Кіріспе

1972 жылы Батыс Германияның жаңа толқыны психологиялық романтикалық драмасы, Райнер Вернер Фассбиндердің туындысы.

«Петра фон Канттың ащы жастары» (Die Bitteren Tränen Der Petra Von Kant) – 1972 жылы түсірілген Батыс Германияның жаңа толқыны психологиялық романтикалық драмалық фильмі. Фильмнің сценарийін Райнер Вернер Фассбиндер жазды және режиссерлік жұмысын орындады, оның негізінде өзінің пьесасы жатыр. Тек әйел актерлерге арналған бұл фильмнің сюжеті өзімшіл басты кейіпкер Петра фон Канттың үйінде толығымен өріледі және оның басқа әйелдермен қарым-қатынастарындағы өзгеретін динамиканы көрсетеді. Петраның тарихы төрт актіден тұратын театрлық стильде баяндалады, әр актіде оның киімдері мен шашы арқылы көрсетілген психологиялық жағдайы бейнеленеді. Фильм 22-ші Берлин халықаралық кинофестиваліне қатысты. Көптеген киносүйер қауым бұл туындыны Фассбиндердің шедеврi және неміс киносының классикасы деп есептейді.

Сюжет

Петра фон Кант (Карстенсен) – Бремен қаласындағы белгілі сәнді дизайнер. Фильм негізінен оның жатын бөлмесінде өтеді, ол Пуссеннің «Мидас пен Бах» (шамамен 1630 жыл) картинасының үлкен көшірмесімен әсемделген. Суретте жалаңаш және жартылай жалаңаш ер және әйел адамдар бейнеленген. Бөлмеде оның жұмысы үшін көптеген адам мөлшеріндегі манекендер бар, бірақ оларды тек оның ассистенті Марлен (Герман) ғана қолданады. Петраның некелері өліммен немесе ажырысумен аяқталған. Оның бірінші күйеуі Пьер – ғашық болған адам, ол Петра жүкті болған кезде автокөлік апатында қаза тапты; екіншісі де осылай басталды, бірақ ашумен бітті. Петра Марленмен бірге тұрады, оны құл сияқты қарастырады, және осы қарым-қатынас Петраның садистік ерекшеліктерін көрсетеді.

Бірінші акті

Петраны Марлин оятып отыр. Ол күніне кіріп, киімін киіп, көмекшісіне жүгінеді. Петра анасына телефон соғып, Марлинге талап қояды (соның ішінде баяу билейді) және қонақ қабылдамас бұрын қоңыр парик киеді. Петра өзінің туысы Сидони (Шаак)мен еркекпен қарым-қатынасы туралы сөйлеседі. Осы уақытта Марлин үй шаруасын жасап, қонақжайлылықпен айналысады. Сидонияның досы Карин Тимм (Шигулла) әйелдерге қосылады. Сиднейде бес жыл тұрып, Германияға жаңа оралған Карин 23 жастағы сұлу, бірақ жай ғана жан-жақты әйел. Перзентінің бірінші кездесуінде оған қызыққан Петра, Каринге модель болуды ұсынады. Карин келесі күні қайта келуді келіседі.

Екінші акт

Петра тез арада Каринге ғашық болады. Келесі күні Марлиннің көңілі түсіп, бірақ әлі де компьютерде жаза бастағанда, Петра үлкен және қара шаштараз киіп, модель болу үшін жаттығатын кезінде Каринге қолдау көрсетуге ұсыныс жасайды. Кариннің күйеуі Сиднейде қалды, бірақ Петра бұл аяннан бір сәтке ғана қалды. Әйелдер көп ұзамай өздерінің үйлесімсіздігін көрсетеді. Петраның балалық шағы бақытты өтті. Кариннің әкесі құрал жасаушы болғандықтан, ол әрқашан өзін ата-анасының елеусіз қалдырғанын сезінген. Мектепте оқыған кезде Петра математика мен алгебраны жақсы көретін, бірақ Карин алгебраны және сандардың орнына әріптерді қолданудың мәнін ешқашан түсінбейтін. Петраның қызы бар, онымен жиі кездеспейді, бірақ ол қызының ең жақсы мектепте оқығанын айтады. Кариннің ата-анасы екеуі де қайтыс болды. Оның айтуынша, адамдар оның өткенін білгенде оны қабылдамайды, бірақ Петра енді оған деген үлкен сүйіспеншілігін мойындайды, тіпті оның отбасы тарихы туралы естігеннен кейін де күшейеді. Петра Марлинге бір бөтелке "Секст" әкелуге бұйырады. Карин ата-анасының өлімі туралы егжей-тегжейлі айтып береді. Оның әкесі жасына байланысты жұмыстан шығарылды. Ол мас күйінде Кариннің анасын өлтіріп, өзін-өзі асып алады. Карин өзінің өмірінде адасып кеткенін сезінеді; Сиднейдегі күйеуі оған құл сияқты қарады және өткенінен кешірімділік ұсынбады, бірақ Петра бұл өзгеру алдында екенін айтады. Марлин суық ыдыстағы бөтелкелік Шекті алып қайтып келеді, үндемей машинамен жазады, ал қалған екі әйел бір-біріне тост айтады. Петра Каринді керемет модельге айналдыруға уәде береді. Марлин пердемен жасырынып, машинасын басып, Петраға қарайды. Жазушы бір дыбысты тыңдап отырғанда, өмір алдын ала белгіленіп, адамдар қатыгез және қатал, ал әркімді ауыстыруға болады дейді. Петра Кариннің қонақ үйінің шығындарын білгеннен кейін, оған бірге тұруға кеңес береді. Марлин машинамен жұмыс істеуін жалғастырады, бірақ Карин Петрамен бірге тұруға келіскеннен кейін оған тағы да Сект әкелуге бұйрық беріледі. Петра Каринді жақсы көретінін мойындайды, бірақ Карин өзі Петраны жақсы көретінін ғана айта алады. Алты айдай уақыт өтті.

Үшінші акт

Қызыл перука киген Петра киініп жатыр, ал Карин төсекте түсті журнал оқып отыр. Петра телефон арқылы Мадридке баратын рейсін тоқтатады, бұл Кариннің пікірінше, бекерлік, сосын Петра Марлене өзінің туфлілерін табуды бұйырады. Карин Марленді қызық емес деп ойлайды, бірақ Петра оған Марлен оны жақсы көретініне сендіреді. Карин әлі де Петраны жақсы көретінін айта алмайды. Екеуі бірге джин-тоник ішіп отырғанда Кариннің қатыгездікке бейімділігі көрінеді. Кеше Карин таңғы сағат 6-ға дейін сыртта болған, ол қара терілі америкалық ер адаммен бірге болғанын мойындады. Петра қызғанышпен Марлене қарайды. Кариннің күйеуі Фредди Цюрихтен телефон соғады. Олардың хат алмасып тұрғаны, Карин енді ажырасуға ниеттенбегені және күйеуіне қайта оралатыны белгілі болады. Петра оны "нағыз жезөкше" деп айыптайды, ал Карин оған Петрамен бірге болу көшеде жұмыс істеуден де жеңіл екенін жауап береді. Ол Петрадан күйеуімен кездесетін Франкфуртқа билет алып беруін және Петрадан 500 DM сұрайды, бірақ Петра оған екі есе көп ақша береді. Марлин Каринді әуежайға апарып тастайды, ал Петра мас болғандықтан көлік жүргізе алмайды.

Төртінші акт

Петраның туған күніне бөлме жартылай бос. Петра еденде жатып, енді сары шашты парик киіп, сүйіп, жек көретін Карин телефон соғады деп ойлап, көп ішіп отыр. Оның қызы Габи (Ева Маттес) келеді. Петра оған көп айтпайды; Габи жас жігітке ғашық екенін мойындайды, бірақ әзірге ол жауапсыз. Сидони туған күніне сыйлық әкеледі: Кариннің шашы сияқты сары шашты қуыршақ. Ол Кариннің сол күні Бременде екенін мойындайды. Петраның анасы Валери (Гизела Факельдей) келіп, оның қорлауына ұшырайды. Петра оны ешқашан жұмыс істемеген, күйеуінің есебінен өмір сүрген әйел деп айыптайды. Петра қытай шай сервисін таптап, кеселерді қабырғаға тиеді. Ол Каринге ғашық емес екенін, бірақ оны жақсы көретінін айтады. Оның сөзінше, Кариннің кішкентай саусағы олардың бәрінен құнды. Бұрын Карин туралы білмеген анасы, қызының басқа әйелге ғашық екенін естіп, қатты таңғалады. Петра Габиді жек көретінін және Сидониді ешқашан көргісі келмейтінін айтады, бірақ Сидони кетпейді.

Соңғы акт

Сол түні Петра перукасыз төсекте жатыр, оның табиғи сары түсті шашы көрініп тұр. Анасы Габидің жылап ұйықтағанын айтады. Петра анасынан кешірім сұрайды және Каринді сүйгеннен гөрі иеленгісі келгенін түсінеді. Карин телефон шалып, Петра Парижге барар алдында онымен кездесуден достық қарым-қатынаста бас тартады. Керісінше, Петра болашақта олардың қайта кездесуіне мүмкіндік береді. Анасы кеткеннен кейін Петра Марлинге барып, оған жамандық жасағаны үшін кешірім сұрайды. Петра бәрі басқаша болады деп уәде береді, ол өмірін Марлинмен бөліседі. Алайда, Петраға мойынсұну арқылы өзінің жеке мазохистік қалауын қанағаттандырған Марлин кішкентай әмиянға өзінің аз нәрселерін (оның ішінде, атап айтқанда, тапаншаны) жинап, онымен бірге қуыршақты алып кетеді.

Тақырыптар

Жалғыздық, махаббат және эмоционалдық өзара тәуелділіктен туындайтын клаустрофобиялық сезімдер Фассбиндердің "Петра фон Канттың ащы жастарын" шығармасындағы маңызды тақырыптар. Петраның жеке бөлмесі драмалық кернеуді күшейте түседі және оның өзінің тұтқындалғандығының көрінісі болып табылады.

Қабылдау

Rotten Tomatoes фильмге 31 рецензия бойынша 84% рейтинг берді. Сыни тұжырымдама былай делінген: "Өте ойлы, ал кейіннен одан да күшті әсер ететін драма, "Петра фон Канттың ащы жастарында" әйелдің байланыс іздеудегі қиын күйреуі нәзік сезіммен бейнеленген".

Опералық бейімдеу

Денис Каландраның ағылшын тіліне аударған пьеса мәтіні Джеральд Барридің бес актілі операсының либреттосы ретінде пайдаланылды. Операны RTÉ және Англия Ұлттық операсы тапсырыс беріп, 2005 жылы Дублин мен Лондонда тұңғыш рет қойылды. Опера RTÉ Ұлттық симфониялық оркестрінің орындауында CD-де де қолжетімді.

Мұра

"Петра фон Канттың ащы жасы" және "Мария Браунның үйленуі" еуропалық киноның маңызды туындылары саналады. Бұл екі фильм Фассбиндерге кино өнеріндегі суреткер және автор ретінде берік орын берді. 2014 жылғы "Силс Марияның бұлттары" фильмі ұрпақтар арасындағы лесбиялық қарым-қатынас туралы "Малоха жыланы" атты пьесаның қайта қойылымын көрсетеді. Оливье Ассаяс ("Силс Марияның бұлттары" фильмінің режиссері және сценарий авторы) "Петра фон Канттың ащы жасы" мен "Малоха жыланы" пьесасы арасындағы байланысты мойындады. Питер Стрикленд 2015 жылғы "Бургундия герцогы" фильміне "Петра фон Канттың ащы жасы" фильмінің үлкен ықпал еткенін айтты. 2022 жылы француз режиссері Франсуа Озон фильмге жаңаша көзқараспен қараған "Питер фон Кант" фильмін шығарды.