Уэльс мифологиясындағы Морфран жайында

Кіріспе

Уэльс мифологиясындағы жауынгер Морфран (орта уэльс: Moruran "корморант"; сөзбе-сөз "теңіз қарғасы", môr, "теңіз" және brân, "қарға", ортақ британ тілінде *mori brannos, француз тіліндегі cormoran < L corvus marinus сөзінен шыққан) – уэльс мифологиясының кейіпкері. Көбінесе Артур патшаның қол астындағы жауынгер ретінде бейнеленеді, ол терісінің қараңғылығымен және корқынышты сыртқы келбетімен ерекшеленеді. Ол бард Талиесин туралы әңгімелерде және уэльс триадаларында кездеседі, онда ол көбінесе періштедей әдемі Санддефпен салыстырылады.

Көріністер

Талиэсин ертегісінде ол Серидвен мен Тегид Фоелдің ұлы ретінде бейнеленген және оған Крейриуи есімді өте әдемі әпке берілген. Бұл ертегідегі кейінірек нұсқаларында оның ерекше сұмдығы ағасы Афагдуға (орта валлий: Avagddu; y fagddu, "толық қараңғылықтан") ауысады, бірақ Ифор Уильямс бұл есімнің әйгілі қорқынышты Морфранның лақап аты болғанын ұсынды. Әңгімеде Серидвен ұлына әлемде өз жолын табуға көмектесу үшін, алғашқы үш тамшысы ішкенге болашақты білуді сыйлайтын құпия дауа құрады. Ол Гвион Бахқа (барды Талиэсин) осы дауаны араластыруды тапсырады; ол үш тамшыны саусақтарына тамшырып, соларды тілдейді, соның нәтижесінде Морфран/Афагдуға арналған білімді иеленеді, ал Морфран/Афагду сұмды да, жек көрінішті де болып қалады. Бұл оқиғаның Ирландиялық «Фионнның балалық шақтағы ерліктері» ертегісіндегі оқиғамен сабақтастығы бар, онда жас батыр Фионн мак Кумхайл білімнің лососін жеп, өз ұстазы Финн Эцеске арналған болашақты көру қабілетін иеленеді. Морфран иль Тегид (Тегидтің ұлы Морфран) бірнеше уэльс триадаларында кездеседі. 24-ші триадада ол «Британия аралының үш қырғын ошағының» бірі ретінде танылса, 41-ші триада оның аты Гелвган Гохоевгеиннің («Күміс ақ, мақтаншақ және әсем») «Британия аралының үш махаббат жылқысының» бірі екенін атап көрсетеді. Басқа қолжазбаларда бұл жылқы Дристанға (Тристанға) және Цередиг ап Гваллавгқа тиесілі екені айтылады. Басқа триадаларда ол Санддефпен байланысты, оның сұлулығы Морфранның сұмдығымен салыстырылады. «Кульхвух пен Ольвен» прозалық ертегісінде сақталған триадада Морфран мен Санддеф Камлан шайқасынан аман қалған үш адамның екеуі ретінде аталған. Морфранның жағдайында оның сұмдығынан әлдебіреулер оның «шайтанның көмегімен келгендігіне» сенген, себебі оның бетінде бұғының мүйізі сияқты шаштар болған. Бұл триада 15 ғасырдағы «Артурдың жиырма төрт рыцары» деп аталатын триада жинағында бейімделген; бұл екеуі «үш теріс айтуға болмайтын рыцарьдың» екеуі болып табылады, себебі олардың ерекшеліктерінен кез келген адам олардан бірде-бір нәрсені бас тартқысы келмейді. Морфран 12 ғасырлық «Ронабви арманы» прозалық ертегісінде де еске алынады. Рейчел Бромвич 12 ғасырлық Синдделв Брэдд Маурдың өлеңінде Морфран есімді ертеде ұмытылған ақын туралы айтылатынын атап көрсетеді және ол поэзиялық шабыттың қазандығына ие болған Талиэсин ертегісіндегі Морфранмен байланысты екенін ұсынады. Ғалым Кейтлин Грин «Englynion y Beddau» («Қабірлер туралы өлеңдер») бойынша Камлан қаласында жерленген «Осфранның ұлы» деп аталатын кейіпкермен байланысты екенін айтады.

The character appears in the Tale of Taliesin, where he is depicted as the son of Ceridwen and Tegid Foel, and is given an extremely beautiful sister named Creirwy. In later versions of this tale his characteristic ugliness is transferred to a brother, Afagddu (Middle Welsh: Avagddu; from y fagddu, "utter darkness"), though Ifor Williams suggested this name arose as a nickname for the famously gruesome Morfran. In the story, Ceridwen tries to help her son make his way in the world by creating a potion whose first three drops would bestow the drinker with knowledge of the future. She gives Gwion Bach (the bard Taliesin) the job of stirring the brew; he splashes three drops on his fingers and licks them, whereupon he gains the knowledge intended for Morfran/Afagddu, who remains ugly and despised. The story has a parallel in the Irish tale The Boyhood Deeds of Fionn, in which the young hero Fionn mac Cumhaill receives prophetic wisdom intended for his master Finn Eces by consuming the Salmon of Knowledge. Morfran eil Tegid (Morfran son of Tegid) appears in several of the Welsh Triads. In Triad 24 he is recognized as one of the "Three Slaughter Blocks of the Island of Britain", while Triad 41 celebrates his horse Guelwgan Gohoewgein (Silver White, Proud and Fair) as one of the "Three Lover's Horses of the Island of Britain". Other manuscripts attribute this horse to Drystan (Tristan) and Ceredig ap Gwallawg. In other triads he is associated with Sanddef, whose beauty is as notable as Morfran's ugliness. In a triad preserved in the prose tale Culhwch and Olwen, Morfran and Sanddef are named as two of the three men who survived the Battle of Camlann, in Morfran's case because his ugliness led everyone to believe he was "a devil helping, for there was hair on his face like the hair of a stag." This triad was adapted in the 15th century triad collection known as "The Twenty four Knights of Arthur's Court"; the pair are two of the "Three Irresistible Knights", as their peculiarities made it "repugnant to anyone to refuse them anything." Morfran is further mentioned in the 12th century prose tale The Dream of Rhonabwy. Rachel Bromwich notes that a 12th century poem by Cynddelw Brydydd Mawr contains a reference to an otherwise forgotten early poet named Morfran, and suggests a connection with the Morfran of The Tale of Taliesin who was the intended recipient of the cauldron of poetic inspiration. Scholar Caitlin Green further suggests a connection with the character called "Osfran's Son", who is buried at Camlann according to the Englynion y Beddau (Stanzas of the Graves).