Кіріспе

Хорват жазушысы Август Иван Непомук Эдуард Шеноа (; бастапқыда Шеноа; 14 қараша 1838 – 13 желтоқсан 1881) – хорват романы, драматург, ақын және редактор. Этностық неміс және словак отбасында дүниеге келген Шеноа, хорват тіліндегі тәуелсіз әдеби дәстүрдің қалыптасуында және Австрия үстемдігі азайған кезде Загреб пен айналасындағы қалалық хорваттардың ұлттық санасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Ол хорват әдебиетін романтизмнен реализмге көшіруге және Хорватияға тарихи роман жанрын енгізген әдеби қайраткер болды. Ол оннан астам роман жазды, олардың ең белгілілері: «Златорово злато» («Алтыншының қазынасы»; 1871), «Čuvaj se senjske ruke» («Сенж қарақшылары»; 1876), «Seljačka buna» («Шарва төңкерісі»; 1877) және «Диоген» (1878). Шеноа өз заманындағы ең танымал хорват жазушыларының бірі және «Живила Хрватска» патриоттық әнінің авторы.

Өмірбаян

Шеноа 1838 жылғы 14 қарашада Загребте, қазіргі Чехиядан шыққан неміс текті Алоис Шеноаның отбасында дүниеге келді. Ол епископқа кондиттер және нан пісіруші болып жұмыс істеді, ол 1829 жылы оны Загребке әкелді. Анасы 1847 жылы Аурель дүниеге келген кезде қайтыс болды, сол кезде Август сегіз жаста болған. "Бах абсолютизмі" деп аталатын кезеңде неміс тілі қайтадан оқу тілі ретінде бекітілгенде, Август әкесінің тілегімен Горни-Градта гимназиялық білімін аяқтау үшін үйіне оралды. 1855 жылы ол өзінің алғашқы туындысын – "Көз жасы" шығармасын жариялады. Келесі жылы ол гимназияны бітіріп, досымен бірге Словения мен Италияға саяхат жасады, бұл оған "Ақынның қабіріндегі гүл" атты алғашқы панславизмдік туындысын жазуға шабыт берді. 1865 жылы Шеноа Прага заң факультетін бітірді, бірақ жазуға берілгендігі мен заңгерлік мансапқа қызығушылығының азайғандығы салдарынан емтиханды тапсыра алмады. Нәтижесінде, оған Загреб университетінде профессорлық қызмет уәде еткен Строссмейер де, оның қабіріне мыңдаған адам келді, соның ішінде Иван Мажуранич, Никола Крестич және Иван Кукульевич Сакчинский сияқты Хорватияның сол дәуірдегі көрнекті тұлғалары болды. Оның романдары мен пьесалары сол дәуірдің халық рухын бейнелейтін және Хорватияның Еуропаның ортасындағы, оңтүстікке қарай православиелік Шығыс және Осман түріктерімен шектескен қиын жағдайын көрсетуден арылып, Хорватияның "барлық үмітін Габсбургтер үйіне арқалауын" қалдырды. Ол романдарының ішінде ұлттық романтизмді, оның ерекшелігі – жандара және көркем тілді, шағын буржуазияның өсуін реалистік бейнелеумен біріктірді. Оның туындылары Цециль де Мильдің сахналық қойылымдарымен және шетелдік үстемдікке қарсы күрескен хорват шаруалары мен ақсүйектерінің қиын жағдайын поэтикалық сипаттаумен танымал. "Шеноа хорват оқырмандарын қалыптастырды" деген сөз кеңінен таралды, әсіресе ол халыққа түсінікті стильде жазғандықтан.

Мұра

2008 жылы Хорватияда барлығы 182 көше Август Шеноаның атымен аталды, бұл оны елдегі ең көп көшесі оның атымен аталған жетінші адам етті. Шеноаның туған үйі Иво Малин үйінің 27 нөмірінде орналасқан. Ол келушілерге ашық. Үй 2020 жылғы Загреб жер сілкінісінен зақым көрді, бірақ кейін қайта ашылды.