Кіріспе

Канадалық саясаткер Ронали Амброз Вейч (Ronalee Ambrose Veitch, 15 наурыз 1969 жылы туған) – Канаданың бұрынғы саясаткері, 2015 және 2017 жылдар аралығында Консервативтік партияның уақытша басшысы және Оппозиция басшысы болды. Ол 2015 және 2017 жылдар аралығында Стерджен Ривер – Парклендтен Коммундар палатасының Консервативтік партия мүшесі болды, ал бұған дейін 2004 жылдан 2015 жылға дейін Эдмонтон – Спраус Гроувтен өкілдік етті. Оппозициялық депутаттық бірінші мерзімінде ол Консервативтік партияның Үкіметаралық істер жөніндегі сыншысы болды. Амброз сондай-ақ Қазынашылық кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарды және Канаданың Денсаулық сақтау министрі, Қоршаған орта министрі, Үкіметаралық істер министрі, Батыс экономикалық әртараптандыру министрі, Еңбек министрі, Мемлекеттік жұмыстар және мемлекеттік қызметтер министрі, Әйелдер мәртебесі министрі лауазымдарын бірнеше рет иеленді. Ол Канада Королінің құпия кеңесінің президенті болды. Бұрын Альберта үкіметі үшін байланыс консультанты және мемлекеттік саясат консультанты болып жұмыс істеген. 2017 жылдың мамыр айында ол жаз айларында күшіне енетін федералды саясаттан зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. Келесі күні Вудро Вильсон атындағы халықаралық зерттеу орталығының Канада институтында қонақ зерттеуші болып тағайындалды. 2017 жылдың шілдесінде зейнеткерлікке шығып, "әйелдерді мемлекеттік қызметке тартуға үлес қоса аламын" деген үмітін білдірді. 2017 жылдың тамызында Джастин Трюдоның Либералдық үкіметі Амброзды АҚШ және Мексикамен келіссөздер бойынша пікір мен ұсынымдар беретін 13 мүшелі NAFTA консультативтік кеңесіне тағайындады.

Ерте өмір және білім

Амброз Ронали Чапчук Альберта штатының Валливью қаласында Коллин (Кларк) мен Джеймс Чапчуктардың қызы ретінде дүниеге келді. Ол Бразилияда және Альберта штатының Паркленд округінде өсті. Ағылшын тілінен өзге, португал және испан тілдерін де біледі. Амброз Виктория университетінде әйелдер және гендерлік зерттеулер саласы бойынша бакалавр, ал Альберта университетінде саяси ғылымдар саласы бойынша магистр дәрежесін алды. Канадалық федералды саясатта жұмыс істеуге дейін Амброз әйелдерге қарсы зорлық-зомбылыққа қарсы күресетін ұйымдармен, оның ішінде Әйелдер мәртебесі жөніндегі әрекет тобы, Виктория жыныстық шабуыл және сексуалдық зорлық-зомбылық дағдарыс орталығы және Эдмонтон әйелдер үйімен байланыста болды. Амброз өзін либертариан деп есептейді және Айн Рэндтің "Атлас күшін сілкіп тастады" және "Шығанақ" романдарының жанкүйері. Ол Еуропа, Солтүстік Америка және Жапония арасындағы жақым ынтымақтастыққа бағытталған Үшжақты комиссияның мүшесі болды.

Саяси мансап

Амброуз алғаш рет 2004 жылғы федералды сайлауда Эдмонтонның батысында жаңадан құрылған Эдмонтон Спраус Гроув сайлау округінен парламент депутаты болып сайланды. 2005 жылдың 16 ақпанында ол парламентте либералдық әлеуметтік даму министрі Кен Драйденге либералдық ұлттық балаларға күтім жасау жоспарына сілтеме жасай келе: "Жұмыс істейтін әйелдер өздері шешім қабылдағысы келеді, бізге не істеу керектігін ескі әйелдер мен ақ жігіттердің айтуының қажеті жоқ" деген сөздерімен танымал болды.

Қоршаған орта министрі

2006 жылғы сайлауда Амброз Эдмoнтoн-Спрус Грoу округінде 66,8% дауыспен өзінің мандатын сәтті қорғады. Одан кейін ол премьер-министр Стивен Харпердің азшылық үкіметінде қоршаған орта министрі болып тағайындалды. Амброздың министрлікке тағайындалуы оны сол кездегі ең жас әйел министр етті. 2006 жылдың 7 сәуірінде Амброз Канаданың Киото протоколы бойынша өзінің мақсаттарына жете алмайтынын және парниктік газдарды азайту үшін көбірек нақты мақсаттар қою қажеттігін мәлімдеді. "Менің ведомстволық қызметкерлерім және табиғи ресурстар министрлігінің қызметкерлері Канаданың Киото мақсатына жетуі мүмкін емес екенін көрсетті. Мен анық айтайын, соңғы айда халықаралық әріптестеріммен байланыста болдым, және біз бұл жағдайға тап болған жалғыз ел емеспіз", - деді Амброз. 2006 жылдың 13 сәуірінде Амброз Канаданың Экология ғылымдарының докторы Марк Тушингхэмнің ғылыми-фантастикалық романы "Hotter than Hell" (Қызып жатыр) тұсаукесерінде сөйлеуін тоқтатты. Роман жаһандық жылыну салдарынан туындаған антиутопиялық болашаққа арналған. Тушингхэмнің баспагері мен экологиялық белсенділер бұл шешімнің себебі кітаптың үкіметтің климаттық өзгерістерге қатысты көзқарасына сәйкес келмегендігі деп санайды, бірақ Амброздың өкілі сөздің Экология Канада ғылымының ресми өкілі ретінде жасалғанын және процедуралық талаптарды сақтамағанын мәлімдеді. 2006 жылдың 25 сәуірінде Амброз Киото протоколына балама ретінде (қазірде таратылған) Азия-Тынық мұхиты серіктестігін қолдады, себебі ол Қытай мен Үндістанды қамтиды, бұл екі ірі ластаушы елдің ешқайсысы аталған келісімге мүше емес. Аталған серіктестікте шығарындыларды ерікті түрде азайту мақсаттары қарастырылған және климаттық өзгерістерді шешуге бағытталған технологиялық шешімдерді әзірлеуге баса назар аударылған. 2006 жылдың маусым айында Амброздың қоршаған ортаны қорғау министрі ретіндегі әрекеттеріне оппозицияның наразылығынан НДП және Квебек блогы парламенттегі экологиялық комитетте оның отставкаға кетуін талап ететін ұсыныс енгізуге тырысты. Консервативтер бұл ұсынысты сенімсіздік дауысына айналдыратындарын мәлімдегеннен кейін либералдылардың көмегімен ұсыныс тоқтатылды, егер қабылданса, ол 2006 жылдың күзінде сайлауға әкеп соғар еді. 2006 жылдың 19 қазанында Амброз 2020 жылдан бастап парниктік газдар шығарындыларын азайтуға бағытталған "Таза ауа" заңын ұсынды, олардың деңгейін 2050 жылға қарай 2003 жылғы деңгейдің жартысына дейін төмендетуді көздеді. Ол сондай-ақ өнеркәсіп және көлік салаларына қатысты басқа да ережелерді, сондай-ақ ауаға шығарылатын газдарды есептеу жүйесін құру үшін федералды үкімет пен провинциялар арасындағы ынтымақтастық мүмкіндігін ұсынды. Бұқаралық ақпарат құралдарына берген сұхбатында Амброз консервативтік үкіметтің Киото протоколына бұрынғы қарсылығына қарамастан, одан бас тартпағанын мәлімдеді. Алайда, өндіріс кәсіпорындары 2010 жылға дейін шығарындыларын азайтуға міндетті емес, ал үкімет 2020 жылға дейін соңғы (ерікті) мақсаттарды бекіте алмайды. Мұнай компаниялары өндіріс көлеміне пропорционалды түрде бір баррельге шаққандағы шығарындыларын азайтуға тиіс. Амброз 2006 жылдың қараша айында Кенияның Найроби қаласында өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясына қатысты.

Батыс экономикасының әртараптандырылуы және үкіметаралық мәселелер

2006 жылдың соңында Амброзды оның қоршаған орта саласынан ауыстыру мүмкіндігі туралы жаңалықтар тарала бастады, бұл Министрлер кабинетіндегі өзгерістерге байланысты болды. 2007 жылдың 4 қаңтарындағы Министрлер кабинетінің қайта құруы барысында Амброузды Джон Бэрд Қоршаған орта министрі лауазымынан ауыстырды, ал ол Батыс экономикалық даму министрі, Үкіметаралық қатынастар министрі және Канада Королінің жеке кеңесінің төрағасы болды.

Еңбек және қоғамдық жұмыстар және мемлекеттік қызметтер министрі

2008 жылғы сайлауда қайта сайланғаннан кейін, Амброз 2008 жылдың 30 қазанында Еңбек министрі болып тағайындалды. 2010 жылдың 19 қаңтарында Амброз Кристиан Парадидің орнын басып, Мемлекеттік жұмыстар және үкіметтік қызметтер министрі болып тағайындалды. Ол үкіметтің жалақы және зейнетақы жүйелерін басқару жолын жақсартуға бағытталған маңызды жобаны бастады, бұл «қызмет көрсетуді жаңғыртуға, тиімділікті арттыруға және осы салалардағы жауапкершілігімізді күшейтуге» мүмкіндік беретін шара еді. Осы жүйе «Феникс» жалақы жүйесі деп аталды.

Әйелдер мәртебесіне жауапты министр

2010 жылдың 9 сәуірінде Хелена Гергис министрлік қызметінен босатылғаннан кейін Амброз әйелдердің мәртебесіне жауапты министр болып тағайындалды. Қыз балалардың халықаралық күні Канада тарапынан Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында ресми түрде қарар ретінде ұсынылды. Канаданың әйелдер мәртебесі жөніндегі министрі Рона Амброуз осы қарарды демеледі; әйелдер мен қыздардан құралған делегация БҰҰ-ның әйелдер мәртебесі жөніндегі 55-ші комиссиясында осы бастаманы қолдап сөз сөйледі. 2011 жылдың 19 желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 2012 жылдың 11 қазанын алғашқы Халықаралық қыздар күні ретінде қабылдау туралы шешім қабылдады. 2012 жылдың 26 қыркүйегінде Амброз консерваторлық партиядан Стивен Вудворттың 312-ші ұсынысын қолдады, ол Парламент комитетіне қылмыстық кодекстің адам өмірінің қашан басталатынын анықтайтын бөлігін қайта қарауды тапсыруды көздеген. Бұл ұсынысты аборт заңдарын қайта қарауға бағытталған әрекет деп саққан Канаданың абортты қолдайтын топтары мен оппозициялық партиялар оның дауысын министрлік міндеттерімен үйлеспейтін деп есептеп, оның отставкаға кетуін талап етті. Ақырында ұсыныс қабылданбады. Амброз сыншыларына жауап беріп, жыныс таңдау арқылы жасалатын аборттардың салдарынан қыздарға қатысты кемсітушілікке алаңдаушылығын білдірді.

Денсаулық сақтау министрі

2013 жылдың шілдесінде Стивен Харпер Рона Амброузды Денсаулық сақтау министрі етіп тағайындады және оны Батыс экономикалық әртараптандыру министрі қызметінде қалдырды. Парламент депутаты ретінде Амброуз Язиди босқыны және Нобель сыйлығының лауреаты Надя Мурадпен тығыз жұмыс істеді, Язидтерге жасалған қырып-жоюды геноцид деп тану үшін Палата депутаттарын ынталандырды. Сондай-ақ ол ИСИД-тің сексуалдық құлдығында ұсталған Язиди әйелдері мен қыздарын Канадаға қауіпсіз әкелу мақсатындағы канадалық босқын бағдарламасын жетекшілік етті, нәтижесінде 1000-нан астам әйел мен қыз құтқарылды. 2015 жылдың 11 маусымында ол Канада Жоғарғы сотының медициналық марихуана анықтамасын кеңейтіп, майлар, шайлар, браунилер сияқты түрлерін де қамтуына "ашуланып" реакция білдірді, бұрынғысы тек кептірілген жапырақтармен шектелген еді. Ол: "Марихуана Канада Денсаулық сақтау министрлігінде қатаң қауіпсіздік сараптамасы мен ғылыми дәлелдерге негізделген клиникалық сынақтардан өте алмады" деді. Адамдар медициналық марихуананы күнделікті қолданғанда, неге тестілеу жүргізілмегені туралы сұраққа ол: "Министр ретінде бұл менің міндетім емес. Клиникалық дәлелдер болса және компания оны нормативтік бекіту процесіне ұсынса, қарастырылады. Мұндай жағдай ешқашан болған емес" деп жауап берді.

Оппозиция басшысы

Стивен Харпер 2015 жылғы сайлауда партиясы либералдардан жеңілгеннен кейін Консервативтік партия төрағасы лауазымынан кетті. Амброуз, жаңа сайлау округі Стерджон-Ривер Паркленд – негізінен оның бұрынғы сайлау округінің қалалық бөлігі – Консервативтік партияның уақытша төрағалығына кандидат болатынын мәлімдеді. Ол 2015 жылдың 5 қарашасында осы лауазымға сайланды, бұл оны осы постты атқарған үшінші әйел етті. Амброуз Канаданың ірі оңшыл партиясының үшінші әйел басшысы болды. Біріншісі – бұрынғы премьер-министр Ким Кэмпбелл, ол қазір таратылған Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясын басқарды, ал екіншісі – бұрынғы Канадалық Альянстың Дебора Грей. Ол Грейден және НДП-ның Найколь Турмельден кейін оппозиция жетекшісі болған үшінші әйел. Үшеуі де уақытша қызмет етті. Партия конституциясына сәйкес, уақытша жетекші ретінде ол Консервативтік партияның келесі төрағалық сайлауында кандидат бола алмады. 2015 жылдың 13 қарашасында Амброуз Ирак және Левант Ислам мемлекеті жасаған Париж қаласындағы террористик шабуылдарға жауап берді. Амброуз былай деді: «Ислам мемлекетімен күреске күшті гуманитарлық және әскери жауап қажет. Біздің табандылығымызды сақтап, одақтастарымызды қолдау маңызды». Амброуз жоғалып кеткен және өлтірілген халықтың әйелдеріне қатысты тергеуді қолдайды. 2017 жылдың ақпан айында, әлі де депутаттық өкілеттігін сақтап тұрған Амброуз жеке мүшелер ұсынған C 337 заң жобасын енгізді, «Судьялар туралы заңға және Қылмыстық кодекске өзгеріс енгізу туралы заң», сондай-ақ ол JUST заңы ретінде белгілі. Егер қабылданса, бұл заң Канададағы судьялардың жыныстық шабуылға қатысты заңнама бойынша оқытылуын талап етеді, оның ішінде зорлау туралы мифтер, құрбандар туралы стереотиптер және жарақаттың естелікке тигізетін әсері туралы білім беруді қамтиды. JUST заңы сарапшылар мен құрбандарды қорғау ұйымдарынан кең қолдау алды және кейіннен Парламенттің Төменгі палатасы тарапынан бірауыздан қабылданды. Алайда, заң жобасы Сенатта үшінші оқылымда қабылданбады, өйткені Сенат 2019 жылдың жазында JUST заңына дауыс бермей, бұйрық қағазының мерзімі аяқталды, себебі 2019 жылдың қазан айындағы федералды сайлауға дейін бұйрық қағазы тазартылды.

Парламент өкілі қызметінен кетуі

2017 жылдың мамыр айында Амброуз өзінің фракциясына көктемгі парламент сессиясының соңында, яғни 2017 жылдың маусым айында, Консервативтік партияның жаңа басшысы сайланғаннан кейін бірнеше апта өткен соң федералды саясаттан кететінін хабарлады. Оның мандатын Дейн Ллойд сақтап қалды, ол қосымша сайлауда жеңіске жетті.

Отставкадан кейін

Амброуз Альбертаның прогрессивті консервативтік қауымдастығы мен Уайлдроуз партиясының бірігуін қолдайтынын, бірақ ол ұсынылған жаңа Альбертаның Біріккен консервативтік партиясының төрағалығына кандидат болмайтынын мәлімдеді. Ол Вашингтондағы Вудро Вильсон халықаралық ғалымдар орталығындағы Канада институтына, Канада-Америка саудасына бағытталған арнайы сарқырама ретінде қосылды және ұйымның екі елдегі шенеуніктерді біріккен Солтүстік Америка экономикасының артықшылықтары туралы білім беру кампаниясын жетекшілік етті. Ол сондай-ақ 2017 жылдың тамызында Трюдоның либералдық үкіметі құрған NAFTA консультативтік кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. БҰҰ Әйелдерімен бірлесіп Амброуз әйелдерді басшылық лауазымдарға және инновацияларға ұмтылуға қажетті құралдармен қамтамасыз ететін SHEInnovates Alberta кампаниясын іске қосуға көмектесті. 2020 жылдың мамыр айында Рона Амброуз Juul электрондық темекі компаниясының директорлар кеңесіне кіргені хабарланды. 2019 жылғы Канада федералды сайлауында консервативтер жеңілгеннен кейін Эндрю Шир отставкаға кеткен соң, Амброуз көптеген белгілі консервативтердің 2020 жылғы көшбасшылық сайысында партия төрағасы болуына қысым көрсетті. Амброуз 2020 жылдың қаңтарында Альберта тауларында Facebook тікелей эфирінде партия төрағасы болуға кандидат болмайтынын жариялады.

Жеке өмір

Амброз жеке инвестициямен айналысатын бизнесмен және бұрынғы родео бұқа шабаны Ж. П. Вейчке үйленген.

Құрметтер

Ол 2006 жылғы 6 ақпанда Канаданың Корольдік жеке кеңесінің мүшесі болып ант берді. Бұл оған "Құрметті" атағын және өмір бойына "PC" әріптерін беруге мүмкіндік берді. 2008 жылы Амброуз "Western Standard" журналының "Liberty 100" тізіміндегі ең ірі канадтық "бостандық үшін күрескен белсенділер, журналистер, сарапшылар және жақтастар" тізімінде 17-орында болды. 2012 жылы ол Елизавета II-нің Алмаз мерейтойлық медалімен марапатталды.