Кіріспе

Канадалық белсенді және ғалым (1963 жылы туған)

Ингрид Маттсон (24 тамыз 1963 жылы туған) – канадалық белсенді және ғалым. Исламтану профессоры, қазіргі уақытта ол Канаданың Лондон қаласындағы Батыс Онтарио университетінің Huron University College-дегі Лондон және Уиндзор қауымдастығының исламтану кафедрасының төрағасы. Матсон Солтүстік Америка Ислам қоғамының (ISNA) бұрынғы президенті және 2010 жылғы New York Times газетінде «Америкалық мұсылман әйелдері арасындағы ең көп назар аударатын тұлға» деп сипатталған.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Ингрид Матсон 1963 жылы Онтарио штатының Кингстон қаласында жеті баланың алтыншысы болып дүниеге келді. Балалық шағын осы қалада өткізіп, католик мектептерінде білім алды. Ол өзін тәрбиелеген католик әйелдеріне "тамаша білім" бергені үшін және "жастық шақтағы руханиатты зерттеп, дамытуға мүмкіндік бергені" үшін алғыс айтады. 1982-1987 жылдары Канададағы Ватерлоо университетінде философия және көркем өнер мамандықтарын оқыды. Оқу барысында 1986 жылғы жазды Францияның Париж қаласында қонақ студент ретінде өткізді. Осы кезеңде ол Батыс Африкадан келген суфи мұсылман қауымының студенттерімен танысты. Құранды оқығанда ол "өте ұзақ уақыттан кейін алғаш рет Құдайды сезінді".

Жоғары білім және мансаптың алғашқы кезеңдері

Ингрид Маттсон 1999 жылы Чикаго университетінен Жақын Шығыс тілдері мен мәдениеті бойынша философия докторы ғылыми дәрежесін алды. Содан кейін 1998–2012 жылдар аралығында Коннектикут штатындағы Хартфорд семинариясында Исламтану және христиан-мұсылман қарым-қатынастары профессоры болып қызмет етті. Ол осы кезеңде Америкада мұсылман дін қызметкерлері үшін алғашқы аккредиттелген магистратура бағдарламасын құрды. Бірнеше жыл бойы ол Хартфорд семинариясындағы Ислам және христиан-мұсылман қарым-қатынастарын зерттеу орталығының директоры қызметін атқарды. Солтүстік Америка Ислам қоғамының вице-президенті және президенті ретінде Матсон АҚШ үкіметінің өкілдерімен бірнеше рет жұмыс істеді. Ол АҚШ президенттері Джордж Буш пен Барак Обаманың басшылығымен кеңес беру жұмыстарын жүргізді. Бұл жұмыс радикалды экстремизм, американдық мұсылман әскери қызметі және американдық мұсылмандардың азаматтық құқықтарын қорғау саясатына бағытталған. ЦРУ директоры Джон О. Бреннан, ол Ішкі қауіпсіздік және терроризмге қарсы күрес жөніндегі ұлттық қауіпсіздік кеңесшісінің орынбасары болған кезде және президент Обаманың көмекшісі Нью-Йорк университетінде өткен ресми жиында Матсонның көшбасшылығы үшін алғыс айтты. Оның жұмысы түрлі діндер арасындағы жақсы қарым-қатынасты дамытуға бағытталған. Ол дінаралық әрекеттесуді және көп дінді белсенділікті қоғамдық игілік үшін қолдайды. Ол өзінің академиялық өмірін тарихи христиандық оқу орындарында Исламтану және дінаралық қарым-қатынастарды оқытумен өткізді. ISNA президенті ретінде Матсон 2006 жылы Вашингтонда дінаралық қарым-қатынастар жөніндегі ұлттық кеңсе ашты. Ол 2006 жылы Чикагода өткен ұйымның жылдық съезіне Реформалық яһудилер одағының президенті раввин Эрик Йоффиді сөз сөйлеуге шақырды. Келесі жылы Матсон осы ұйымның екі жылдық жиынында сөз сөйлеп, екі ұйым арасындағы дінаралық диалогты және қарым-қатынасты нығайтуға бағытталған жаңа серіктестік туралы жариялады. Ол басқа да яһуди ұйымдарымен бірлескен бағдарламалар құрды. "Этностық түсіністік қорымен" бірлескен "Бөлімдесу бағдарламасы" осы бағдарламалардың бірі. Тағы бір бағдарлама – еврей теологиялық семинариясымен бірлесіп әзірленген және Карнеги институты қаржылаған үш жылдық "Америкадағы яһудилер мен мұсылмандар" бағдарламасы. Матсон мұсылмандар мен буддистер арасындағы өзара түсіністік пен серіктестікті нығайтуды қолдады. Ол Далай-ламамен бірнеше рет бір сахнада болды, соның ішінде 2008 жылы Сиэтлдегі "Бейбітшілік тұқымдары" бағдарламасында, 2010 жылы Индианада және 2011 жылы Чикагода. Матсон "Ортақ сөз" бастамасына қол қойды және Иорданияның Исламдық ой-пікір институтымен көптеген христиан-мұсылман конференциялары мен диалогтарына қатысты. Оның дінаралық ынтымақтастықтағы көшбасшылығын Американың еврей теологиялық семинариясының Берт Визоцкий мойындады. Сондай-ақ, ол 2012 жылы Чикаго діни семинариясынан дін қызметкерлеріне көрсеткен қызметі үшін құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды.

Исламдағы әйелдердің рөліне қатысты көзқарастар

Матсон мұсылман әйелдерінің діни көшбасшы ретінде үлкен қоғамдық рөлге ие болуын қолдайды. Ол АҚШ-та мұсылман дін қызметкерлері үшін алғашқы аккредиттелген аспирантураны құрған кезде, ол әйелдерге де ашық болуын қатыстырды. Матсон хиджаб киеді, бірақ үкіметтердің діни киім киюді немесе оны тыйым салуға құқығы болмауы керек деп санайды. Матсон "Бейбіт отбасылар" деп аталатын мұсылмандық әлеуметтік қызмет агенттігімен жұмыс істеді. Бұл ұйым мұсылман қауымдастығындағы тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күреседі және әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа немесе кемсітуге рұқсат беретін Құранның түсіндірмелеріне қарсы шығады. Матсон сондай-ақ "Хурма" жобасының негізін қалаушы және директоры – бұл мұсылман қауымдарына діни билік пен ықпалға ие адамдардың рухани және жыныстық зорлық-зомбылығын алдын алуға және оған қарсы шаралар қабылдауға көмектесетін бастама. Ол Haute Hijab журналына берген сұхбатында, мұндай жағдайларды қоғам дұрыс мойындамайтынын және олармен тиісті түрде айналыса алмайтынын бірнеше рет көргеннен кейін әрекет етуге түрткілгенін түсіндірді. Ол былай деді: "Бізге проблеманың ауқымын зерттеу, барлық динамиканы жақсы түсіну және қоғамға ұсынатын білім беру материалдарын және процестерін әзірлеу үшін кең және пәнаралық тәсіл қажет екенін түсіндім".

Ислам экстремизміне қарсылық

Матсон Пәкістанда ауған босқындарының қыздарын оқытуға тырысқанда талибандармен алғаш кездескеннен бері ислами діни экстремизмді сынап келеді. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін Матсон "Америкалық мұсылмандардың ерекше міндеті бар" деген мақала жариялады. Мақалада ол: "Мен американдық мұсылман көшбасшысы ретінде ғана емес, жанкешті бомбалаушылар мен талибандарды, сондай-ақ демократияға кедергі келтіретін, әйелдерді қысымға ұшырататын, Құранды исламға қайшы әрекеттерді ақтауға пайдаланатын және зорлық-зомбылықты қолдайтын басқа мұсылман мемлекеттерінің басшыларын да айыптаймын" деді. 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін Матсон радиода көп рет сұхбат берді. Ол ислам атынан зорлық-зомбылықты айыптады және қақтығыстар мен дауларды бейбіт жолмен шешуді қолдады. 2007 жылғы эссесінде Матсон басқа топтарға қарсы зорлық-зомбылық шабуылдарын ақтауға мүмкіндік беретін "эксклюзивистік, жеңіске ұмтылатын, қауымдық (діни немесе саяси) ұғымдарды" айыптады. Матсон Аман хабарына қол қойған алғашқылардың бірі болды, ол ислам атынан сектанттық зорлық-зомбылық пен терроризмге қарсы халықаралық мұсылман жауабы болды.

Жарияланым

Оның "Құран тарихы: мұсылман өміріндегі орны мен тарихы" атты кітабы (қазір 2-ші басылымында) 2012 жылы Ұлттық гуманитарлық қордың "Мәдениеттерді байланыстыру" бағдарламасына қосылу үшін таңдалды.