Кіріспе

Батыс Үндістандағы түбек

Катиявар – Арабия теңізімен шектесетін, Үндістанның батыс жағалауының солтүстік бөлігінде орналасқан, шамамен 23500 шаршы миль (60,865 км²) аумақты түбек. Солтүстік-батысында Куч шығанағы, ал шығысында Хамбат шығанағы жатыр. Солтүстік-шығысында Гуджараттың қалған бөлігімен жалғасып, Ахмадабадтың жазық, құнарлы аймағымен шектеседі. Оны екі таулы белдеу кесіп өтеді және тоғыз өзен арқылы су айдыны құрайды, олардың табиғи ағыны жаңбыр маусымынан басқа уақытта аз болғандықтан, олардың кейбіреулерінде бөгеттер салынған. Катиявар порттары кем дегенде 16 ғасырдан бері сауда және коммерцияның гүлденген орталықтары болып табылады.

Этимологиясы мен тарихы

Катхиявад атауы, біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Сіндтен Гуджаратқа келген Катхика немесе Катхи тайпаларының алғашқы қоныстануынан шыққан болуы мүмкін.

Тарих

Катилер бүкіл аймаққа таралып, бірнеше ғасыр бойы орталық Саураштрада үстемдік құрды. Катилердің 16 ғасырда бұл аймаққа қоныс аударғаны делінгенмен, олар аймақтың құжатталған тарихында маңызды рөл атқарды. Пратихар билеушісі Михир Бходж тұсында Раджпут империясы Катхиавадтан Бенгал шығанағына дейін созылған. Хаддола жазуы Махипала I билік құрған кезеңде Пратихарлардың осы аймақта билік еткенін растайды. Мұражайлық ескерткіштерге толы бұл түбек, тарихқа дейінгі дәуірден бастап, Махабхаратаның ерте кезеңдері мен Инд цивилизациясы арқылы үздіксіз тарихқа ие. Кати халқы ерекше түрде 16 ғасырдан 20 ғасырдың ортасына дейін түбекке әсер етті. Геосаяси тұрғыдан алғанда, Катхиавар аймағы Саураштраның ядросын құрайды. Феодалдық дәуірде Саураштрада княздық мемлекеттерге бағынған бірнеше маңызды бөлімдер болды: Раджкот мемлекеті, Жамангар мемлекеті, Гондал мемлекеті, Бхавнагар мемлекеті, Дрангадра мемлекеті, Морби мемлекеті, Жасдан мемлекеті, Жетпур мемлекеті, Ванканер мемлекеті, Вадхван мемлекеті, Лимди мемлекеті. Дегенмен, Катиявардың қазіргі негізгі аумағы 10 ауданды қамтиды: Раджкот, Бхавнагар, Жамангар, Сурендранагар, Порбандар, Амрели, Джунагад, Ботад, Морби, Гир Сомат. Атауы Сорат ұзақ уақыт бойы 875 жылдан 1473 жылға дейін Чудасама Ахир (Раа' әулеті) билік еткен аймақпен шектелді. Сонымен қатар, бұл аймаққа ықпал еткен ірі Раджпут рулары: Валалар (Катилер), Джетвалар, Райджадалар, Чудасамалар, Гохилдер, Жалалар, Жадеджалар, Вегдалар, Чавдалар, Пармарлар, Патгирлер немесе Паргирлер, Сарвайялар, Соланкилер, Хумандар мен Хачарлар, Макваналар, Падаялар және Залалар. Катиявардың көптеген княздық мемлекеттері 1820 жылға дейін британдық протекторатына қосылды, бірақ британдықтармен жасалған алғашқы шарт 1803 жылғы 26 қазанда Бародада Джетпурдың Вира Валасы (Кати билеушісі) мен полковник Уокер арасында Катиявардан жасалды.

Әдеби түсініктеме

XIX ғасырдың басындағы аймақтың жағдайы Летиция Элизабет Лэндонның "Каттиавардағы көрініс" атты поэтикалық суретінде, Кларксон Фредерик Стэнфилдтің картинасының гравюрасы арқылы көрсетілген.

Саяси тарих

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін Катиявардың көп бөлігі жергілікті билеушілер басқаратын көптеген княздықтарға бөлінді, олар Британдық үстемдікті мойындап, орнықтыққа ие болды. Бұл княздықтар Катиявар агенттігін құрады. Жарты аралдың қалған бөлігі, негізінен Камбай шығанағының жанында, Британдық Үндістанның Бомбей президенттігінің құрамындағы британдықтар тікелей басқаратын аудандар болды, оған жарты аралдың бір бөлігі кірді. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Катиявар княздықтары Қосылу құжатына сәйкес Үндістанға қосылды. 1947 жылы Джунагадтың мұсылман билеушісі өзінің аумағын Пәкістанға қосып берді. Көптеген индустар тұратын халық көтеріліске шықты, ал ханзада Пәкістанға қашқаннан кейін референдум өткізіліп, патшалық Үндістан одағына біріктірілді. Катиявардың бұрынғы княздықтары жаңа Саураштра провинциясына біріктірілді, ол 1950 жылы Саураштра штаты болды. 1956 жылы Саураштра Бомбей штатына қосылды, ал 1960 жылы Бомбей штаты тілдік принцип бойынша Гуджарат (Катияварды қоса алғанда) және Махараштра жаңа штаттарына бөлінді. Диу 1961 жылға дейін португалдық билікте болды, содан кейін Үндістан әскерлері басып алды. 1962 жылы ол Гоа, Даман және Диу одақтық аумағының құрамына кіріп, Үндістанға біріктірілді.

Үлкен қалалар

Катьявардың негізгі қалалары – жарым аралдың орталығындағы Раджкот, Куч шығанағындағы Джамнагар, Хамбат шығанағындағы Бхавнагар, Гуджараттың орталық бөлігіндегі Сурендранагар және тарихи Вадхван қаласы, батыс жағалаудағы Дварка және оңтүстіктегі Джунагад тарихи қаласы. Диу – бұрын Португалдық Үндістанның бір бөлігі болған, қазір Үндістанның Дадра және Нагар-Хавели, Даман және Диу одақтық аумағына кіретін арал қаласы. Сомнат қаласы мен оның ғибадатханасы да оңтүстік жағалауда орналасқан.

География және экожүйелер

Жарым аралдың көп бөлігіндегі табиғи өсімдіктер құрғақ бұталы өсімдіктер болып табылады. Жарым аралдың оңтүстік-орталық бөлігін Гир таулары деп аталатын төменгі төбелердің тізбегі алып жатыр. Олардың ең биігі – Гирнар. Бұл төбелерде тропикалық құрғақ жапырақты орман орналасқан. Гир ұлттық паркі және оның төңірегінде Азиялық арыстанның соңғы қалдық популяциясы қорғалады. Катиявардағы басқа ұлттық парктер: Блэкбэк ұлттық паркі, Камбай шығанағындағы Велавадар және Джамнагар қаласының жанындағы Куч шығанағындағы Теңіз ұлттық паркі.