Pilatus PC-7 оқу-жаттығу ұшақтары отбасысы

Кіріспе

Швейцарияның Pilatus компаниясының жаттығу ұшақтары отбасысы (Pilatus Aircraft)

|тип= Жаттығу ұшағы
|өндіруші= Pilatus Aircraft
|конструктор=
|алғашқы ұшу= PC 7: 1966 04 12 (прототип), негізінен турбовинтті қозғалтқыш, көпіршелі кабина және жаңа бір бөліктен тұратын қанатты қабылдаумен ерекшеленеді. 1970 жылдары пайдалануға енгізілгеннен бері ол әлемдік жаттығу нарығында маңызды орын алды. Бұл типті 20-дан астам әуе күші бастапқы жаттығу ұшағы ретінде, сондай-ақ көптеген азаматтық операторлар қолданды. Әлем бойынша PC 7 ұшақтарымен бір миллионнан астам сағат ұшқан деп хабарланады. Жаттығу операцияларынан басқа, кейбір ұшақтар қаруланған және Чад, Иран және Мексика сияқты бірнеше клиенттер тарапынан, көбінесе клиент пен швейцариялық үкімет арасындағы тиісті экспорт келісімін бұза отырып, жауынгерлік миссияларда қолданылған. 1990 жылдары PC 9 ұшағының жаңа фюзеляжы мен авионикасын PC 7 ұшағының кіші турбиналық қозғалтқышымен біріктіру арқылы ұшақтың жетілдірілген моделі, PC 7 Mk. II M жасалды. Ресми мәліметтер бойынша, 600-дан астам PC 7 ұшағы әртүрлі операторларға сатылды, олардың көпшілігі әлі де пайдалануда. Pilatus компаниясының ұшақтарының қатарында PC 7 ұшағының орнын жаңа PC 9 және PC 21 жаттығу ұшақтары басты.

Шығу тегі

1960 жылдары болашақ PC-7 жұмысы басталды. Ол бұрынғы поршеньді Pilatus P-3 негізінде құрылды, алғашқы прототип қолданыстағы P-3 прототипінен жасалды, негізінен Lycoming O-435 қозғалтқышы Pratt & Whitney PT6A-20 турбовинтті қондырғысымен алмастырылды. Жұмыс тоқтатылуының себебі, хабарлама бойынша, нарықтың қызығушылығының болмауы болды. 1973 жылы бағдарламаны қайта жандандыру туралы шешім қабылданды. Оның қайта басталуына 1973 жылғы мұнай дағдарысы, бәсекелес Beechcraft T-34C Turbo Mentor ұшағының құрылысы және қолданыстағы оқу ұшақтарының ескіруі себеп болды. Уақыт өте келе, PC-7 сатудан айтарлықтай пайда әкелді, бұл компанияға ұшақтардың басқа түрлерін әзірлеуге қаржы жұмсауға мүмкіндік берді.

Дамыту

PC 7 Mk. II M – бұл PC 9 ұшағының фюзеляжы мен авиациялық құралдарының жетілдірілген нұсқасы, ол PC 7 ұшағының кіші турбиналық қозғалтқышымен жабдықталған, нәтижесінде пайдалану және техникалық қызмет көрсету шығындары төмендеді деп хабарланады. Бұл нұсқа Оңтүстік Африка Әуе Күштерінің (SAAF) сұрауы бойынша жасалды, кейіннен олар бұл үлгіні қабылдады. Pilatus компаниясы SAAF үшін жиынтықтар түрінде берген құрамдас бөліктерді пайдаланып, Оңтүстік Африкада 60 PC 7 Mk. II M ұшағы құрастырылды. Саяси жағдайларға байланысты, бұл ұшақтар қару орнатуға арналған тіреулермен жабдықталған жоқ. SAAF-қа ұшақтарды жеткізу 1994 жылдың соңы мен 1996 жыл аралығында жүзеге асырылды. 1998 жылдың шілде айында Pilatus компаниясы американдық Western Aircraft компаниясымен Солтүстік Америка азаматтық авиация нарығында PC 7 ұшақтарын таратушы ретінде әрекет ету үшін келісімге келгенін хабарлады.

Жалпы қолдану

PC 7-нің барлық экспорттық сатылымдары Швейцария үкіметінің мақұлдауына жатады, кез келген жеткізілімнен бұрын оның рұқсаты қажет. 2011 жылдың маусым айында Үндістан Әуе Күштері (IAF) PC 7 Mk. II M-ді жаңа бастапқы оқу ұшағы ретінде таңдап, 75 ұшақтың алғашқы партиясы үшін келісімге қол қойды, сондай-ақ қосымша 38 PC 7 Mk. II M ұшағын сатып алу мүмкіндігі де қарастырылды; Үндістан әскерінің жалпы қажеттілігі 181 оқу ұшағын құрады. Хиндустан Аэронавтика Лимитед (HAL) ұсынған отандық әзірленген нұсқаның орнына шетелдік ұшақты сатып алу туралы шешім дау тудырды; отставкадағы әуе маршалы Анил Чопра HAL-дің бұл рөлге лайықты дизайны жоқ екенін және IAF мұндай ұшақты әзірлеуге кеткен уақытқа шыдай алмайтынын айтты. "Өндіру және Сатып алу" (Үндістан) санаты бойынша қосымша 106 оқу ұшағын сатып алу бірнеше рет кейінге жылдырылды. 2017 жылы Pilatus компаниясымен техникалық қызмет көрсету туралы келісім мерзімі бітіп, IAF осы қызметті толыққанды өзі атқаруға жауапкер болды. 2018 жылы Үндістан 38 оқу ұшағын сатып алу опциясын пайдаланғанын хабарлады.

Жауынгерлік қолдану

Гватемала әуе күштері 1982 жылдан бастап, 1996 жылы азаматтық соғыс аяқталғанға дейін бірнеше PC 7 ұшақтарын әуе шабуылы мен жақын әуе қолдауы (ЖӘҚ) үшін пайдаланды. PC 7 ұшақтары әдетте Ла-Аурора әуежайынан жұмыс істеп, пулеметтік және ракеталық қарулармен жарақталды. 1980-ші жылдардағы Иран-Ирак соғысы кезінде, Иран мен АҚШ арасындағы шиеленіс күшейгенде, ирандық шенеуніктер PC 7 паркін жарылғыш заттармен жарақтандырып, оларды Парсы шығанағындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің (ӘТК) кемелеріне қарсы қанатын нысаналайтын шабуылдар жасауға қолдануы мүмкін екенін мәлімдеді. Иран бірнеше қанатын нысаналайтын ұшқыштарды даярлап, бірнеше операциялық миссияларды орындады. Оқу Иранның Бушер әуе базасында және Солтүстік Кореяда жүргізілді. 1984 жылдың басында, Иранның шабуылдық AH 1J Sea Cobra тікұшағын Ирактың PC 7 ұшағы «Хайбер» операциясы кезінде атып түсірді (ирандық ұшқыштар Реза Могадам мен Мохаммад Язди құтқарылды). 1994 жылы Мексика әуе күштері Мексикадағы Чиапас қақтығысы кезінде Zapatista Ұлттық азаттық армиясының бөлімшелеріне шабуыл жасау үшін бірнеше қаруланған PC 7 ұшақтарын қолданды. Швейцария үкіметі бұл әрекетті заңсыз деп санайды, өйткені ұшақтар тек оқу мақсатында сатылды. Нәтижесінде, Швейцария Мексикаға қосымша ұшақтарды сатуға тыйым салды. Сол кезде Мексика әуе күштері осы типтегі ұшақтардың ең ірі экспорттық операторы болып есептелді және одан да көп PC 7 ұшақтарын алуға тырысты, сондықтан сатуға тыйым салу Pilatus үшін экономикалық соққы болды. 1990 жылдардың ортасы мен соңында Eeben Barlow басқарған жеке әскери компания Executive Outcomes Сьерра-Леонедегі операциялары кезінде жақын әуе қолдауын (ЖӘҚ) қамтамасыз ету үшін үш қаруланған PC 7 (бұрынғы Бофутасвана әуе күштерінің ұшақтары) пайдаланды. 2000 жылдардың соңында Чад әуе күштері өзінің шағын PC 7 паркін өз аумағында және көршілес Суданда көтерілісшілердің позицияларын бомбалау үшін қолданды деген хабар тарады. Швейцария үкіметі Чад елшісін шақырып, осы хабарларға түсіндірме сұрады, өйткені бұл әрекеттер Чадқа ұшақтарды сату бойынша бұрын жасалған экспорттық келісімдерді бұзды.

A number of PC 7s were employed by the Guatemalan Air Force in air strikes and for close air support (CAS) during the Guatemalan civil war, starting in 1982, until the end of the conflict in 1996. The PC 7s were typically deployed from the airfield in La Aurora, being armed with a mixture of gun pods and rocket pods. During the lengthy Iran–Iraq War of the 1980s, amid tensions between Iran and the United States, it is alleged that Iranian officials threatened to arm its PC 7 fleet with explosives and use them to launch suicide attacks against United States Navy (USN) vessels present in the Persian Gulf. Iran reportedly trained a number of suicide pilots and flew some operational missions, training was performed at Bushehr Air Base in Iran and overseas in North Korea. In early 1984, an Iranian attack helicopter AH 1J Sea Cobra was shot down by an Iraqi PC 7 during Operation Khyber (Iranian pilots Reza Moghadam and Mohammad Yazdi were rescued). In 1994, the Mexican Air Force used several armed PC 7s to attack units of the Zapatista Army of National Liberation during the Chiapas conflict in Mexico. This action was considered illegal by the Swiss government because the aeroplanes were sold for training purposes only, and as result, Switzerland issued a ban on the sale of additional units to Mexico. At the time, the Mexican Air Force was the largest single export operator of the type, and had been seeking to acquire further PC 7s, thus the sales ban was viewed as an economic blow to Pilatus. During the mid to late 1990s, Executive Outcomes, a private military contractor led by Eeben Barlow, utilised three armed PC 7s (ex Bophuthatswana Air Force aircraft) to provide close air support (CAS) during its operations in Sierra Leone. During the late 2000s, the Chadian Air Force reportedly used its small fleet of PC 7s to bomb rebel positions both in their own territory and in neighbouring Sudan. The Swiss government summoned the Chad's ambassador to request an explanation for these reports, as these actions breached the export agreements previously struck for the sale of the type to Chad.

Нұсқалар

PC 7: екі орындық негізгі жаттығу ұшағы, PT6A 25A қозғалтқышымен жабдықталған. PC 7 Mk. II М: PC 9 ұшағының корпусы мен авиациялық құралдарының жетілдірілген нұсқасы, сыртқы жүктерді орнату үшін PC 7 қанатын сақтайды. PC 9-дың PT6A 62 қозғалтқышынан гөрі, PT6A 25C қозғалтқышымен жабдықталған. Оңтүстік Африка Әуе күштері (SAAF) үшін әзірленген және "Астра" деп аталған бұл ұшақ – PC 7 және PC 9 ұшақтарының гибриді, конфигурациясына қарай PC 7 "Ауыр" немесе PC 9 "Жеңіл" болып табылады.

Азаматтық операторлар

2008 жылдың қазан айына дейін кем дегенде жеті PC 7 ұшағы әртүрлі белгісіз азаматтық операторлар пайдалануда болды. 2010 жылдың маусым айында екі мексикалық ұшқыш Мексика Әуе күштеріне қарасты PC 7 ұшағының Акапулько курортындағы Пие-де-ла-Куэста ауданынан ұшып шыққаннан кейін апатқа ұшырап қаза тапты. PC 7 Акапулько жанындағы теңізге құлады. 2011 жылдың 20 қазанында Ботсвана қорғаныс күштерінің екі PC 7 ұшағы Габоронеден батысқа қарай Летлахкең үстінде әуеде соқтығысты. Апатта төрт экипаж мүшесінің екеуі қаза тапты. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Швейцария Әуе күштеріне қарасты PC 7 ұшағы Payerne әуе базасынан Locarno әуе базасына бағыт алғанда Берн кантонындағы Шрекхорн тауында апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. 2023 жылдың 4 желтоқсанында Үндістан Әуе күштеріне қарасты PC 7 ұшағы Үндістанның Телангана штатындағы Медак қаласында апатқа ұшырады. Апатта екі ұшқыш та қаза тапты. Ұшақ Хайдарабадтан оқу рейсіне ұшып шыққан еді. Апаттың себебі қазір тергеліп жатыр.