Кіріспе

Исландияның біріккен әскери күштері

Исландияның қорғаныс күштері Исландияның жағалау күзетінен тұрады, ол Исландия суларын қарауылдайды және оның әуе кеңістігін бақылайды, сондай-ақ Ұлттық комиссардың ұлттық қауіпсіздік және арнайы күштер бөлімдері сияқты басқа да қызметтерді қамтиды. Исландияда тұрақты армия жоқ, бұл НАТО-ның жалғыз мүшесі. Жағалау күзеті үш кеме мен төрт ұшақтан тұрады және шағын қарулармен, теңіз артиллериясымен және әуе қорғанысы радиолокациялық станцияларымен жабдықталған. Жағалау күзеті Исландияның әуе кеңістігін жерден бақылайтын, бұрын таратылған Қорғаныс агенттігінің бір бөлігі болған Исландияның әуе қорғаныс жүйесін де ұстап тұрады. Сонымен қатар, Сыртқы істер министрлігі басқаратын Дағдарысқа жауап беру бөлімі (ICRU) бар, ол 2008 жылдан бері халықаралық деңгейде орналасқан шағын бейбітшілік күштері болып табылады. Бұл бөлімде қаруланбаған құрамдас бөлік те бар. Исландияны қорғауға қатысты, 2006 жылға дейін АҚШ Кефлавик әскери-әуе базасын ұстап тұрған АҚШ-пен келісімшарт бар. Қазіргі уақытта Исландияның жағалау күзеті басқаратын базаға АҚШ әскерлері және басқа НАТО одақтастары үнемі келіп тұрады. 2017 жылы АҚШ әуе базасында Boeing P-8 Poseidon ASW ұшағын орналастыру үшін ангарды жаңартуға ниетті екенін мәлімдеді. Норвегия, Дания және басқа НАТО елдерімен әскери және басқа да қауіпсіздік операцияларына қатысты келісімдер де бар. Исландия жыл сайынғы НАТО жаттығуларын, «Солтүстік Викинг» атты жаттығуларын өткізеді. Соңғы жаттығулар 2022 жылы, сондай-ақ «Солтүстік Шақыру» ЭОД жаттығуы өтті. 1997 жылы Исландия өзінің алғашқы «Тыныс үшін серіктестік» (PfP) жаттығуын, «Қорғауға Көмек» атты жаттығуын өткізді, бұл Ресей қатысқан жалғыз көпжақты PfP жаттығуы. 2000 жылы тағы бір ірі PfP жаттығуы өткізілді. Исландия сондай-ақ SFOR, KFOR және ISAF-қа ICRU бейбітшілік сақтаушыларын жіберді. Исландия ешқашан толыққанды соғысқа немесе басып алуға қатыспаған. Сонымен қатар, Исландияның конституциясында соғыс жариялау механизмі жоқ.

Тарих

Исландияның 870 жылдары Норвегия короліне бағынуына дейін, Исландияның әскери қорғанысы бірнеше әміршілерден (Годар) және олардың еркін ізбасарларынан (þingmenn, bændur немесе liðsmenn) тұрды. Бұл әскерлер сол кездегі стандартты скандинавиялық әскери доктринаға сәйкес, leiðangr сияқты экспедициялық армияларға ұйымдастырылды. Армиялар жауынгерлердің сапасы мен тегі бойынша бөлімдерге бөлінді. Осы кезеңнің соңында әміршілердің саны азайды, ал олардың билігі күшейді, бұл олардың ізбасарларына зиян келтірді. Бұл ұзақ және қанды азаматтық соғысқа, Стурлунгтер дәуіріне әкелді. Типик шайқаста 1000-нан аз адам қатысты. Амфибиялық операциялар осы кезеңде, әсіресе Вестфьордтарда, Исландиядағы соғыстың маңызды бөлігі болды, бірақ ірі теңіз шайқастары сирек кездесті. Флобардаги деп аталатын ең ірі шайқаста Хуннафлой (бухтасы) маңында бірнеше ондаған кемелер қатысты. Наполеон соғыстарына дейінгі онжылдықтарда Исландияның оңтүстік-батысындағы бірнеше жүзді сақшылар негізінен тот басқан және көне ортағасырлық қару-жарақтармен, соның ішінде 16 ғасырлық хальбердтермен жабдықталған. 1808 жылы Копенгаген шайқасында Дания-Норвегия флотының көп бөлігін батып немесе тұтқынға алғаннан кейін ағылшын шабуылшылары келгенде, Исландиядағы оқ-дәрінің мөлшері соншалықты аз болды, сондықтан Исландияның губернаторы, граф Трампе, ешқандай қарсылық көрсетпеді. 1855 жылы Вестманнайардағы шериф Андреас Август фон Коль Исландия армиясын қайта құрды. 1856 жылы король 180 риксдоллар, ал келесі жылы тағы 200 риксдоллар берді. Шериф жаңа армияның капитаны болды, ол Herfylkingin, "Батальон" деп аталды. 1860 жылы фон Коль қайтыс болды, ал команданы Петур Бярнасен қабылдады. Тоғыз жылдан кейін Бярнасен өзінің орнын басатын адамды тағайындамай қайтыс болды. 1918 жылы Исландия Дания королінің басшылығымен жеке тәуелсіздік алды. Содан кейін Исландия жағалау күзетін құрды, бірақ тұрақты армия құру қаржылық жағынан мүмкін болмады. Үкімет бейтараптық елді басып алудан қорғайды деп үміттенеді. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде үкімет мүмкін басып алудан қорқып, Исландияның Ұлттық полициясын (Ríkislögreglan) және оның резервін әскери бөлімге кеңейтуге шешім қабылдады. Полиция бастығы Агнар Кофуд Хансен Дания армиясында оқыған және өз офицерлерін оқыту үшін келді. Олар қару-жарақ пен киім-кешек сатып алып, Лаугарватн маңында мылтықпен ату және әскери тактикамен жаттықты. Хансен 1940 жылдың 10 мамырында Ұлыбританияның Исландияға шабуыл жасауына дейін 60 офицерін оқытуға үлкерді. Агнар күштерді кеңейтуді қалады, бірақ Исландияның Әділет министрі оның ұсынысын қабылдамады. 1941 жылдың ортасында, әлі де бейтарап болған кезде, АҚШ Ұлыбританиядан Исландияны басып алды, бірақ Исландияның келісімімен емес. АҚШ әскерлерінің Исландияда орналасуы соғыс аяқталғаннан кейін де жалғасты, соңында Келісім Минутында бекітілді. 1949 жылы Исландия НАТО-ның негізін қалаушы мүшесі болды және тұрақты армиясы жоқ жалғыз мүше болды, НАТО-ға ол оны құруды күтпейтін жағдайда қосылды. Алайда Атлантикадағы стратегиялық географиялық орны оны құнды мүше етті. Исландияның күштерін кеңейту негізінен Исландияның жағалау күзетіне бағытталды, ол британдық балық аулау кемелерімен және Корольдік теңіз күштерінің әскери кемелерімен "Торд соғыстары" деп аталатын қақтығыстарда қатысты. Торд соғыстарының ешқайсысы дәстүрлі соғыстың жалпы шектеріне сәйкес келмейді және оларды әскерилендірілген мемлекетаралық даулар деп атауға болады. Исландия қорғаныс күштері (IDF) 1951 жылдан 2006 жылға дейін АҚШ Қарулы күштерінің әскери командасы болды. НАТО-ның өтініші бойынша құрылған IDF, АҚШ Исландияның қорғанысын қамтамасыз ету туралы келісімге қол қойғаннан кейін құрылды. IDF сонымен қатар азаматтық исландиялықтардан және басқа НАТО елдерінің әскери мүшелерінен тұрды. Суық соғыс аяқталғаннан кейін IDF қысқартылды және АҚШ Әуе күштері Кефлавик әскери-әуе базасында 2006 жылдың 30 қыркүйегіне дейін төрт-алты ұшқыш ұшағын сақтап тұрды. 2008 жылдың мамыр айынан бастап НАТО елдері Исландияның әуе кеңістігін патрульдеу үшін ұшақтарды мерзімді түрде орналастырды. ICESAVE дауы кезінде Ұлыбритания мен Нидерланд үкіметтерімен келіспеушіліктер кезінде Исландия Ұлыбританияның әуе кеңістігіндегі патрульдік қызметі жағдайды ескере отырып орынсыз екенін түсіндірді, содан кейін 2008 жылдың 14 қарашасында Ұлыбритания патрульдік және Исландияның әуе кеңістігін қорғауды тоқтатуға мәжбүр болды. 2006 жылы АҚШ әскерлерін шығарғаннан кейін Исландия әскери инфрақұрылымды қайта ұйымдастырды, 2008 жылы құрылған Исландия қорғаныс агенттігі (Varnarmálastofnun Íslands) арқылы. Агенттік Сыртқы істер министрінің басшылығымен Кефлавик әскери-әуе базасындағы операцияларды жүзеге асырды, бірақ экономикалық дағдарысқа байланысты 2011 жылы жабылды, функциялар қолданыстағы ұйымдарға бөлінді. Исландияның жағалау күзеті қазір елдегі әскери инфрақұрылымды басқарады.

Жағалау күзеттері

1918 жылы Исландия егемендігін қайта алғаннан кейін көп ұзамай Исландияның жағалау күзеті құрылды. Оның алғашқы кемесі, бұрынғы даниялық зерттеу кемесі, 57 мм-лік зеңбірекпен қаруланды. Жағалау күзетінің міндеті – Исландияның егемендігін және маңызды мүдделерін, соның ішінде ең құнды табиғи ресурсын – балық аулау аймақтарын қорғау, сондай-ақ Исландияның балық аулау флотына қауіпсіздік, іздеу және құтқару қызметтерін көрсету. 1952, 1958, 1972 және 1975 жылдары үкімет Исландияның эксклюзивті экономикалық аймағын кезең-кезеңімен кеңейтті. Бұл "Треска соғыстары" деп аталатын Ұлыбритания және басқа мемлекеттермен қақтығысқа әкелді. Осы жылдар ішінде Исландияның жағалау күзеті мен Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері бірнеше рет қарымталасқа түсті. Оқтар аз болғанымен, шиеленіскен сәттер көп болды. Бүгінде жағалау күзеті қарулы патрульдік кемелермен және ұшақтармен жабдықталған, шетелдегі бейбітшілік сақтау операцияларына қатысатын Исландияның ең басты әскери күші болып табылады. Жағалау күзетінің төрт кемесі және төрт ұшағы (бір қатты қанатты және үш тікұшақ) бар.

Исландияның әуе қорғанысы жүйесі

Исландияның әуе қорғанысы жүйесі немесе Íslenska Loftvarnarkerfið 1987 жылы құрылды және төрт радар кешенін, бағдарламалық қамтамасыз ету және қолдау орталығын, сондай-ақ командалық және есеп беру орталығын пайдаланады. Бұл – Жағалау күзетінің құрамындағы бөлім. Исландияның НАТО одақтастары елдің әуе кеңістігін күзету үшін Исландия әуе күзету миссиясы аясында әскери ұшақтарды үнемі орналастырады. Оқиға топ командирі, полковник Холлгримур Сигурдссонға қатысты ауыр сынға алып келді, себебі, егер аса қажет болмаса, Кабул әуежайын тастамауға бұйрық берілгеніне қарамастан, ол топты кілемдерді сатып алу үшін «Тауық көшесіне» апарды. Бірнеше аптадан кейін, команда лейтенант-полковник Гардар Форбергке, одан кейін полковник Ларус Атлассонға берілді. 2008 жылы, әскери форма киген және өзін қорғау үшін қару-жарақтарымен жабдықталған ICRU қызметкерлері қаруларын тапсырып, азаматтық киімге ауысты. 2008 жылдан бері, ерекше жағдайлар болмаса, ICRU қызметкерлері форма кимейді және қару ұстамайды.