Кіріспе

Канадалық жазушы

Ричард Скотт Баккер (2 ақпан 1967 жылы туған) – канадалық фантастика авторы және Оңтүстік-Батыс Онтарио университетерінде жиі дәріс оқитын адам. Ол Симко аймағындағы темекі шаруашылығында өскен. 1986 жылы ол әдебиет мамандығын оқу үшін, кейін теория және сын бойынша магистратураға түсу үшін Батыс Онтарио университетіне қабылданды. 1990 жылдардың соңынан бері ол медиа көпіршіктері және жұмысшы табының зияткерлік бөлінуі туралы теорияларды түсіндіруге тырысып келеді. Вандербильт университетінде философия ғылымдарының кандидаты (PhD) диссертациясын қорғамай тұрып, ол Лондон, Онтариоға оралды, қазір әйелі мен қызымен бірге тұрады. Ол өзінің уақытын көркем әдебиет пен үздіксіз философиялық ізденістері арасында бөліп жазады.

Ерте өмір

Баккер 1967 жылдың 2 ақпанында Онтарио штатының Симко қаласында туған.

Екінші Апокалипсис

Р. Скотт Бэккердің шығармашылығында 1980 жылдары колледж студенті кезінде дамыта бастаған, "Екінші Апокалипсис" деп бейресми аталатын кең ауқымды серия басым. Сериал бастапқыда "Ешнәрседен шыққан ханзада" және "Аспект императоры" атты алғашқы екі кітабы бар трилогия ретінде жоспарланған. Үшінші кітапты Бэккер "Аталмайтын кітап" деп атады, себебі осы кітаптың атауы алдыңғы томдардың сюжетін ашып береді деп саналды. Алайда, 2000 жылдардың басында сериалды жазуға кіріскен кезде Бэккер, барлық кейіпкерлерді, тақырыптарды және идеяларды қамту үшін үш романның әрқайсысын жеке кіші серияға бөлу қажет деп шешті. Бэккер бастапқыда жеті кітаптан тұратын жобаны көздеді: трилогия және екі дуология. Кейін бұл жоспар екі трилогия мен бір дуологияға өзгерді, сонымен қатар үшінші серияның да трилогияға ұзарту мүмкіндігі ескерілді. "Ешнәрсенің ханзадасы" трилогиясы 2003-2006 жылдары жарық көрді. Онда Инриті патшалықтарының оңтүстіктегі мүшрік Фанимдерге қарсы, қасиетті Шимех қаласын адалдарға қайтару мақсатымен бастаған қасиетті соғысы суреттеледі. Соғыс барысында Анасуримбор Келлхус есімді адам беймәлімдіктен шығып, өте күшті және ықпалды тұлғаға айналады. Бір уақытта Консультанттардың – жойқын күштің құлшылығында біріккен ежелгі күштер одағының, оқиғаларды манипуляциялау арқылы Құдайсыздың қайта оралуына жол ашатыны, Бірінші Апокалипсиске екінші Апокалипсис келері анықталды. "Аспект императоры" квартеті – оқиғаны жиырма жылдан кейін жалғастырады, онда Келлхус біріккен Заудуньяни патшалықтарын Консультанттарды тікелей іздеуге және олармен күресуге жетекшілік етеді. Бұл жаңа серияның бірінші романы "Соттаушы Көз" 2009 жылдың қаңтарында, ал төртіншісі "Қасиетсіз кеңес" 2017 жылдың шілдесінде жарық көрді.

Нейропаттар

"Ешнәрсе принсі" сериясымен жұмыс істеген кезде, Баккерді оқиғалардың бір тоғысы когнитивтік ғылымдарды зерттейтін триллер жазуға итермеледі. Ол жақын болашақтағы ғылыми-фантастикалық роман жазды, онда білімі адам миына ықпал етуге және басқаруға мүмкіндік беретін серийлі кісі өлтіруші туралы айтылады. Бұл кітап "Нейропат" деп аталады және 2008 жылы жарық көрді.

Иттің шәкірті

Aspect Emperor-дің екінші кітабы "Ақ бақыт жауынгері" жарық көрмес бұрын, Баккер өзінің негізгі фантастикалық сериясынан тыс екінші романын шығарды. "Иттің шәкірті" деп аталатын бұл кітапта жеке тергеуші, шәкірт Мэннинг, гипертимезияға ұқсас жағдайдан зардап шегеді. Оқиға шәкірттің жоғалған қыз, культ және Руддик қаласының кішкентай драмасымен байланысты бір істі еске түсіруі төңірегінде өрбиді. Кітап 2010 жылдың қараша айында жарық көрді. Баккер "Иттің шәкірті" романына "Ағартылған өлілер" сияқты бірнеше жалғастар жоспарлаған, бірақ алғашқы кітаптың нашар қабылдануы мен өте аз пікір болғандықтан, жалғастар жазылмады.

Басқа жұмыстар

Баккердің фантастикалық шығармаларынан басқа, әлі жарық көрмеген бірнеше жобасы бар, ең бастысы – Light, Time, and Gravity және қысқа әңгімелер жинағы Atrocity Tales, оқиғасы Екінші Апокалипсис фантастикалық әлемінде өрбиді. "Жарық, уақыт және гравитация" романының жобасы Баккердің "Үш фунт ми" блогында бөлім-бөлім жарияланған, бірақ кейіннен алынып тасталды. Бұл роман Amazon.ca сайтындағы бұрынғы сілтемеде "өзін-өзі өлтіруге бейім Англия профессорының көзқарасынан баяндалған, 1984 жылғы жазда Оңтүстік-Батыс Онтариодағы темекі шаруашылығында жұмыс істеген он жеті жасар жігіттің естеліктері" деп сипатталған. Роман эссе, повесть, қазіргі заман және тарих элементтерін қамтиды. "Жарық, уақыт және гравитация" – бұл Канаданың жер астынан жазылған жазбаларының бір түрі, біздің мәдениетіміздің нағыз канадалық ұлттық сананы қалыптастырудағы сәтсіздігінің суреті, сондай-ақ Канаданың әдеби және интеллектуалдық элитасына қатысты айқын сын. Тағы екі жарық көрмеген жоба бар: Semantica және The Lollipop Factory. Баккер бұрынғысын блогында бірнеше рет атаған, ал жанкүйерлер оны "ноотроптық және нейрокосметикалық техникалардың арқасында жақсартулар алғандар мен алмағандар арасындағы қабаттасу тудыратын, адамнан асып түскен Твикерлердің бүлік көтеріп, қатыгез үкімет тарапынан аңталғандай қуылған әлемінде өтетін роман" деп сипаттайды. Соңғысы, The Lollipop Factory туралы Баккер 2017 жылы Reddit r/Fantasy AMA-да бір рет ғана айтқан. Бұл "қысқа ғылыми-фантастикалық роман" екенінен басқа, оның мазмұны әзірге белгісіз.

Философия

"Ешнәрсе ханзадасы" трилогиясы шамамен 2003-2006 жылдары жарық көрген кезде және Бейкердің танымалдылығының алғашқы өсу кезеңінде, ол қазір тек оқуға арналған "Үш теңіз" форумында жанкүйерлермен жиі қатысты. Осы кезеңде Бейкер өзінің "Соқыр ми" теориясы мен "Эвристикалық назардан тыс қалдыру" теориясының негізін қалыптастыра бастады, бұл теориялар бастапқыда адамның когнитивтік қателіктерін, содан кейін олардың академиялық философия мен гуманитарлық ғылымдарға тигізетін әсерін зерттеуге бағытталды.

Соқыр ми гипотезасы

2008 жылы Баккер «Neuropath» атты, болашаққа қарайтын ғылыми-фантастикалық психотриллерді жариялады. Ол Баккердің адамның танымдық қателіктерін және олардың адамның мәніне, мақсатына және моральдық принциптеріне, қандай формада болса да, тигізетін әсерін тақырыптық тұрғыдан жалғастырды. Кітаптың оқиғалық желісі ойға қоздыратын тәжірибе болғанымен, Баккер автордың сөзінде фактілік және ойдан шығарылған негіздердің араласуы және оқиғаның зұлым кейіпкерінің біздің әлемде пайда болуы туралы қысқа эссе жазды. Бұл эсседе Баккер өз соқыр ми гипотезасын алғаш рет ресми түрде айтты, оның баяндамада қолданылуынан бөлек. Оқиғадан тыс, автордың сөзінде Баккер иллюзорлық санаға, адамның уақытты сезінуіне және көру өрісінің байқаусыз шектеріне қатысты нақты мысалдар келтіреді. Эсседе, кітаптағы Томас кейіпкері арқылы, Баккер адамның «Қазір» сезімі, осы сәт, көру өрісінен тысқарыны қабылдауға, оның ішіндегі кейбір түстерді немесе көздің артқы бөлігіндегі рецепторлардың жетіспеуінен туындаған соқыр дақтарды қабылдау қабілетінің шектерінің белгісі болуы мүмкін дейді. Баккер сананың мидың барлық процестерін сезіне алмайтынын, тек бір бөлігін ғана қабылдай алатынын, сананың кейбір жағдайларда ғана емес, толығымен иллюзия екенін көрсетеді. «Neuropath» әлеміне сәйкес, Баккер «төменгі өрісті fMRI» сияқты баяндамалық құралдар арқылы инвазивті емес миды сканерлеудің институционалдық манипуляцияның жаңа деңгейіне әкелуі мүмкін деп санайды, бұл ассоциативтік шарттаудан асып түсуге мүмкіндік береді, өйткені нақты уақыттық ми суретінің алуан түрлі деректері бар. Ақырында, эсседе Баккердің ғылыми әдіс пен оның жетістіктерінің адамның мінез-құлқы мен таным туралы түсініксіз жаңалықтарға әкелетіні, сондықтан оқиғаның зұлым кейіпкері мен оның болашақ ми-компьютер интерфейсінің нақты өмірде де пайда болуы әбден мүмкін деген пікірі ортаға салынады.

Семантикалық Апокалипсис

Көп ұзамай 2008 жылы Баккер Батыс университетінің Теория және сын зерттеу орталығында «Біз білетін әлемнің соңы: нейроғылым және семантикалық апокалипсис» атты лекциясын оқыды, оны сол кездегі студенттер Ник Срничек пен Али Макмиллан жоққа шығарды. Нейропат оқырмандарына таныс Баккердің лекциясының атауы Семантикалық апокалипсиске сілтеме жасайды – бұл теория кейіпкерлердің бірінің профессорына жатқызылады. Баккер сөзді аудиториядағы жазушыларды академиялық шеңберден және әріптестерінен тысқары шығып, автордың құндылықтарымен келіспейтін көрермендерге қарсы жазуға шақырумен бастады. Содан кейін ол Нейропат әлемінің негізгі сюжеттік сызықтарын қайтадан қорытындылады, онда нейроғылымның технологиялары техникалық және әлеуметтік жағынан жетіліп, кеңінен таралды. Семантикалық апокалипсис пессимистік индукция және Баккер «Когнитивтік жабылу FAPP» деп атаған нәрсеге қатысты бірнеше қосымша аргументтермен жалғасады. Біріншісі туралы Баккер ғылымның табиғи құбылыстардың қасақана (немесе халықтық) түсіндірмелерін функционалдық түсіндірмелермен ауыстырғанын түсіндіреді. Баккердің пікірінше, бұл сөзсіз ми мен адам танымдарына да қатысты. Екіншісі туралы Баккер адам мәдениеті мен қоғамы олардың әсерін толыққанды қарастырмай, біздің танымдық қателіктеріміздің фактілерін үнемі елемейтінін айтады. Бұл Баккердің «Сақылға қонымды сенім лотереясы» деп атауына себеп болады: адамдар мінез-құлық пен ойды қалай рационалдайтыны туралы нақтыланған растаулардың көбейіп бара жатқан жиынтығын білмей, адамдар мен олардың әлемдегі орны туралы ұзақ уақыт бойы сақталған қасақана немесе халықтық түсініктерге сенуіне әкеледі. Нейропат авторының сөз соңындағы түсіндірмелеріне сүйене отырып, Баккер соқыр ми гипотезасын сиқыршының монетамен жасаған тәсіліндей метафора ретінде ұсынады. Баккердің пікірінше, ми өзінің жергілікті ортасы туралы өте көп қабылдау ақпаратын өңдеуге және себептік байланыстары бар табиғи объектілерді қадағалауға дамыған. Монетамен жасалған тәсілдер мидың себептік байланыс тарихын білу қажеттілігін пайдаланып, мидың монетаның себептік байланысын өңдеу қабілетін шатастырады. «Соқыр ми гипотезасының» негізгі болжамына сәйкес, «санаға жететін ақпарат мидың жалпы ақпараттық жүктемесінің шағын бөлігін ғана құрайды», сондықтан адамдар ой мен мінез-құлықтың себептік байланысын түсіндіре алмайды. Бұл біздің санамыздағы ақпараттан бұрын Баккер ақпараттық көкжиегі деп атаған нәрсеге алып келеді. Баккер қайтадан көздің қабылдау шегінен аналогия жасайды, бұл жолы барлық торлы қабықша жүйкелерінің жартысы ақпаратты тек рецепторларға толы фовеядан өңдейтінін атап өтеді, сондай-ақ бұл метафораны уақыт өрісіміздің ақпараттық көкжиегі мен «Қазіргі» тәжірибесін болжау үшін кеңейтеді. Лекциясын және транскриптісін аяқтағаннан кейін Баккер маркетингтік әдістерді жақсарту үшін нейроғылымның жетістіктерін пайдалануға жұмсалған қаржы туралы айтады. Баккер сонымен қатар шетелдік таным туралы метафора қолданады, олардың миы мен жүйке жүйесі мидың себептік байланысын анықтау үшін дамыған.

Үш фунт ми

2010 жылдың мамыр айында Баккер өзінің онлайн-беделін арттыру үшін, "Үш фунт ми" атты блогты іске қосты. Бұл, жылдар бойы қолданыстан шығып қалған Three Seas форумында белсенді болғаннан кейін, белсенділіксіздік кезеңінен соң болды. Араға жылдар салып, Баккер блогты "үйлеспейтін империялардың тоғысқан жері", әртүрлі идеологиялардың қақтығысатын нүктесі деп сипаттады. Баккердің жазбаларының мазмұны жылдар бойы өзгергенімен, тұрақты тақырыбы – Баккердің соқыр ми гипотезасының әртүрлі нұсқалары арқылы тақырыптарды баяу және тұрақты түрде зерделеу болды, ал жылдар өте келе бұл блогында соқыр ми теориясы деп аталатын. Блогтағы мазмұнмен қатар, әлеуметтік-мәдени талдаулардан бастап көркем әдебиет пен философияға дейінгі әртүрлі мақалалардың ішінде, Баккер "Үш фунт ми" блогын қағаз жобаларын, өзінің бұрынғы академиялық еңбектерінің көшірмелерін, гипотетикалық жазбаларын, сондай-ақ көркем әдебиет үлгілерін және жобаларын жариялау үшін пайдаланды. Уақыт өте келе ол түрлі ойластырушылармен диалогқа түсіп, блогының мазмұны техникалық сипатқа ие болып, оның бұрынғы академиялық жобаларына ұқсас бола бастады, себебі Баккер блогты философиялық зертханасы ретінде пайдаланып, тарихи және заманауи көрнекті философтардың еңбектерін терең зерттеді.

Ақпарат дәуіріндегі әдебиеттің болашағы

Three Pound Brain блогының 2011 жылғы қазан айындағы жазбасы.

Соңғы сиқырлы шоу

2012 жылдың сәуірінде Баккер «Үш фунттық миға» «Соңғы сиқырлы шоу: сананың пайда болуы үшін соқыр ми теориясы» деп аталатын мақаласының жобасына сілтеме қосты. «Соңғы сиқырлы шоу» – Баккердің «Үш фунттық ми» еңбегінің алғашқы жиынтық нәтижесі және соңғы екі жылдағы философиялық зерттеулер мен талдаулар барысында ойлап табылған немесе келтірілген және пайдаланылған көптеген терминдерді біріктірді. Жобада соқыр ми теориясы алғаш рет ресми түрде айтылды, ол бұрынғы соқыр ми гипотезасынан дамыған еді. Түйіндемесінде Баккер мақаланы «қазіргідей терең және тұрақты жұмбақтар – қазіргі сәт, жеке сәйкестік, саналы біртүтастық және ең мазасыз – ниеттілік, саналы санаға әсер ететін иллюзиялардың түрлі нұсқалары болуы мүмкін, мысалы, сіздің көру өрісінің шекарасындағы ақпараттық шектеу» ретінде сипаттайды. Баккердің «Сананың пайда болуы үшін соқыр ми теориясы» атты мақаласының атауы, оның соқыр ми теориясы нақты жүйелер мен сананың негізгі жұмыс істеуінен гөрі, саналы тәжірибенің өзін-өзі бейнелеуге қалай көрінетінін сипаттау және ажырату үшін құрал ретінде қызмет ететінін көрсетеді. Бастапқыда Баккер түсіндіру құралын ойлап тапты, ол рекурсивті жүйе деп аталады – ми архитектурасы, ол өзінің негізгі архитектурасын одан да жақсы қадағалау үшін дамыды, бұл мидың қалған бөлігіне фронтальді қабықша арасындағы қарым-қатынасқа ұқсас болуы мүмкін. Баккер рекурсивті жүйенің екі бөлігін ұсынады: жүйенің «ашық» бөлігі – ми өңдейтін барлық ақпарат, және жүйенің «жабық» бөлігі – санаға қолжетімді ақпарат. Рекурсивті жүйенің бар екендігі туралы негізгі болжам РС жабық, саналы санасына қолжетімді ақпараттың шектелуін білдіреді, оны Баккер ақпараттық асимметрия және оның асимптотикалық шегі деп атайды. Баккер нақты мысал ретінде когнитивтік психология әдебиеттеріне сілтеме жасап, өзгерістерге соқырлық және назарсыздық бейімділігін (когнитивтік бейімділік) келтіреді, онда ми өңдейтін ақпарат пен қабылдаудың өзіндік есептерінен алынған ақпарат арасында айқын айырмашылықтар бар. Баккер ақпараттық асимметрия және әртүрлі рекурсивті жүйелердің асимптотикалық шектері туралы ақпараттық көкжиектерді жазуды жалғастырады, «сананы қамтамасыз ететін рекурсивті нейрондық кіруді шектейтін шекаралар» деп атап көрсетеді. Ақпараттық көкжиектердің жаһандық шегімен қоршалған сананы сипаттап, Баккер сананың ақпараттың жоқтығын қабылдамау қабілетін атап көрсетеді, яғни жабық РС-тен тыс өңдеу, мысалы, кейбір анозогнозияларда. Санаға берілген ақпарат жеткілікті деп саналады, өйткені жабық РС бүкіл ми өңдеген ақпараттың сәйкессіздігін қадағалай алмайды. Баккер «Нейропаттың авторлық сөзінен» монеталық трюк аналогиясына оралады, сиқыршыны нақты рекурсивті жүйелердің асимптотикалық шектерін және тұрақты жаһандық жеткіліктіліктің тәжірибесін қамтитын инкапсуляцияның асимптотикалық кешенін одан әрі түсіндіру үшін кеңейтілген түсіндірме метафора ретінде қолданады, бұл мақаланың бұрынғы бөлігі оның атауын алады. Бұрынғыдай, Баккер бұрынғы экспозициясын «қазіргі сәт» тәжірибесін қайта қарастырып, жобаның бір бөлігінде ескі блог жазбасына тікелей сілтеме жасады. Сол сияқты, ол тағы да көру өрісінің мысалын пайдаланады, осыған ұқсас уақытша түсіндірмені ұсынады. Баккер жазады, соқыр ми теориясы табиғи болып көрінетін анозогнозияларды дәлелдейді, бірақ бұл біздің жеке басымыз бен ниетіміз туралы тәжірибеміз үшін проблемалық болады. Баккер психофизикадағы жыпылықтау синтезі (немесе жыпылықтау синтезі шегі) деп аталатын құбылысты келтіреді, онда сана жарықты тұрақты деп қабылдайды. Бұл құбылыс қазіргі заманғы адам ортасында шамдардан бастап экрандалған құрылғыларға дейін кеңінен пайдаланылады және Баккердің көру өрісі метафорасын қолдануына ұқсас түсіндірме күшті тудырады. «Соңғы сиқырлы шоудың» соңына таяп, Баккер соқыр ми теориясының сананың пайда болуына қатысты аргументінің өте болжамдық әсерлеріне назар аударады, академиялық философиядағы ниеттілікті пайдалану және сілтеме жасау, сондай-ақ адамзаттың ғылыми және философиялық әрекеттерінің негізі – логика және математика, соңғысы «Үш фунттық миға» жарияланған бұрынғы эсселік жұмысты сілтеме етуі мүмкін. Ол сондай-ақ «Бірінші тұлғалық перспективалық шоу» туралы жазады, ол оның жобалық мақаласынан бұрын, «Интроспективті пип-шоу» деп аталады. «Соңғы сиқырлы шоу» атты кітабының аяқ-беттерінде Баккер өзінің ой-пікірлерінің әр романында кездесетінін, бірақ «Нейропат теориямен ғана тұрақты түрде айналысатынын» айтады. Баккер сондай-ақ соқыр ми теориясын элиминативизмнен ажыратады, өйткені оның теориясы «бірінші тұлғалық перспективаға тән бұрмалаулар мен иллюзиялардың жүйелі диагнозына мүмкіндік береді».

Интроспективті пипшоу

"Үш фунт ми" сайтына 2013 жылдың қаңтарында жарияланған мақала. 2013 жылдың сәуір айында өңделген блог жазбасы ретінде қайта жарияланды.

Ми арқылы қараңғылық

Нейропатта кездесетін, ойдан құрастырылған кітаптың атымен аталатын "Үш фунт мидың" эсселер мен мақалаларының жинағы, ол туралы 2013 жылдың сәуірінде "Үш фунт мида" айтылған. Кейін, 2013 жылдың қыркүйегінде Баккер "Мидің қараңғы арнасы" жинағына енуі мүмкін эссе жобасын жариялады.

Бастапқы нүктеге оралу

Scientia Salon журналында 2014 жылғы қарашада жарық көрген эссе.

Қаттығу кеңістігі

Жақын болашақтағы ғылыми-фантастикалық әңгіме Three Pound Brain сайтында 2015 жылдың қараша айында жарияланып, Midwest Studies in Philosophy журналында жарық көрді.

Цифрлық Дионис

2016 жылдың қыркүйек айында жарияланған эсселер жинағы "цифрлық дәуірдің ауытқуларын түсіндіру үшін Ницше ойларының маңыздылығын" зерттейді (Кит Анселл Пирсон). Баккер, ол жыл сайын Лондонда қатысқан Ницше шеберханасының (Nietzsche Workshop @ Western) басқосуында таныстырған дәрісіне негізделген тараумен үлес қосты, аталған шеберхананың соңғы жылы Нью-Йорктегі Жаңа мектепте (The New School) өтті.

Жазбалардан қиялға

2017 жылғы қаңтарда «Космос және тарих» журналында жарияланған мақала.

Шетелдік философия туралы

"Шет елдік философия туралы" еңбегінің алғашқы нұсқасы 2015 жылдың тамызында Three Pound Brain сайтында жарияланған, бірақ Баккер бұл мақаланы ақыры 2017 жылдың ақпанында "Жарнамалық сана зерттеулері" журналында шығарды.