Кіріспе
Артюр Холмс (14 қаңтар 1890 – 20 қыркүйек 1965) – геология ғылымын түсінуге маңызды екі үлес қосқан ағылшын геологы. Ол минералдардың радиометриялық жасын анықтау әдісін алғаш рет қолданды және мантиялық конвекцияның механикалық және жылулық салдарларын ұққан тұңғыш ғалым болды, бұл нәтижеде плиталық тектоника қағидасы қабылдануына әкелді.
Arthur Holmes (14 January 1890 – 20 September 1965) was an English geologist who made two major contributions to the understanding of geology. He pioneered the use of radiometric dating of minerals, and was the first earth scientist to grasp the mechanical and thermal implications of mantle convection, which led eventually to the acceptance of plate tectonics.
Өмір
Ол Ньюкасл-апон-Тайн маңындағы Хебберн қаласында, Дарем графтығында, жиһаз жасаушы Дэвид Холмс пен оның әйелі Эмили Дикинсонның ұлы болып дүниеге келді. Бала кезінде ол Гейтсхедтің Лоу Фелл қаласында тұрып, Гейтсхед жоғары санаттағы мектебінде (кейін Гейтсхед грамматикалық мектебі) оқыды. 17 жасында ол физиканы оқу үшін Лондон Корольдік ғылым колледжіне (қазіргі Лондон Императорлық колледжі) түсті, бірақ екінші курста геология курсын оқыды, бұл оның болашағын шешті, оның оқытушыларының кеңесіне қарамастан. Бітірген соң, ол Мозамбикте минерал іздеуші болып жұмысқа орналасты. Алты айдан кейін, ешқандай табыссыз, ол безгекке шалдығып, үйіне оның қазасы туралы хабарлама жіберілді. Дегенмен, ол елге қайтуға үлкерді және Императорлық колледжде демонстратор болып жұмыс істеді. 1917 жылы ғылым докторы ғылыми дәрежесін алды, ал 1920 жылы Бирмадағы мұнай компаниясына бас геолог болып жұмысқа орналасты. Компания банкротқа ұшырады, ол 1924 жылы Англияға қаражатызсыз оралды. Ол Бирмада үш жасар ұлымен бірге болған, ол дизентерияға шалдығып, Холмс кетіп бұрын қайтыс болды. Ол 1924-1943 жылдары Дурхам университетінің геология кафедрасын басқарды. 1943-1956 жылдары Эдинбург университетінде геология кафедрасының профессоры болды. Холмс 1965 жылдың 20 қыркүйегінде Лондонның Путни ауданындағы 20 Сент-Джонс даңғылында қайтыс болды. Ол 75 жаста еді.
Жеке өмір
1914 жылы ол алғашқы әйелі Маргарет Хаумен үйленді. Ол 1938 жылы қайтыс болғаннан кейін, Холмс келесі жылы Даремде оқытушы болып жұмыс істеген геолог Дорис Рейнольдсқа үйленді. Ол қайтыс болғаннан соң, ол "Принциптер" кітабының үшінші басылымын өңдеді.
Жердің жасы
Холмс геохронологияның негізін қалаушы болды және Лондонда студент кезінде алғашқы дәл уран-қорғасын радиометриялық жас анықтауын (тастың жасын өлшеуге арналған) жүргізді. Ол Норвегиядан девон тау жынысына 370 млн жылдық жас тағайындап, бұл мәселе бойынша ештеңе жарияламаған Болтвудтың жұмысын жетілдірді. Бұл нәтиже 1910 жылы бітіргеннен кейін 1911 жылы жарияланды. 1912 жылы Холмс Императорлық колледж қызметкерлеріне қабылданды және 1913 жылы өзінің танымал «Жердің жасы» атты кітабын жариялады, онда ол радиоактивтік әдістерді геологиялық шөгінділерге немесе Жердің салқындауына негізделген әдістермен салыстырғанда қатты қорғады (көптеген адамдар әлі де Лорд Келвиннің 100 млн жылдан кем есептеулеріне сүйенді). Ол ең көне архейлік тау жыныстарының жасы 1600 млн жылға жететінін болжады, бірақ Жердің жасы туралы пікір білдірмеді. Осы кезде изотоптардың ашылуы есептеулерді күрделендірді және ол келесі жылдарды осы қиындықтарды шешуге арнады. Оның теорияны келесі онжылдықтарда насихаттауы оған қазіргі геохронологияның әкесі деген лақап атты әкелді. 1927 жылы ол бұл көрсеткішті 3000 млн жылға, ал 1940 жылдары 4500±100 млн жылға өзгертті, бұл Альфред О.К. Ниердің уран изотоптарының салыстырмалы мөлшерін өлшеуіне негізделген. Қазіргі кезде бұл әдіс Холмс-Хоутерман моделі ретінде белгілі, ол сол жылы, 1946 жылы жариялаған Фриц Хоутерманның есімімен аталады. 1924 жылы ол Дурхэм университетінде жаңадан құрылған геология оқытушысы лауазымына тағайындалды. Он сегіз жылдан кейін оның жетістіктері 1942 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланғанда мойындалды.
Континенттік айналма
Холмс Альфред Вегенер ұсынған континенттік дрейф теориясын қолдады, бұл теория оның консервативті әріптестері үшін сол кезде өте қабылданбаған болатын. Теорияның бір мәселесі қозғалыс механизмі болды, сондықтан Холмс Жердің мантиясында радиоактивті жылуды таратып, жер бетіндегі қыртысты жылжытатын конвекциялық жасушалар бар екенін ұсынды. Оның "Физикалық геология негіздері" континенттік дрейф туралы тараумен аяқталды. Модельдің бір бөлігі – теңіз түбінің кеңеюі туралы ұғымның қалыптасуы болды.
Негізгі жұмыстар
Жердің жасы, 1913, Харпер & Brothers, 2-басылым 1927, 3-басылым 1937. Петрология номенклатурасы, таңдалған әдебиеттерге сілтемелермен. Тос Мёрби, Лондон, ван Ностранд, Нью-Йорк, 1920, 2-басылым 1928. Петрографиялық әдістер және есептеулер, қол жеткізілген нәтижелердің мысалдары. Тос Мёрби, Лондон, 1921, 2-басылым 1930. Радиоактивтілік және жер қозғалысы, Трансгеологиялық қоғам, Глазго, 18-том, 559–606 беттер. Физикалық геологияның қағидалары, 1944, Томас Нельсон және ұлдары, 2-басылым 1965, 3-басылым (Дорис Холмспен бірге) 1978, 4-басылым (Дональд Даффпен бірге) 1993. Фанерозой уақыт шкаласы; профессор Артур Холмсқа арналған симпозиум, Геологиялық қоғам, Лондон, 1964.