Кіріспе

Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезінде Корольдік Ирландия полициясының жарым әскери бөлімі

Корольдік Ирландия полициясының (RIC) көмекші дивизиясы (ADRIC), көбінесе Көмекшілер немесе Auxies деп аталады, Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезінде Корольдік Ирландия полициясының (RIC) жарым әскери бөлімі болды. Ол 1920 жылдың шілдесінде генерал-майор Генри Хью Тюдор құрған, және құрамына бұрынғы британдық армия офицерлері кірген, олардың көпшілігі Ұлыбританиядан келген және Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысқан. Соғыс кезінде бұл бөлімде шамамен 2300 адам қызмет етті. Оның міндеті – Ирландия Республикалық Армиясына (ИРА) қарсы көтеріліс операцияларын жүргізу, негізінен жылдам соққы беруші және шабуыл жасаушы күш ретінде әрекет ету болды. Ол RIC-тен жартылай тәуелсіз жұмыс істеді және негізінен оңтүстік және батыс аймақтарда, ұрыстардың ең қызып тұрған жерлерінде орналастырылды. Көмекшілер азаматтарға және азаматтық мүлікке қарсы жауап шараларымен, соның ішінде соттан тыс өлімдер мен өртке салу арқылы, әсіресе 1920 жылдың желтоқсанында Корк қаласын өртеп жіберу арқылы танымал болды. Көмекшілер «Қара және қоңырлар» деп аталатын бөлімдерден ерекшеленді. Бұл да бұрынғы британдық солдаттар еді, олар RIC-ге қабылданып, тұрақты полицейлер ретінде қызмет еткен. Екі топ та британдық армияның хаки түсі мен RIC-тің қара-жасыл түсінен аралас киім киді, бірақ Көмекшілердің өздеріне тән белгілері болды және көбінесе Балморал бас киімдерін тақты. Көмекшілер мен RIC жалпы алғанда 1922 жылдың басында, Англо-Ирландия келісімінен кейін таратылды.

Жұмысқа қабылдау және ұйымдастыру

1919 жылдың қыркүйегінде Ирландияның Бас қолбасшысы сэр Фредерик Шоу Ирландиядағы полиция күшін ерікті британдық экс-әскерилерден арнайы күшті тарта отырып кеңейтуді ұсынды. 1920 жылдың 11 мамырында өткен Кабинет отырысында Соғыс министрі Уинстон Черчилль «Арнаулы Төтенше жағдай Жандармериясын» құруды ұсынды, ол Корольдік Ирландия Полициясының (RIC) құрамына кіретін еді. Черчилльдің ұсынысы Ирландиядағы британдық күштердің Бас қолбасшысы генерал сэр Невил Макреди төрағалық ететін комиссияға жіберілді. Макредидің комиссиясы Черчилльдің ұсынысын қабылдамады, бірақ оны екі айдан кейін, шілдеде, Ирландиядағы Дублин қамалының полициялық кеңесшісі генерал-майор Х.Х. Тюдор жаңартып қойды. 1920 жылдың 6 шілдесінде Тюдор бұл жобаны Корольдік Ирландия Полициясын (RIC) қарапайым рекруттармен күшейтуге тым көп уақыт кететінімен негіздеді. Тюдордың жаңа «Қосалқы күші» қатаң түрде уақытша болады: оның мүшелері бір жылға тіркеледі, олардың жалақысы аптасына 7 фунт стерлинг (констебльге төленетін соманың екі есесі), сонымен қатар сержанттың жәрдемақысы төленеді және олар «Уақытша кадеттер» деп аталады. Сол кездегі жоғары жұмыссыздық деңгейінде Лондонда бұрынғы офицерлерге аптасына 2 фунт 10 шиллингке кофе киоскілерін басқаруға арналған жарнама 5 мың өтініш алды. ADRIC Ұлыбританияда Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен бұрынғы офицерлердің арасынан, әсіресе Британ армиясында (Корольдік Әуе корпусын қоса) қызмет еткендердің арасынан таңдалды. Көптеген рекруттар Ұлыбританиядан келді, ал кейбіреулері Ирландиядан, ал қалғандары Британ империясының басқа бөліктерінен келді. Көптеген адамдар соғыста жоғары наградалармен марапатталды, ал үшеуі – Джеймс Лич, Джеймс Джонсон және Джордж Онионс Виктория кресімен марапатталды. Олардың наградалары көптеген адамдардың қатардан жоғарылатылғанын көрсетеді: мысалы, кейбір адамдар офицерлік Әскери крестке орналасқаннан гөрі (немесе оған қосымша) қарапайым сарбаздың Әскери медалін алды. Соғыс кезінде офицерлік шенге көтерілген сарбаздар азаматтық өмірде мәртебесі мен жалақысын жоғалтуға бейімделгені қиын болды, сондықтан кейбір тарихшылар Қосалқы бөлімнің осы «уақытша джентльмендердің» көп санын жұмысқа алғанын болжайды. Ағылшын-ирланд келісімін қолдаған ИРА-ның бұрынғы жоғары лауазымды мүшесі Пиарас Биаслай көмекшілердің батылдығына құрмет көрсетіп, күштердің құрамына тек бұрынғы офицерлер ғана емес, сонымен қатар «қылмыстық элементтер» кіргенін атап өтті, олардың кейбіреулері Дублин көшелерінде және үйлерінде адамдарды тонады (оның ішінде бірқатар одақтастарды). Әскериге шақыру 1920 жылдың шілдесінде басталды, ал 1921 жылдың қарашасына қарай дивизияның құрамында 1900 адам болды. Қосалқы бөлімдер номиналды түрде RIC-тің бөлігі болды, бірақ іс жүзінде ауылдық жерлерде дербес жұмыс істеді. Он бес компанияға бөлінген (соның ішінде он бес), әрқайсысы шамамен жүз адамнан тұрады, ауыр қаруланған және өте мобильді, олар он округте, негізінен оңтүстік және батыста, Ирландия Республикалық Армиясының (IRA) қызметі ең жоғары болған жерлерде жұмыс істеді. Олар RIC формасын немесе тиісті полиция белгілерімен бірге ескі әскери формаларын, сондай-ақ ерекше Tam o'Shanter бас киімдерін киді. Олардың қолбасшысы – бригадир генерал Фрэнк Перси Кройзер.

Көтеріліске қарсы күрес

Элиталық бұрынғы офицерлік бөлімдер, әсіресе құпия мәліметтерді жинау саласында, «Қара және қоңыр» жасағынан гөрі әлдеқайда тиімді болды. Қосалқы роталар жылдам шабуыл жасау және рейдтік күштер ретінде құрылған, және олар ИРА-ға қарсы бірнеше маңызды жеңістерге қол жеткізді. 20 қарашада, Қанды жексенбіге дейін бір күн қалғанда, олар ИРА-ның Дублин бригадасының командирі Дик Макки мен вице-командирі Педар Клэнсиді тұтқындап, Дублин сарайында өлтірді. Сол түні олар Слайго ИРА-ның командирі Уильям Пилкингтонды тағы бір рейдте ұстады. Бір айдан кейін, желтоқсанда, олар Эрни О’Мэллиді Килкенни округінде толығымен күтпеген жерден ұстады: ИРА офицері бөлмесінде оқып отырғанда, уақытша кадет есікті ашып кірді; «Ол өлімдей күтпеген еді», – деді О’Мэлли. Өзінің естеліктерінде Клэр ИРА-ның командирі Майкл Бреннан, көмекшілердің оны үш түн қатарынан қалай дерлік ұстауға тырысқанын сипаттайды. ИРА командирлері өз бөлімшелерінің моральдық жағдайына алаңдады, себебі көптеген еріктілерге көмекшілер «супер жауынгерлер және дерлік жеңілмейтіндер» сияқты көрінді. Көмекшілерге қарсы жеңістер Ирландияның тәуелсіздік соғысының ең маңыздыларының бірі болып саналады. Мысалы, 1920 жылдың 28 қарашасында Том Барри мен 3-ші Корк бригадасы Килмихаль шабуылында көмекшілер взводына шабуыл жасап, оларды жойды. Екі айдан сәл кейін, 1921 жылдың 2 ақпанында Клонфин шабуылында Сиан МакЭон мен Лонгфорд ИРА көмекшілердің тағы бір взводына шабуыл жасады. 1921 жылдың 19 наурызында ИРА-ның 3-ші Корк бригадасы британдық армия мен көмекші дивизияның оларды Кросбаррида қоршауға жасаған үлкен әрекетін жеңді. 1921 жылдың 15 сәуірінде H ротасының ADRIC командирі капитан Рой Маккиннон Керри ИРА-сы тарапынан өлтірілді. Жеңіске жету үшін сенімді ақпарат қажет болды, ал рейдтер көбінесе нәтижесіз аяқталып, кейде одан да жаман салдарға әкелді. Бір жағдайда олар қателесіп, Қаслдың заң кеңесшісі У. Уайлиді тұтқындады. Тағы бір, әйгілі жағдайда, 1921 жылдың 19 сәуірінде олар Лимерик графтығының Каслконнелл қаласындағы Шаннон қонақ үйіне, күдікті тұлғалар ішкілік ішіп отыр деген ақпарат бойынша шабуыл жасады. «Күдікті тұлғалар» РИК-тің үш қызметтен тыс мүшесі болып шықты: екі тарап та бір-бірін бүлікшілер деп қате түсініп, атыс ашты; салдарынан РИК адамы, көмекші кадет және азаматтық адам қаза тапты.

Дау

Көптеген дивизияның уақытша кадеттері қарсы көтеріліс тудырған көңілсіздікке төтеп бере алмады: асығыс жұмысқа алынып, нашар оқытылып, міндеттері нақты белгіленбегендіктен, олар тез арада маскүнемдік, тәртіпсіздік және Қара және қоңырлардан да жаман қатыгездік танығандары үшін танымал болды. Олар Корольдік ирландия полициясының мүшелеріне ұнаған жоқ, олар оларды "қатал" деп есептеді. Британ армиясының арасында да олар сүйікті болған жоқ. Камерон Хайлендс 2-ші батальонының адъютанты болған британ офицері естеліктерінде көмекшілердің "біздің полк стандарттары бойынша мүлдем тәртіпсіз болғанын" жазды. Макреди өзінің естеліктерінде "жақсы командирлері болған, әдетте бұрынғы регулярлы офицерлер, олар өз адамын басқара алатын, пайдалы жұмыс істеді, бірақ әлсіз немесе тиімсіз командирлердің басқаруындағы кейбір компаниялардың ерліктері бүкіл күшті жамандауға себеп болды" деп жазды. Қарапайым полиция сияқты, көмекшілер де ИРА шабуылдарынан кейін жазалау шараларын қолданды. Мысалы, Қанды жексенбіде Дик Макки мен Пидар Клэнсиді көмекшілер өте күмәнді жағдайда өлтірді: екі көтерілісші қашуға тырысқан деген ресми түсіндірілмеуге көпшілік сенбеді. Көмекші дивизияның қатысқан ең танымал жазалау шарасы – 1920 жылдың 11 желтоқсанында Коркты өртеу болды. Сол күні сағат 19:30-да жаңа құрылған K ротасының көмекшілері Дилонс-Кроста тосқауылға түсті: олардың жүк көлігіне граната лақтырылып, он көмекші жараланды және бірін, уақытша кадет Спенсер Чепменді өлтірді. Сол түні полиция мен көмекшілер қаланың сауда орталығын өртеп, өрт сөндіру қызметінің өртке қатысуына кедергі келтіріп, жеті адамды атып өлтірді (Коркты өртеу). ИРА-ның екі адамы, Корнелиус және Джеремиа Делани Дублин төбесіндегі үйлерінде төсекте өлтірілді (бірақ Кон Делани 18 желтоқсанға дейін аман қалды). Бес азамат көшеде атылды. 20 миллион долларға жуық зиян келтірілді. Корк өрт сөндіру бригадасының өртпен күресуге жеткілікті ресурстары болмады: заң мен тәртіп толығымен бұзылған сияқты. Британ үкіметі бастапқыда өртке азаматтардың кінәлі екенін мәлімдеді, бірақ Стрикленд баяндамасы деп аталатын әскери тергеу соты кейіннен өртті көмекшілердің бастағанын анықтады. Оның қорытындылары үкімет тарапынан жасырылды, бірақ K ротасы таратылды. Кейбір көмекшілер сол мерекені тойлау үшін шапқадан күйдірілген бөліктерді киіп жүрді деген қауесет бар. Бірнеше күннен кейін Дунманвей маңында Вернон Харт есімді көмекші патруль жолда кездескен жас жігіт пен жетпіс жастағы діни қызметкерді өлтірді. Үшінші азамат, жергілікті судья, жақын маңдағы далаларға қашып кету үшін басқа көмекшілерге жақындады. Харт тұтқындалып, әскери сотқа берілді. Сотта ол Чэпменнің "жақын досы" болғаны және 11 желтоқсаннан бері көп ішіп жүргені анықталды. Осы істі Фрэнсис Шихи Скеффингтонның өлтірілуімен салыстыруға болатындығынан алаңдаған британдық кабинет Хартты кем дегенде екі медициналық сарапшымен тексеруді бұйырды, бұл өте ерекше шара болды. Бұл медициналық куәгерлер Харттың кісі өлтіру кезінде есі дұрыс болмағанын куәлік етті және әскери сот оның "айыпталуға тиіс қылмыстар үшін кінәлі екенін, бірақ оларды жасаған кезде есі дұрыс болмағанын" анықтады. Хамар Гринвуд Палатаға оның Ұлылықтың қалауынша ұсталатынын мәлімдегенмен, Харт келесі жылы босатылмастан бұрын қысқа уақытқа Бродмур қылмыстық ақылсыздар үйінде ұсталды. Харт қылмыстық ақылсыздар үйінде болған кезде, басқа көмекшілер де кісі өлтіруден құтылды. 1921 жылдың 9 ақпанында Джеймс Мерфи мен Патрик Кеннедиді Дублинде көмекшілер тұтқындады. Екі сағаттан кейін Дублин қалалық полициясының констебльдері Драмкондрада екі адамды атып өлтірілген күйінде тапты: Кеннеди өлген, ал Мерфи өліп барады. Мерфи 11 ақпанда Дублиндегі Mater ауруханасында қайтыс болды, бірақ өлім алдында ол және Кеннедиді көмекші тұтқындар атып өлтіргенін мәлімдеді. Әскери тергеу соты өткізілді және F ADRIC ротасының командирі капитан В. Л. Кингті өлтіруге қатысқандығы үшін тұтқындады. 13-15 ақпанда Кинг әскери соттың алдына шығарылды, бірақ Мерфидің өлім алдындағы мәлімдемесінің қабылданбауы және F ротасының екі офицері капитан Кингтің ату кезінде болғанын растау үшін жалған куәлік бергеннен кейін ақталды. Екі аптадан кейін Корк округіне қарасты Клонмульт шабуылында көмекші ротаның бір бөлімшесі жеті ИРА ерін өлтірді деп айыпталды. Алайда, билік көбінесе жазалау шараларына көз жұмсаған, бірақ "лоялды" және саяси көзқарасы жоқ азаматтарға қарсы қылмыстарға төзбеді. Көптеген көмекшілер ұрлық үшін жұмыстан шығарылып, сотталды, соның ішінде бір қолы жоқ бұрынғы уақытша кадет, майор Эвен Кэмерон Брюс, себепсіз азаматты ұрғандығы үшін түрмеге жабылды. 1921 жылдың 19 ақпанында Командир Крозьер тәртіп мәселесі бойынша Полиция кеңесшісімен даудан кейін отставкаға кетті. Крозьер Меат округіндегі протестанттарға тиесілі лицензиялы азық-түлік дүкенін тонауға қатысқан деген айыппен 21 уақытша кадетті жұмыстан шығарды. Генерал Тюдор осы адамдарды ресми тергеу күтіп тұрғанда қызметке қайта орнатқанда, Крозьер күштен кетті. Оның орнына көмекшісі, Бригадир-генерал Эдвард Аллан Вуд келді, ол дивизия демобилизацияланғанға дейін басқарды.

Таратылуы

Көмекші дивизия 1922 жылы RIC-пен бірге таратылды. 1921 жылғы Англо-Ирландиялық келісімі Ирландия еркін мемлекетінің RIC мүшелерінің зейнетақысын төлеуге міндетті ететін болса да, көмекшілер бұл талаптан нақты айырылды. Таратылғаннан кейін, олардың көптеген бұрынғы қызметкерлері британдықтар бақылауындағы Палестина полициясына қосылды.

Тарихи мұра

Көмекші бөлімнің бүлікшілерге қарсы іс-қимылдары Қара және қоңырлардың іс-қимылдарымен шатастырылып кеткен, нәтижесінде олардың жасаған көптеген қатыгездіктері Қара және қоңырларға таңылған. Дегенмен, екі британдық бөлім де Ирландияда бірдей жек көріледі. Көмекшілер "Майкл Коллинз", "Соңғы қыркүйек" және "Арпаны шайқаған жел" сияқты тарихи драма фильмдерінде бейнеленген.