жұмыс істеген. Өзінің өмірбаяндық естеліктерінде Уилсон Король Уильям колледжіндегі уақытын аса бақытты деп еске алмайды. Кейіннен ол Седберг мектебінде білім алды. Уилсон 1855 жылы Кембридждегі Сент-Джон колледжіне қабылданды, онда 1859 жылы үздік студент атанды. 1862 жылы ол өнер магистрі дәрежесін алды және 1859 жылдан 1868 жылға дейін колледждің мүшесі болды.
Мансап
Вильсон Виктория дәуіріндегі мемлекеттік мектептерді дамыту және реформалаудағы маңызды тұлға болды және осы уақытқа дейін елеусіз қалған ғылымды оқытуды қолға алды. Ол 1859-1879 жылдары Регби мектебінде математика және ғылым пәнінің мұғалімі, ал 1879-1890 жылдары Клифтон колледжінің директоры болды. Бұрынғы студенті Джордж Митчелл Сейброкпен бірге ол Регбидегі Храм обсерваториясында астрономиялық байқаулар (әсіресе екі жұлдыздар) жүргізді. Храм обсерваториясы бұрын Эксетер епископы және Кентербери архиепискобы болған Регби мектебінің директоры Фредерик Храмның құрметіне аталды. Вильсонды Темпл 1868 жылы жарық көрген «Элементар геометрия» оқулығын жазуға ынталандырды. Осыған дейін Евклидтің «Элементтері» британдық мектептерде қолданылатын стандартты оқулық болып келді. Джозеф Гледхилл мен Эдвард Кросслимен бірлесіп, Вильсон 1879 жылы «Екі жұлдыздар туралы анықтамалық» атты еңбекті жазды, ол астрономиядағы стандартты анықтамалық жұмысқа айналды. Оның астрономиялық байқаулары Регбиден Клифтонға кеткеннен кейін тоқтады. Клифтонда жұмыс істегенде ол Бристольдегі Сент-Агнес паркін қаланың кедей халқының өмірін жақсарту жоспарының бір бөлігі ретінде құруға белсенді түрде атсалысты. Оқытушылық мансабынан кейін ол Рочдейлдің викарийі, 1890-1905 жылдары Манчестер архидиаконы, 1905-1926 жылдары Вустер соборының каноны және собор вице-деканы болды. Ол 1898 жылы Кембридж университетінде Хулсиан лекторы, 1900 жылы Кембридж университетінде Леди Маргарет уағызшысы, ал 1902 жылы Кембридж университетінде Пасторальдық теология лекторы болды. Ол эволюция теориясын және оның Киелі кітапты түсіндіруге тигізетін әсерін толыққанды қабылдады. 1892 жылы ол Дарвинизмді қабылдап, оның христиандықтың жоғары көзқарасымен үйлесімді екенін дәлелдеген екі лекция оқыды; лекциялар бірнеше жыл бұрын Дарвин идеяларына қарсы болған Христиандық білімді насихаттау қоғамынан жарияланды. 1921 жылы ол Ұлыбритания математикалық қауымдастығының президенті болып бір жыл қызмет етті. 1925 жылы ол «Эволюция идеясының діни әсері» атты эссе жазды. Ол көптеген кітаптардың авторы, соның ішінде 1920 жылы «Сэр Артур Конан Дойлдің жауаптарымен» бірге «Өлімнен кейінгі өмір» кітабы. Рухани туындыларға қоса, ол екі жұлдыздар туралы астрономиялық кітапты (жоғарыда аталған) және геометрия және коникалық қисықтар туралы математикалық кітаптарды жазды. Ол «Вустер соборында табылған геометриялық трактаттардың екі фрагменті туралы» мақаласын «Математикалық газетке» (1911 жылғы наурыз, 19-бет) жариялады.
Отбасы
1868 жылы ол өзінің алғашқы әйелі Энни Элизабет Мурға үйленді. Олардың тұңғыш баласы – жетекші мемлекеттік қызметкер Мона Уилсон. Оның бірінші әйелі төртінші баласын туғаннан кейін 1878 жылы қайтыс болды. Ол Манкс тілінің қолдаушысы Артур Уильям Мурдың алыс туысы болды. 1883 жылы ол екінші әйелі Джорджина Мэри Талботқа үйленді. Олардың ұлдарының арасында Бағдадта британдық отарлық әкімші болған және Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан сэр Арнольд Талбот Уилсон; Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан және Хебутерндегі әскери бейіште жерленген 2-ші лейтенант Хью Стэнли Уилсон (1885–1915); және тенор сэр Стюарт Уилсон болды. Арнольд пен Стюарт оның жазбаларынан Джеймс М. Уилсон: Өмірбаян (Лондон, Сиджвик және Джексон, 1932) атты кітабын жариялады.