Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорват жазушысы және саясаткері (1814–1890)
Croatian writer and politician (1814–1890)
Иван Мажуранич (; 11 тамыз 1814 – 4 тамыз 1890) – хорват ақыны, тіл білгісі, заңгер және саясаткер, ХІХ ғасырдың ортасында Хорватияның саяси және мәдени өміріндегі ең маңызды тұлғалардың бірі саналады. Мажуранич 1873 және 1880 жылдар аралығында Хорватия Славония Корольдігінің баны болды, ол ескі ақсүйектерден шықпағандықтан «Бан пучанин» (халықтың баны) деп аталды. Австрия бюрократиясы мен венгр экспансионистік ұлтшылдығы арасындағы Хорватияның күшті және әлсіз жақтарын объективті бағалауы, 19-ғасырдың ортасы мен соңындағы Еуропадағы саяси дағдарыс кезінде оның туған елі үшін аса құнды болып табылды. Мажуранич хорват құқық жүйесін, экономиканы, тіл білімін және поэзияны дамытуға қосқан үлесімен танымал.
Ivan Mažuranić (; 11 August 1814 – 4 August 1890) was a Croatian poet, linguist, lawyer and politician who is considered to be one of the most important figures in Croatia's political and cultural life in the mid 19th century. Mažuranić served as Ban of Kingdom of Croatia Slavonia between 1873 and 1880, and since he was the first ban not to hail from old nobility, he was known as Ban pučanin (Ban commoner). His realistic assessment of strengths and weaknesses of Croatia's position between Austrian bureaucracy and Hungarian expansionist nationalism proved invaluable to his home country during the wider political turmoil in mid and late 19th century Europe. Mažuranić is best remembered for his contributions to the development of the Croatian law system, economics, linguistics, and poetry.
Өмірі және білімі
Иван Мажуранич 1814 жылғы 11 тамызда Солтүстік Хорватияның Нови Винодольски қаласында Иван Мажуранич Петровтың өркендеген шаруа отбасындағы төрт ұлының үшіншісі болып дүниеге келді. Оның ағасы Иосип отбасының мүлкін басқаруға жауапты болды, Антон белгілі заңгер және филолог еді, ал Матия (кәсібі бойынша темірші) «Боснияға бір көзқарас» (1842) атты саяхат жазушысы болды, онда ол Осман Босния және Герцеговинаның жеке және қоғамдық өмірін сипаттады. Мажуранич көптеген қабілеттерге ие болған адам еді; ол 9 тілде сөйледі (хорват, латын, итальян, неміс, венгр, француз, ағылшын, чех және поляк тілдері) және астрономия мен математика саласын жақсы білді. Ол Нови Винодольскиде бастауыш мектепті, ал Риекада орта мектепті бітірді, содан кейін Загреб университетінде (1835–1837) заң, ал Батыс Венгрия университетінде философияны оқыды. Бітіргеннен кейін Загребте гимназия мұғалімі болып жұмыс істеді, сосын Карловацта заңгер қызметін атқарды. Ол танымал хорват ақыны Димитрия Деметрдің қарындасы Александра Деметрге үйленді.
Ivan Mažuranić was born on 11 August 1814 as the third of four sons into a well to do yeoman family of Ivan Mažuranić Petrov in Novi Vinodolski in northern coastal Croatia. His brother Josip was in charge of taking care of the family estate, Anton was a famous jurist and philologist, while Matija (a blacksmith by profession) was a travel writer who wrote "A Look at Bosnia" (1842) in which he described the private and public life of Ottoman Bosnia and Herzegovina. Mažuranić became a man of many abilities; he spoke 9 languages (Croatian, Latin, Italian, German, Hungarian, French, English, Czech, and Polish) and was well versed in astronomy and mathematics. He attended elementary school in Novi Vinodolski and high school in Rijeka, after which he studied law at the University of Zagreb (1835–1837) and philosophy at the University of West Hungary. After graduation he worked as a gymnasium teacher in Zagreb, and afterwards as a lawyer in Karlovac. He married Aleksandra Demeter, the sister of the renowned Croatian poet Dimitrija Demeter.
Саясат
Мажуранич – ежелгі ақсұлықтан шыққан емес, қарапайым халықтан туған алғашқы хорват баны болды. Ол 1873 жылдың 20 қыркүйегінен 1880 жылдың 21 ақпанына дейін осы лауазымды атқарды. Ол Халық партиясының мүшесі еді. Мажуранич Хорватияның жартылай феодалдық құқықтық және экономикалық жүйесінен Орталық Еуропаның басқа елдерінде пайда болғандай, қазіргі заманғы азаматтық қоғамға өтуіне қол жеткізді. Ол Хорватияның білім беру жүйесін мемлекеттік мектептер желісін құру арқылы жаңартып, модернизациялады. Бұл хорват қоғамын жаңарту мен секуляризациялау үшін қажетті қадам деп саналады. Мажуранич бан болып сайланғаннан кейін дереу кең ауқымды реформаларды іске асыруға кірісті. Оның билік ету кезеңінде Сабор Хорватияның автономиялық құқығының барлық саласын қамтитын 60 заң қабылдады. Оның реформаларының идеологиялық негізі либералдық болды, ол Конституцияның, жеке құқықтардың, білім берудің, ғылымның және еркін кәсіпкерліктің маңыздылығын баса көрсетті. Оның реформаларының басты мақсаты – автономиялы хорват үкіметінің ұйымдастыру негізін қалыптастыру және заманауи және тиімді саяси-әкімшілік жүйені құру болды. Хорватияның Еуропалық Одаққа қосылуы кезінде Nova TV «Мен Хорватияға сенемін» атты науқанды бастады, бұл Мажураничтің 1886 жылдың 13 желтоқсанында Сабор алдында жасаған танымал сөзіне сілтеме жасайды: «Мен Хорватияға, оның өткеніне, қазіргісіне және болашағына сенемін».
Mažuranić was the first Croatian ban not to hail from old nobility, as he was born a commoner. He held the office from 20 September 1873 until 21 February 1880. He was a member of the People's Party. He accomplished the Croatian transition from a semi feudal legal and economic system to a modern civil society similar to those emerging in other countries in central Europe. Mažuranić has modernized Croatia's educational system by forming a public school network Others consider this to have been a necessary step in modernization and secularization of Croatian society. Almost immediately after his election as Ban, Mažuranić started with the implementation of comprehensive reforms. During the period of his rule, the Sabor passed 60 laws covering the whole area of Croatian autonomous jurisdiction. The ideological foundation of his reforms were liberal, emphasizing the importance of the Constitution, individual rights, education, science and laissez faire. The main goal of his reforms was to form foundations of the organization of autonomous Croatian government and establishment of a modern and efficient political administrative system. During the Croatian accession to the European Union, Nova TV launched a campaign 'I believe in Croatia' referring to the introduction of Mažuranić's famous speech that he gave on 13 December 1886 before the Sabor; "I believe in Croatia, in its past, in its present and its future."