Кіріспе

Ирландияның Корк округіне жататын қала. Бандон – Ирландияның Корк округіне жататын қала. Ол екі төбе аралығында Бандон өзенінің бойында орналасқан. Ирланд тіліндегі атауы «Бандон көпірі» дегенді білдіреді, бұл қаланың өзендегі өткел нүктесі ретінде пайда болуына сілтеме жасайды. 2004 жылы Бандон төрт жүз жылдық мерейтойын атап өтті. Кейде Батыс Корктің қақпасы деп аталатын қалада 2022 жылғы санақ бойынша 8 196 адам тұрады. Қаланың айналасында шамамен бір шақырымдық қорғаныш қабырғасы болған. Сол кезде Бандон қақпасына «Еврей, түрік немесе атеист кіруіне тыйым салынған, тек папист емес кез келген адам кіре алады» деген ескерту жазылған. Ал жазудың астына: «Осыны жазған адам жақсы жазды, себебі тозақтың қақпаларында да осылай жазылған», – деген жауап жазылған. Өзеннің екі жағында да ғимараттар бой көтеріп, уақыт өте келе екі елді мекенді байланыстыратын бірнеше көпірлер салынды. Корк қаласындағы басқа қалалар сияқты, Бандон да Ричард Бойлдың қамқорлығынан көп пайда көрді, бірақ ол өзінің «құрылтайшысы» емес еді. Килброгандағы Христос шіркеуі Бандонның ең көне шіркеуі және Реформациядан кейінгі Ирландиядағы ең көне протестанттық шіркеу. 1689 жылы екі патша соғысы кезінде Якобиттер мен Вильямдық күштер арасындағы қақтығыс осы шіркеуде болды. Протестант тұрғындары көтеріліс көтеріп, Ирландия армиясының гарнизонын қуғаннан кейін Джастин Маккарти бастаған үлкен күш, виконт Маунткашел келіп, қаланы қайта басып алды. Сэр Джон Мур, кейіннен британдық армияның басшысы болған және 1809 жылы Испаниядағы Коруна шайқасында қаза тапқан, 1798 жылы қаланың губернаторы болды. 19 ғасырда қала сыра қайнату, тері өңдеу, арақ жасау, жүгері және мақта ұнтақтау сияқты өнеркәсіптік орталық ретінде дамыды. Қазір жабылып қалған Оллман дестилериясы бір кезде жылына 600 000 галлон виски өндірген. XIX ғасырдағы өнеркәсіптік революция мен теміржолдың пайда болуы аймақтың әлеуметтік-экономикалық және мәдени экожүйесіне зор әсер етті. Жергілікті тоқыма өндірісі жаппай өндірілетін арзан импортпен бәсекелесе алмады. Санкт-Петер шіркеуі 1847 жылы, ал Бандон қалалық залы 1862 жылы салынды. Майор-генерал Артур Эрнест Персиваль 1920–1921 жылдары Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Бандондағы британдық гарнизонның қолбасшысы болды. Кейін ол 1942 жылы Сингапурды жапон әскерлеріне тапсырған британ әскерлерінің қолбасшысы болды. 1945 жылы Дуглас Макартур оны 1945 жылы Токиода Жапон әскерлерінің берілуіне куә болуға шақырды, бұл Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтады. Ирландия армиясының басшысы Майкл Коллинз Бандонның сыртындағы Беал-на-Блаттағы тұзақта қаза тапты. 1911 және 1926 жылдар аралығында Бандонның католик емес халқы 688-ден (халықтың 22%) 375-ке (халықтың 13%) төмендеді, бұл 45,5% төмендеуді білдірді. Питер Харт «ИРА және оның жаулары» (1998) еңбегінде Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Бандонның протестант халқы, негізінен юнионист болған, Ирландия Республикалық армиясының (ИРА) жазалау шараларынан зардап шеккенін айтты. Атап айтқанда, 1922 жылдың 27–29 сәуірінде (Азаматтық соғыс басталғанға дейін екі ай бұрын) «протестант болғандықтан» он протестант атып өлтірілді. Ниалл Михан, алайда (2008, 2014) Харт қателескенін айтты. Бұл кісі өлтірулер «жер мәселесімен немесе діни ахуалмен байланысты емес». Питер Харт, көздер мәселесі, Брайан Мерфи британдық барлау бағалауын атап өтті, 1920–1921 жылдары Ирландиядағы көтерілістің есебі, Харт таңдамалы түрде келтірді. Мерфи: «Харт ресми жазбадан келесі екі сөйлемді бермейді»: «Бұл ережеге ерекшелік Бандон аймағында болды, онда көптеген протестант фермерлер ақпарат берді. Осы аймақтың барлық әскери қызметкерлері тәжірибелі болғанмен, әскерлері белсенді болғанмен, осы ер азаматтарды қорғау мүмкін емес болып шықты. Олардың көпшілігі қаза тапты, қалғандары ауыр материалдық залалға ұшырады». Сондықтан 1998 жылы Харттың зерттеулерін қарастырған Мерфи «ИРА-ның Бандон аймағындағы кісі өлтіруіне саяси емес, діни ағымның ықпалы тиді» деген қорытындыға келді. Ол 2005 жылы «ИРА-ның хабарлағандарға жауап беру себептерін саяси емес, әскерлік мән-жайлар арқылы сипаттаудың дұрыс жолы болар еді» деп өзгертті. Бернард қамалы, Лорд Бандонның ордасы, сонымен қатар Ирландияның Тәуелсіздік соғысында өртелген.

Туған қала

Бандонның АҚШ-тың Орегон штатындағы Бандон қаласымен әріптес қала келісімі бар. Бұл қала 1873 жылы ирландтық Бандоннан шыққан Лорд Джордж Беннет құрған, және ол американдық қалаға осы қаланың атын берген. Ол сонымен қатар АҚШ экологиясына қызыл жусанды (gorse) енгізгенімен де белгілі, бұл кейбір апатты салдарға әкелді.

Көлік

Бандон Корк қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 27 шақырым қашықтықта, N71 ұлттық екінші дәрежелі жолында орналасқан. Корк қаласынан Bus Éireann автобус қызметтері Бандонға қатынайды. Ең жақын әуежай – Корк әуежайы.

Спорт және қоғамдық топтар

Аймақтағы спорт клубтарына Бандон регби футбол клубы (1886 жылғы Мунстер аға регби кубогының тұңғыш жеңімпаздары), Бандон футбол клубы (ерлердің аға командасы Мунстер аға лигасының жоғары дивизионында ойнайды) және Бандон GAA (Корк GAA-ның Карбери бөлімшесіне қарайды). Бандон гольф клубы КаслБернард иелігіндегі 18 тесікті гольф алаңы. Қалада каратэ, таэквондо, бразилиялық джиу-джитсу сияқты бірнеше жартылай жекпе-жек клубтары бар, сондай-ақ басқа да клубтар жұмыс істейді. Жергілікті жерде ай сайын "The Opinion" атты қоғамдық журнал жарияланады.

Білім

Бандон қаласында төрт орта мектеп бар. Олардың бірі – Бандон грамматикалық мектебі – Ирландия шіркеуінің құндылықтарын ұстанатын, төлемді интернат. Қалған мектептер – Гамильтон орта мектебі, Сент-Броган колледжі және Coláiste na Toirbhirte (бұрын Презентация қарындастары колледжі деп аталған). Бандон грамматикалық мектебі мен Сент-Броган колледжі аралас білім беретін мектептер, Гамильтон орта мектебі тек ұлдарға арналған, ал Coláiste na Toirbhirte тек қыздарға арналған мектеп.