Жоғалған далматин тілі: Хорватия және венеция тілдерінің ықпалымен жойылған, Латын және венеция тілдеріндегі сөздері зерттелген Далмацияның роман тілдері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дальмацияның жойылған роман тілдерінің нұсқалары
Extinct Romance varieties of Dalmatia
Далматин немесе Дальматия тілі ( , ) – Адриатика теңізінің Дальмация жағалауында пайда болған роман тілдерінің тобы. Ғасырлар бойы олар хорват және венеция тілдерінің ықпалына іріккен, содан кейін олардың орнын басып алған. Далматин тілінің роман тілдерінің ірі тармағына жататыны немесе оның диалектілерінің жеке генетикалық топ құрайтыны дәлелденбеген.
Dalmatian or Dalmatic (, ) was a group of Romance varieties that developed along the coast of Dalmatia. Over the centuries they were increasingly influenced, and then supplanted, by Croatian and Venetian. It has not been demonstrated that Dalmatian belonged to a larger branch of Romance or even that its varieties constituted a valid genetic grouping of their own.
Рагусан
Бұл Дубровникте айтылған. Латын және венециан тілдеріндегі жергілікті құжаттардан белгілі болған әртүрлі рагусан сөздері бар. Мысалы, мұндай бір құжатта "пен", "тета", "чеза", "фахир" деген сөздер тіркелген және олардың мағыналары "нан", "әке", "үй", "істеу" болып көрсетілген. Рагусан тілінде 14 ғасырға тән мәтіндер де кездеседі, бірақ олар хорват және венециан тілдерінің күшті ықпалында болғандықтан, олардың қайсысының ерекшеліктері шынайы далматин тіліне тән екенін анықтау қиын. Рагуза Республикасында ресми істер шамамен 15 ғасырдың соңына дейін рагусан тілінде жүргізілді. 1472 жылы Сенат заңдық дауларды жүргізу үшін "славян" немесе "рагусан немесе итальян тілінен өзге кез келген тілді" пайдалануға рұхсатсыз тыйым салды. Тағы бір дәлел – Элио Лампридио Серваның (1463–1520) хатында: "Мен бала кезімде қарттардың заңдық мәселелерді рагусан деп аталатын роман тілінде шешкенін есімде сақтаймын".
This was spoken in Dubrovnik Various Ragusan words are known from local documents in Latin and Venetian. One such document, for instance, records the words pen, teta, chesa, fachir and indicates the meanings 'bread', 'father', 'house', 'to do'. There are also some 14th century texts in Ragusan, but these show extensive Croatian and Venetian influence, to the point that it is difficult to discern which if any of their features are genuinely Dalmatian. In the Republic of Ragusa, official business was conducted in Ragusan until approximately the end of the 15th century. In 1472 the Senate famously banned the use (without permission) of "Slavic" or "any language other than Ragusan or Italian" for conducting legal disputes. Another piece of evidence is a letter by Elio Lampridio Cerva (1463–1520) that mentions "I remember how, when I was a boy, old men would carry on legal business in the Romance language that was called Ragusan".
Вегелио
Бұл Krk (,) тілінде айтылды. Бұл тіл 19 ғасырдан бері құжатталған, бұл негізінен лингвист Маттео Бартоли және оның ақпарат көзі Туоне Удайнаның еңбегінің арқасы. Олар алғаш кездескенде Удайна екі он жылдан бері Веглиот тілінде сөйлемеген еді және тек «далматиншеленген» венециялық тілінде ғана сөйлей алатын. Сұхбаттары барысында ол жастық шағындағы Веглиот тілін көбірек еске түсіре бастады, бірақ бұл форма әлі де венециялық тілінің ықпалында болды. Бір кезде Веглиот, румын тілі сияқты, > дыбыстық өзгеріске ұшырады деп есептелген, бірақ мұның жалғыз мысалы «сегіз» < , бұл, балама ретінде «жеті» < әсерінен туған болуы мүмкін.
This was spoken in Krk (, ). It is documented from the 19th century, in large part thanks to the efforts of the linguist Matteo Bartoli and his informant Tuone Udaina. When they first met, Udaina had not spoken Vegliote in two decades and could only produce a sort of 'Dalmatianised' Venetian. As their interviews went on, he was able to recall more and more Vegliote from his youth, albeit in a form still tinged by his Venetian. It was once thought that Vegliote, like Romanian, showed the sound change > , but the only example of this is "eight" < , which was probably affected by analogy with "seven" < .