Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Манснгр (әдеби мағынасында 'қыздың әні'; көпше түрі – манснгвар; қазіргі исланд тілінде mansöngur, көпше түрі – mansöngvar) – скандинавиялық поэзияның бір түрі. Академиялық қолданыста бұл термин көбінесе ортағасырлық скальдиялық махаббат өлеңдеріне қатысты қолданылады; сондай-ақ, исланд әдеби дәстүрінде римурдың лирикалық кіріспе бөлімі ретінде де қолданылады.
A mansǫngr (literally 'maiden song'; plural mansǫngvar; modern Icelandic mansöngur, plural mansöngvar) is a form of Norse poetry. In scholarly usage the term has often been applied to medieval skaldic love poetry; and it is used of lyric openings to rímur throughout the Icelandic literary tradition.
Орта ғасырлардағы Исландия
Ежелгі скандинав тіліндегі скальдикалық махаббат поэзиясы мен эротикалық өлеңдер қазіргі зерттеулерде көбінесе мансонгвар деп сипатталады. Дегенмен, Эдит Марольд пен Бьярни Айнарсон "мансонгр" терминінің ортағасырлық зерттеулерде шамадан тыс қолданылғанын, оның махаббат өлеңдеріне қатысты қолданылғанын, бірақ олардың мансонгвар ретінде қарастырылғанына ешқандай дәлел жоқ екенін айтады. Көптеген ортағасырлық мансонгварға сілтемелер аталған өлеңмен бірге келмейді, сондықтан жанрдың шекарасы даулы болып табылады. Исландиялық "Уағыз кітабы" (шамамен 1200 жылғы) Дәуіт пен Сүлейменнің музыкасымен байланысты мансонгр туралы айтады.
Skaldic love poetry and erotic poems in Old Norse Icelandic are often characterised in modern scholarship as mansöngvar. However, Edith Marold and Bjarni Einarsson have argued that the term mansöngr has been over used in medieval scholarship, being applied to love poems which we have no evidence were actually viewed as mansöngvar. Many medieval references to mansöngvar are not accompanied by the poem in question, and the boundaries of the genre are thus disputed. The Icelandic Homily Book (from c. 1200) mentions mansöngr in connection with the music of David and Solomon.
Исландия сагаларында
Эгиль сагасында ақын Эгиль Скаллагримссон өзінің досы Аринбьёрнға әйел туралы өлең оқиды. Аринбьёрн Эгилден бұл мансонгрды кімге арнағанын сұрайды, ал Эгиль екеуінің де тақырыбы – Эгильдің ағасы Торольфтың жесірі Асгердр екенін айтады. Эгиль Аринбьёрннің көмегін сұрап, Асгердрмен некелесуді ұйымдастыруға көмектесуін өтінеді, сондықтан мансонгвар – ашық махаббат білдірісі мен неке сұрауының алғы күресі болып табылады. Hallfreðr vandræðaskáld-тың Kolfinna Ávaldadóttir-ге арналған өлеңдері Hallfreðar сагасында мансонгвар деп сипатталған, бірақ сагада Hallfreðr Kolfinna-мен және басқа еркектермен некелесуге қарсылық көрсеткені көрсетілген. Сагада Халлфредрдің Колфинна туралы эротикалық поэзиясы және оның Колфиннаның күйеуі Гриске қатысты қаралағыш өлеңдері құрылымдық сипатқа ие – Колфиннаны объектілеу арқылы оның отбасын зорлық-зомбылыққа итермелейді. Тек оның патшасы Олафр Триггвасонмен (болашақ тәрбиешісі) қарым-қатынасы мен рухани өлеңдері арқылы ғана Халлфредр құтқарылу мен жетілуге жетеді және ақырында Колфиннаға келтірген қайғысына өкініш білдіреді. Сага жанрына сілтеме сақталған ең көне қолжазбалардың бірі – шамамен 1225–1250 жылдарға жатқан DG 8, Óláfs saga helga сагасының бір бөлігі. Сагаға сәйкес, исландтық скальд Оттарр Сварти Норвегия королевасы Астридр туралы манснгсдрапа жазды, олар екеуі де оның әкесі Швеция королінің сарайында болған кезде. Бұл драпа оның күйеуі Олафр Хельгасонның ашуын тудырды, бірақ Оттарр Норвегияға барғанда, ол ақылмен өзінің туысы скальд Сигватр Тордарсонның көмегін сұрады, норвегиялық патшамен кездесу үшін және Hǫfuðlausn өлеңімен өзін құтқарып алды, ол патшайымның сұлулығынан гөрі патша Олафрдың қадір-қасиетін мақтайды.
In Egils saga, the poet Egill Skallagrímsson recites a poem about a woman to his friend Arinbjörn. Arinbjörn asks Egill for whom he has composed this mansöngr and Egill recites another poem before revealing that the subject of both is Arinbjörn's kinswoman Ásgerðr, the widow of Egill's brother Þórólfr (Thorolf). Egill requests Arinbjörn's help in arranging his marriage with Ásgerðr, and the mansöngvar are thus a prelude to an open declaration of love and a marriage petition. Hallfreðr vandræðaskáld's poems to Kolfinna Ávaldadóttir are also described as mansöngvar in Hallfreðar saga, but the saga depicts Hallfreðr as resisting attempts to organise Kolfinna's marriage to both himself and other men. The saga portrays Hallfreðr's erotic poetry about Kolfinna and his libellous verses on Kolfinna's husband, Grís, as destructive in nature—objectifying Kolfinna while inciting her family to violence. Only through his relationship with his King Ólafr Tryggvason (his eventual godfather) and his spiritual poems does Hallfreðr find redemption and maturity and eventually express regret for the sorrow he has caused Kolfinna. One of the oldest saga manuscripts to preserve a reference to the genre is DG 8 from c. 1225–1250 in the hagiographical saga Óláfs saga helga. According to the saga, the Icelandic skald Óttarr svarti composed a mansǫngsdrápa about Queen Ástríðr of Norway when they were both in the court of her father, the King of Sweden. This drápa provoked the wrath of her husband, King Ólafr Helgason, but when Óttarr travelled to Norway he prudently enlisted the help of his uncle and skald Sigvatr Þórðarson to gain an audience with the Norwegian king and redeem himself with the poem Hǫfuðlausn, which praises the merits of King Ólafr rather than the beauty of his wife.
Исландиялық құқықта
Әйелдерге арналған немесе әйелдер туралы мансöнгр жазу ортағасырлық Исландияның Grágás заң кодексінде "Konungsbók (GKS 1157 fol) және Staðarhólsbók (AM 334 fol) кішкентай толықтыруларында" қатаң тыйым салынған, онда ол "vm scaldscap" ("өлең туралы") деген тақырыппен өлеңнің түрлері мен оларға қарастырылған жазалар туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. Бірақ мансöнгр дегеніміз не екені нақты түсіндірілмеген. Konungsbók нұсқасының §238-інде былай делінген:
The composing of mansöngvar for or about women is explicitly prohibited by the medieval Icelandic law code Grágás, 'in the younger additions to Konungsbók (GKS 1157 fol) and Staðarhólsbók (AM 334 fol), where it is inserted into a passage bearing the title 'vm scaldscap' ('on poetry'), an exhaustive treatment of the different kinds of poetry and the various punishments for them'. But there is no clear explanation of what a mansöngr is. In the Konungsbók version, §238, the text reads
Ef maðr yrkir mansöng vm cono oc varðar scog gang. Kona a söc ef hon er xx. eða ellre. ef hon vill eigi søkia láta. oc a lavg raðande hennar sökena. Егер ер адам әйел туралы мансöнгр жазса, ол толыққанды тәлімге (құқықтан шеттеуге) ұшырайды. Әйелдің жасы жиырмадан асқан болса, ол өзі іс қозғауы керек. Егер ол қудалауды қаламаса, онда оның заңды өкілі іс қозғауы тиіс.
Ef maðr yrkir mansöng vm cono oc varðar scog gang. Kona a söc ef hon er xx. eða ellre. ef hon vill eigi søkia láta. oc a lavg raðande hennar sökena. If a man composes mansǫngr about a woman he suffers full outlawry. The woman has to bring the case if she is twenty or older. If she will not have it prosecuted, then her legal administrator has to bring the case.
Римурда
Исландиялық римурда mansöngur – үлкен эпостағы әр рима өлеңінің (қалаулы) кіріспе бөлігін атау үшін қолданылатын термин. Mansöngur әдетте римамен бір ұйқас өлшемін бөліседі, бірақ ол повесть емес, лирикалық поэзия болып табылады және ақын көбінесе бірінші жақта сөйлейді, тыңдаушыларға тікелей үндеу жасайды. Mansöngur көбінесе әйелге арналады, бірақ оған арналмаған жағдайда да mansöngr деп аталады. Mansöngur римурдағы негізгі оқиғамен байланысты болуы немесе болмауы мүмкін: кейбір ақындар mansöngur арқылы оқиғаның дамуына түсініктеме береді немесе нақты сюжеттік тақырыптарды зерттейді, ал басқалары оны «оқиғадан үзіліс» ретінде қарастырады. Ең ертедегі римурда mansöngvar болмайды. Кейінгі римурда автор (көбінесе ер адам) өзі ғашық болған әйел туралы өлең жазады (бірақ ол әдетте оның сезімдерін қайтармайды). Осы себепті mansöngvar көбінесе қайғылы болады. Кейіннен олар басқа тақырыптарды да қамтыды, мысалы, ата-жұртқа деген сүйіспеншілік немесе поэзияны бағалайтын адамдардың азайып бара жатқанына шағымдану. Mansöngur мазмұнының мысалы ретінде Эйнар Гудмундссонның 17 ғасырлық ақынының «Skotlands rímur» римасының үшінші бөлімінің 1-17 шумақтарына Крейги жасаған қорытындысын келтіруге болады. Онда римурдағы mansöngur-дың классикалық ерекшеліктерінің көптегені бар: әсем әйелге жүгініледі, ал ақын өзінің ақын ретіндегі кемшіліктеріне және әлемнің қайғылы халiне көңіл айтады. Mansöngur жеке өрнек беруге арналған платформа болып табылады – мұнда, мүмкін, 1635 жылы Рейкьянес жеріндегі Стадурдегі пасторлық қызметінен екі шаруаның колдовство жасады деген айыптамасынан кейін қызметтен босатылғанына байланысты (жасырын) шағым айтылған.
In Icelandic rímur, mansöngur is the term used for the (optional) opening section of each ríma poem within the larger epic. The mansöngur typically shares a metre with the ríma it prefaces but is lyric poetry rather than narrative and the poet often speaks in the first person, addressing the audience directly. The mansöngur is often addressed to a woman but known as mansöngr even when it isn't. The mansöngur may or may not relate to the main narrative of the rímur: some poets use the mansöngur to comment on the events of the story as they unfold or explore specific narrative themes, but others treat the mansöngur as a 'break from the action'. The earliest rímur lack mansöngvar. In later rímur, the author (usually male) would compose poetry about a woman he had fallen in love with (but who generally is not depicted as reciprocating his feelings). Accordingly, mansöngvar are often sorrowful. Later, they started to feature other topics, such as love for one's ancestral estate or complaints at how few people appreciate poetry. One example of the content of a mansöngur is afforded by Craigie's summary of stanzas 1 17 of the third ríma of Skotlands rímur by Einar Guðmundsson, a 17th century poet. It includes many of the classical features of the mansöngur in rímur: a fair woman is addressed, while the poet laments his inadequacy as a poet and the sorrowful state of the world. The mansöngur is also a platform for personal expression—here, probably, a (veiled) complaint over losing his position as the minister for Staður in Reykjanes in 1635 after accusing two parishioners of sorcery:
«Сақинамен безендірілген бойжеткен қыз махаббат әнін тілесе де, Одинден менде аздаған поэзия ғана бар. Ол маған ән жемісінің иісін бір рет сыйлаған еді: оның кеңділігі үшін мақтанудың қажеті жоқ. Сәттілікке жеткендер қуансын. Достық әркімге көрсетілмейді, мен ешқашан биіктердің құрметіне ие бола алмадым. Шынайы достық бүкіл елде сирек кездеседі; көптеген адамдар пайда іздейді және байлыққа немесе атаққа ие болғандарға қызғанады. Осылайша, әлемнің мақтауына ұмтылмаңыз: ұят пен зиян келтіруі мүмкін. Жасырынды білген ол сізге сыйлықтарын қайтарады және бір күні сот отыру үшін келеді. Мен оны, мүмкін, жақсы істерім жетілмесе де, қуанышпен көре аламын. Мен әсем бойжеткен туралы сөйлейтін mansöngs жоқ, бірақ мен оған үшінші балладаны қазір беруге тырысуым керек!»
Though the ring decked maiden might wish for a love song, I have but little poetry from Odin. Only a little scent of the fruit of song he gave me once: I have no need to be grateful for his generosity. Let those rejoice who have been more successful. Friendship is not shown to every man, and I was never good at winning favour of the great. True friendship is rare over all the land; most men look for some advantage and are envious of all others who get wealth or fame. Seek not, then, to be praised by the world: disgrace and loss may follow. He that sees in secret will reward you, and He will come one day to sit in judgement. May I be able to see Him with joy, though my works are not so good as they might be. I have not the mansöngs to speak about the fair maid, but I must try to give her the third ballad now!