Малайя түңгішіндегі теңіз шайқасы (1941)

Кіріспе

1941 жылдың желтоқсанындағы Тынық мұхитындағы II дүниежүзілік соғыстың теңіз шайқасы

«Уэльс принсі» мен «Репульс» кемелерінің батып кетуі – бұл 1941 жылдың 10 желтоқсанында Оңтүстік Қытай теңізінде, Малайяның (қазіргі Малайзия) және Маңғыстау поселеністерінің (қазіргі Сингапур және оның жағалау қалалары) шығысында, Куантаннан шығысқа қарай 113 шақырым жерде болған II дүниежүзілік соғыстың теңіздегі шайқасының бір бөлігі. Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының линкор және крейсері Жапон императорлық теңіз флотының құрлықтағы бомбалаушылары мен торпедалық бомбалаушыларымен батырылды. Жапонияда бұл шайқас Малайя теңіз шайқасы (マレー沖海戦) деп аталды. Бір линкордан, бір крейсерден және төрт эсминецтен тұратын Z күшінің мақсаты Малайяның солтүстігіндегі Оңтүстік Қытай теңізінде жапондық шабуылдық флотын тоқтату болды. Бұл күш әуе қолдауысыз теңізге шықты. Британдықтар жапондық ауыр теңіз күштерімен жақын арада кездескенімен, негізгі конвойды таба алмай, жоя алмады. Сингапурға қайтып келгенде олар ашық теңізде шабуылға ұшырап, ұзақ қашықтықтан торпедалық бомбалаушылармен батырылды. Z күшінің командирі, адмирал сэр Том Филлипс радио байланысын үзуді шешті және алғашқы жапондық шабуылдан кейін бір сағат өткен соң ғана (Репульс кемесі арқылы) ескерту жіберілді. Пёрл-Харборға шабуылдан кейін, Халықаралық дата сызығының арғы жағында, Малайядағы шайқас, әуеден қорғаныссыз болған тіпті ең ауыр теңіз күштеріне қарсы да әуе шабуылының тиімділігін көрсетті. Бұл Тынық мұхитындағы үш АҚШ теңіз күштерінің авианосецтерінің – «Энтерпрайз», «Лексингтон» және «Саратога» – одақтастар үшін маңыздылығын арттырды. Екі кеменің батып кетуі Сингапурдағы Ұлыбританияның Шығыс флотын әлсіретті, ал жапон флоты 1942 жылдың 27 қаңтарындағы Эндау шайқасына дейін тек су асты кемелерімен ғана шайқасты. Сингапур 15 ақпанда жапондықтардың бақылауына өтті, бұл Ұлыбритания тарихындағы ең ірі капитуляцияға әкелді.

Өмірбаян

17 және 20 қазандағы кездесулерде Британ қорғаныс комитеті 16 қазанда Коноэ үкіметінің құлдырауына жауап ретінде Қиыр Шығыстағы әскери-теңіз күшін күшейтуді ресми түрде талқылады. Тамыз-қыркүйек айларындағы жапондық ниеттерді бағалауға сәйкес, Уинстон Черчилль мен оның кабинеті қорқыту үшін заманауи соғыс кемесін орналастыруды жақтады. Корольдік теңіз күштері шабуыл стратегиясының бір бөлігі ретінде Сингапурға «Нельсон» және «Ревендж» класты соғыс кемелерін жіберуді жоспарлады, бірақ «Нельсон» кемелері орналаса алмады, себебі қыркүйектің соңында Жерорта теңізінде зақымдалған болатын. Ылдимастың рұқсаты желтоқсанның ортасына дейін берілмеді, ал одан әрі операцияларды жүргізу үшін 1942 жылдың ақпан мен мамыр аралығында қаруды қайта жөндеу қажет болды. Осы кемелер 1942 жылдың тамызында ғана Қиыр Шығысқа жете алатын еді. «Кинг Джордж V» класты соғыс кемесі, «Азаматтар» кемесінен басқа, 1942 жылдың көктемінен бұрын шығысқа қарай жүзе алатын жалғыз соғыс кемесі болды. 20 қазанда Комитет Уэльс ханзадасын Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласына жіберу туралы шешім қабылдады. Кейптаунға жеткеннен кейін, кемені Сингапурға жіберу керек пе, жоқ па, оны тексеру керек еді; бұл Уэльс ханзадасын отандық сулардағы төтенше жағдайға жауап беруге дайын қалдыратын еді. 1941 жылдың желтоқсанында, жапондықтардың аумақтық кеңеюіне, соңғы кезде Француз Индоқытайына жасаған шабуылға қарсы тұру мақсатында, Ұлыбританияның иеліктерін, әсіресе Сингапурды нығайту үшін Ұлыбританияның әскери кемелерін Қиыр Шығысқа жіберу ұсынылды. Бірінші теңіз лорды сэр Дадли Паунд Сингапурды тек Корольдік теңіз күштері өзінің негізгі кемелерінің көпшілігін сол жаққа жіберсе ғана, тоғыз жапондық соғыс кемесінің күшімен теңестіруге болатынын мәлімдеді. Алайда, Ұлыбританияның нацистік Германиямен және фашистік Италиямен соғыста болғандықтан, мұндай үлкен британдық күшті жіберу мүмкін емес еді. Дегенмен, Черчилль Солтүстік Атлантика мен Жерорта теңізіндегі жағдайдың жақсаруына үміттенді; ол Малайя, Борнео және Тынықтарды қорғау үшін әуе кемесімен бірге екі бас соғыс кемесін жіберуді ұсынды. Черчилль «үлкен білімсіздік» танытқаны және «соғыс кемесінің күшіне артық сенімді» болғаны үшін, сондай-ақ «теңіз мәселелеріне араласуға бейімділігі» үшін сынға ұшырады. Бұл оны үш заманауи кемеден тұратын эскадрильяны ұсынуға итермелеген болуы мүмкін: бір соғыс кемесі, бір соғыс крейсері және бір әуе кемесі. Оның пікірінше, британдықтарға жапондық кемелердің орналасуын беретін «Ultra» шифрларын пайдалану арқылы, олар өз кемелерін жапондық әрекеттерді болдырмау үшін «құрылыстағы флотты» құру үшін пайдалана алады, өйткені жоғалған «Бисмарк» кемесінің бауыры, неміс «Тирпиц» соғыс кемесі Солтүстік теңізде болды. Британдықтардың қайта қараған ұсынысында Уэльс ханзадасы, тәжірибелі және әуе қорғанысы үшін қарастырылды, бірақ Кариб теңізінде «Индомтайбл» кемесі қағылғаннан кейін жоспарды қайта қарауға тура келді. Сингапурға бас соғыс кемелерін жіберу 1920 жылдардың басында әскери-теңіз базасы кеңейтіліп, нығайтылғаннан бері Адмиралтействоның стратегиялық жоспарлауының бөлігі болды. Бұл жоспарланған орналасу көлемі 1930 жылдары қысқартылды, өйткені Германия мен Италия Атлантика және Жерорта теңізіндегі британдық мүдделерге жаңа қауіп төндірді. Дегенмен, капиталдық кемелердің едәуір күші жапондық экспансияны тежейтін болады деп әлі де болжанып отырды. Черчилльдің жоспары бойынша, егер Жапониямен жаушылық болған жағдайда, АҚШ өзінің Тынық мұхит флотын, оның ішінде сегіз соғыс кемесін Сингапурға жіберуге келіседі немесе британдық күш Пёрл-Харборда қалу керек болса, АҚШ флотының қорқыту құнына қосылады. Аймақтық флоттың адмиралы сэр Джон Тови жаңа «Кинг Джордж V» соғыс кемесін жіберуге қарсы болды, өйткені ол олардың тропикалық суларда жұмыс істеуге жарамсыз деп санайды. Шындығында, Малайяның ылғалды климаты Уэльс ханзадасының мүмкіндіктеріне кері әсерін тигізеді, мысалы, оның жер бетіндегі іздеу радарларының бұзылуы, оның әуеге қарсы оқ-дәрілерінің нашарлауы және кондиционердің жоқтығынан экипаждың шаршауының артуы.

In meetings on 17 and 20 October, the British Defence Committee formally discussed Far East naval reinforcement in response to the fall of the moderate Konoe government on 16 October. In agreement with August–September assessment of Japanese intentions, Winston Churchill and his cabinet favoured the deployment of a modern battleship for deterrent effect. The Royal Navy, as part of its offensive strategy, planned to send the Nelson class and Revenge class battleships to Singapore, but the Nelsons could not deploy. was damaged in the Mediterranean Sea in late September. Crew leave prevented from deploying until mid December, and a gun refit scheduled from February to May 1942 was required before she could conduct further operations. With working up, the earliest either could reach the Far East was August 1942. The King George V class battleship was, aside from the Revenges, the only worked up battleship that could sail east before Spring 1942. On 20 October, the Committee decided to send Prince of Wales to Cape Town, South Africa. Once at Cape Town, a review would decide whether to send the ship onward to Singapore; this would keep Prince of Wales available to respond to an emergency in home waters. In December 1941, as a deterrent to Japanese territorial expansion which was recently demonstrated by the invasion of French Indochina, it was proposed that a force of Royal Navy warships be dispatched to the Far East with a view to providing reinforcement for Britain's possessions there, most notably Singapore. First Sea Lord Sir Dudley Pound represented that Singapore could be adequately defended only if the Royal Navy sent the majority of its capital ships there, to achieve parity with an estimated force of nine Japanese battleships. However, dispatching such a large British force was impractical as the British were at war with Nazi Germany and Fascist Italy. Nevertheless, Churchill appeared optimistic about the improving situation in the North Atlantic and Mediterranean; he advocated sending two capital ships along with an aircraft carrier to defend Malaya, Borneo and the Straits Settlements. Churchill has been criticised for showing "considerable ignorance" and holding an "exaggerated belief in the power of the battleship," along with "a tendency to interfere in naval matters." This may have led him to propose a squadron of three modern ships: one battleship, one battlecruiser, and one carrier. His view was that using the Ultra decrypts that would give Japanese ship locations to the British, they could then use their own ships to form a "fleet in being" to deter Japanese action, as the German battleship Tirpitz, sister to the lost Bismarck, was in the North Sea. The revised British proposal allocated the Prince of Wales, the veteran , and the for air cover, though the plan had to be revised when Indomitable ran aground in the Caribbean Sea. The dispatch of capital ships to Singapore had been part of the Admiralty's strategic planning since the naval base had been expanded and fortified beginning in the early 1920s. The scale of this planned deployment had been reduced during the 1930s, since Germany and Italy presented new threats to British interests in the Atlantic and Mediterranean. Nevertheless, it was still assumed that a significant force of capital ships would deter Japanese expansion. Churchill's plan presumed that the United States would agree to send its Pacific Fleet, including eight battleships, to Singapore in the event of hostilities with Japan, or that the British force would add to the deterrent value of the US fleet, should it stay at Pearl Harbor. Admiral of the Home Fleet Sir John Tovey was opposed to sending any of the new King George V battleships as he believed that they were not suited to operating in tropical waters. Indeed the humid climate of Malaya would negatively affect the capabilities of the Prince of Wales, such as the breakdown of her surface search radars, deterioration of her anti aircraft ammunition, and increased crew fatigue due to the lack of air conditioning.

Қатысу

G күштері, қазіргі заманғы ұрыс кемесі «Уэльс принці», Бірінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі «Репульс» және төрт эсминец HMS , , және , 1941 жылдың 2 желтоқсанында Сингапурға келді. Содан кейін олар «Z» күштері деп қайта аталды. Жаңа авианосец HMS «Индомтабель» G күштеріне бекітілді, бірақ Ямайкадан қашықта жұмыс істеп жатқанда, 1941 жылдың 3 қарашасында Кингстон портының кіреберісінде қарап қалды. «Индомтабельге» 12 күн бойы Вирджиния штатының Норфолк қаласында құрғақ докта жөндеу қажет болды, сондықтан ол операцияға қатыса алмады. «Индомтабель» «Фейри Фулмар» және «Хокер Си Ураган» эскадрильяларының біреуін алып жүрді. Тағы бір авианосец (Кейптаунда «Уэльс принцімен» бірге болған) «Z» күштеріне қосылу үшін Сингапурға жолға шықты, бірақ жылдамдығы жеткіліксіз болғандықтан қолданылмады. 1 желтоқсанда сэр Том Филлипс толық адмирал дәрежесіне көтеріліп, Шығыс флотының бас қолбасшысы болып тағайындалғаны жарияланды. Бірнеше күннен кейін «Репульс» Австралияға кетті, бірақ күш Сингапурға қайтарылды, жапондықтарға қарсы операцияларға дайындалу үшін жиналды. Сингапурда HMS , «Энкаунтер» және «Юпитер» жеңіл крейсерлері мен эсминецтері де болды. Ауыр крейсер, голландтық жеңіл крейсер, тағы екі британдық эсминец ( және ) және АҚШ-тың төрт эсминеці («Виппл», «Джон Д. Эдвардс», «Эдсалл» және «Алден») үш күн ішінде келді. «Дурбан» мен «Стронгхолд» қолжетімді болғанымен, адмирал Филлипс оларды Сингапурда қалдыруға шешім қабылдады, өйткені олар басқа бөлімшелердей жылдам емес еді. Сонымен қатар, «Дана», «Дракон», «Маврикий», «Энкаунтер» және «Юпитер» де Сингапурда болды, бірақ жөндеуде болды және тез арада іске қосыла алмады.

Кету

Малайяға бет алған жапондық конвой туралы хабар алғаннан кейін, 8 желтоқсанда сағат 17:10-да «Принц Уэльс», «Репульс», «Электра», «Экспресс», «Вампир» және «Тенедос» кемелері Сингапурдан шықты. Филипс 10 желтоқсанда Сингораға шабуыл жасауды жоспарлаған; егер ол бір күн бұрын жолға шыққанда, әуе шабуылына түспей-ақ мақсатына жетер еді, себебі жапондық эскадрильялар әлі жетпеген болатын. Оларға 7-ші крейсерлік дивизияның төрт крейсері және бір жеңіл крейсер, сондай-ақ 3-ші эсминецтер эскадрильясының төрт эсминеці қосылды. Вице-адмирал Озаваның флагманы «Чокай» крейсеріне де Z күшін табу үшін оңтүстікке қарай жол беру бұйрығы берілді. Сағат 17:30-да, күн батуға жарты сағат қалғанда, үш Aichi E13A теңіз ұшағы Force Z-ді байқады. Бұл ұшақтар жапондық «Юра», «Кину» және «Кумано» крейсерлерінен катапультамен ұшырылған, олар көлікті сүйемелдеп келе жатқан еді. Филипс енді Сингораға шабуыл жасауды көздемеді, бірақ сағат 19:00-де Сингора бағытына бағытын өзгертіп, іздеп келе жатқан ұшақты жаңылыстырды, содан кейін 20:15-те қараңғы түскен кезде Сингапурға қарай бет бұрды.

Сингапурға оралу

Сол түні жапондық гидроұшақтардың бірі "Чокай" ауыр крейсеріне жапқыш тастап, оны "Уэльс принсі" деп жаңылыстырды. Осыдан кейін алты крейсер мен бірнеше эсминецтен тұратын жапондық күш солтүстік-шығысқа бұрылды. Бұл жарылысты британдықтар да көрді, өздерін анықтады деп қорқып, оңтүстік-шығысқа бұрылды. Осы кезде екі күш 9 шақырым қашықтықта болды, бірақ бір-бірін көрмеді, ал жапондық күш "Уэльс принсінің" радарында байқалмады. 20:55-те Филипс операцияны тоқтатып, күтпеген шабуыл мүмкіндігінен айырылғанын айтып, Сингапурға қайтуға бұйрық берді. Қайтып келе жатқанда оларды жапондық I 58 су асты кемесі 03:40-да байқап, хабарлады. Оларға кемелердің болжамды орнына баруды бұйырды. Шабуыл Саигонда орналасқан 22-ші әуе флотилиясының Гензан әуе корпусының тоғыз Mitsubishi G3M "Nell" екі қозғалтқышты орта бомбалаушысымен жүзеге асырылды, олардың әрқайсысы 500 кг (1100 фунт) бронебойғыш бомбамен қаруланды. Олар жойғышты соғыс кемесі деп жаңылыстырып, бірде-бір соққысыз қаруларын ысырап етті. 10:15-те жапондық ұшақтардың басым бөлігінің солтүстігінде Масато Хоаши ұшқышпен барған барлаушы ұшақ Z күшін байқап, олардың нақты орнын хабарлады. Жапондық ұшақтар британдық күшке қарсы ұшып кетті. Ұшақтар британдық кемелерді іздеуге таралып, мақсатқа кіші топтарда жетті. Отын азайып бара жатқандықтан, жапондықтар үйлестірілген шабуыл үшін үлкен күшке жиналмай, келген кезде шабуыл жасады. Жапондық ұшақтардың бірінші тобы, Михоро әуе корпусының сегіз "Nell" бомбалаушысынан тұрады, 11:13-те шабуыл жасап, тек "Репульсқа" ғана назар аударды. 250 кг бомбалардың жеті рет қағылып қалуынан басқа, олар бір соққы берді, ол ангар мен жоғарғы палубаны тесіп, теңізшілердің асханасында жарылды. Бомба көп зақым келтірмеді және салыстырмалы түрде аз адам зардап шекті, ал "Репульс" 25 түйін (46 км/сағ, 29 миль/сағ) жылдамдықпен жалғастырды, әлі де жауынгерлік дайын күйде. Сегіз бомбалаушының бесеуі әуеге қарсы оқтан зақымдалды, ал екеуі базаға қайтуға мәжбүр болды. 11:40 шамасында 17 "Nell" торпедалық бомбалаушысы (Genzan әуе тобының екі эскадрильясы) екі бас кемеге жақындады. Сегізін "Репульске" шоғырландырды, ал тоғызын "Уэльс принсіне" шабуылдады, сегіз торпеданы флагманға қарай жіберді (бір ұшақ "Уэльс принсіне" шабуылдан бас тартып, "Репульске" шабуыл жасады). Бір "Nell" атып түсірілді, ал тағы үш ұшақ "Уэльс принсіне" қарсы шабуыл кезінде зақымдалды. Бұл алғашқы торпедалық шабуыл толқыны "Репульске" ешқандай соққы бермеді, бірақ "Уэльс принсінің" корпусынан шыққан сыртқы портындағы винт шахтасына бір соққы берді (кейбір тарихи деректерде бұл шабуылда екі соққы болғанын айтады, бірақ 2007 жылы дайверлер кеме құлаған кездегі корпусты зерттеу тек бір соққы болғанын көрсетті). Шат ең жоғары айналымда бұрылып, кең шахта туннелінің ішкі бөліктері арқылы теңіз суының кемеге кіруіне кедергі келтіретін бездерді бұрады және сындырады. Флагман тез арада 2400 тонна суды қабылдап, жылдамдығы 16 түйінге (30 км/сағ, 18 миль/сағ) дейін төмендеді. Сондай-ақ, ұзын шахтаның өзі, "Y" машиналар бөлімі, порттық дизельдік генераторлар бөлімі, "Y" қазандық бөлімі, орталық қосымша машиналар бөлімі және басқа да бірнеше бөліктер су астында қалды. Торпеданың соққысы одан әрі де апатты әсер етті. Біріншіден, ол портқа 11,5 градусқа бұрылыс жасады, ал "Уэльс принсі" оң жағынан тағы үш торпедамен соқтықты. Осы уақытқа дейін 19 торпедадан қашып келген "Репульс" "шатыр мен намыстың" (қыспақпен жасалған шабуыл) шабуылына ұшырап, порт жағынан бір торпеда соқты. Бірнеше минуттан кейін, тағы да үш торпеда "Репульске" соқты. Ол қатты зақымдалған еді, капитан Уильям Теннант экипажға тезірек борттан шығып кетуді бұйырды; "Репульс" шамамен алты минут бойы портқа қарай тізімделді және ақырында 12:33-те қатты зардап шеккен. "Уэльс принсі" енді тек бір винт шахтасымен қуаттандырылды, бірақ ол әлі де 12:41-де басталған жоғары деңгейдегі бомбалау шабуылына қарсы оқ атып, тек S1 және S2 5,25 дюймдік мұнараларын қолданды. Бомбалардың көпшілігі кемеге тиіп тұрса да, бір бомба оның палубасының ортасына еніп кетті. Бұл бомба жоғарғы палубаны тесіп, төмендегі кинотеатрда жиналған жарақаттанғандардың арасында жарылып, көптеген зардап шекті. Көп ұзамай "Уэльс принсі" портқа қарай ығысуға кірісті (ол оң жақтағы торпедадан көбірек зақымданған болса да), ал HMS Express жарақаттанғандарды және жауынгерлік іс-қимылға қатыспаған экипажды эвакуациялау үшін жақындады. Кемені тастап кетуге бұйрық берілді, жақын арада "Уэльс принсі" портқа қарай аударылып, қысқа ғана уақытқа төңкерілді, содан кейін 13:18-де түбімен суға батты. Шабуылдың шуы Сингапурда естілді. Жапондықтар 49 торпедадан тек үш ұшақты жоғалтып, "Уэльс принсіне" және "Репульске" төрттен торпеда соқты. (Genzan әуе тобының бір "Nell" торпедалық бомбалаушысы және Kanoya әуе тобының екі "Betty" торпедалық бомбалаушысы). Төртінші ұшақ соншалықты зақымдалғандықтан, қону кезінде құлап кетті. 2007 жылы екі кеменің қираған қалдықтарын зерттеу "Уэльс принсіне" төрт торпеда соққандығын растады, ал "Репульске" тек екі соққы болғанын растады, өйткені басқа екі соққы болған деп хабарланған орталық бөлігі теңіз түбінде көмілген. 13:18-де шайқас аймағына келген барлаушы ұшақ "Буффалодан" қашып, батуды растау үшін қайтып келді. "Экспресс" Сингапурға аман қалғандармен қайтып келе жатқанда "Стронгхолдты" және солтүстіс бағытына бет алған төрт американдық эсминецті кездестірді. "Экспресс" шайқас аяқталғанын хабарлады, бірақ кемелер аман қалғандарды іздеуді жалғастырды. Ешкім табылған жоқ. Осы іздеуден Сингапурға оралған Edsall күніне Z күші байқаған балық аулау траулерін ұстады. Траулер жапондық "Кофуку Мару" кемесі екені анықталды және Сингапурға жеткізілді, онда жапондық экипаж ұсталды. Жапондық бомбалаушылар Француз Индоқыстайындағы әуе базаларына қайтып келгенде, Z күшіне тағы бір шабуылға дайындалып жатқан екінші толқын дайындыққа келді. Олар шайқастың барысы туралы дұрыс ақпарат алмады. Шабуыл Хоашидан бату туралы растаулы хабарлама алғаннан кейін тоқтатылды. Черчилль 11 желтоқсан күні түскі уақытқа дейін Үйлер Палатасына бату туралы хабарлады, одан кейін Малайядағы жағдайды толық қарау жүргізілді. Үш соғыс кемесі де Үнді мұхитындағы шабуылдан аман қалды, бірақ Тынық мұхитындағы қызметтері оқиғасыз болды және кейін Шығыс Африка мен Жерорта теңізіне қайтарылды. "Уэльс принсі" және "Репульс" ашық теңізде жүзіп тұрғанда тек әуе күшімен батырылған бас кемелер болды. Екеуі де Перл-Харбордағы аңқаулықпен батырылған американдық соғыс кемелерімен салыстырғанда жылдам кемелер еді. Сонымен қатар, "Уэльс принсі" заманауи ұшақтарға қарсы пассивті және активті қорғаныс жүйесімен жабдықталған жаңа соғыс кемесі болды, соның ішінде осы шайқас кезінде көбінесе жұмыс істемейтін HACS жүйесі де болды. 2007 жылдың мамырында "Уэльс принсінің" және "Репульстің" сыртқы корпусын зерттеу жүргізілді. Экспедицияның нәтижелері теңіз архитекторлары мен инженерлерінің арасында қызығушылық тудырды, өйткені олар "Уэльс принсіне" келтірілген зақымның сипатын және торпедалық соққылардың орнын және санын алғаш рет көрсетті. Алғашқы экспедициялық есептеміздегі нәтижелер SNAME (Теңіз архитекторлары және теңіз инженерлері қоғамы) Теңіз криминалистикалық комитетімен талданды және нәтижесінде құжат дайындалды...

That night, one of the Japanese seaplanes dropped a flare over the Japanese heavy cruiser Chōkai, having mistaken her for Prince of Wales. After this, the Japanese force of six cruisers and several destroyers turned away to the northeast. The flare was also seen by the British force, which feared they had been identified and then turned away to the southeast. At this point, the forces were approximately 5 miles (9 km) apart but did not sight each other, and the Japanese force was not picked up on the radar of the Prince of Wales. At 20:55, Phillips cancelled the operation, saying that they had lost the element of surprise, and ordered the force to return to Singapore. On the way back, they were spotted and reported by the Japanese submarine I 58 at 03:40. They were ordered to proceed to the best estimated position of the ships. The attack was carried out by nine Mitsubishi G3M 'Nell' twin engine medium bombers from the Genzan Air Corps, 22nd Air Flotilla, based at Saigon, each armed with one 500 kg (1,100 lb) armour piercing bomb. They mistook the destroyer for a battleship and wasted their ordnance without scoring a hit. At 10:15, a scout plane to the north of most of the Japanese aircraft piloted by Ensign Masato Hoashi spotted Force Z and sent out a message detailing their exact position. The remaining Japanese planes converged upon the retreating British task force. The planes had spread out to search for the British warships, so they arrived over the target in small groups. With fuel running short, the Japanese attacked as they arrived rather than forming into a large force for a co ordinated strike. The first wave of Japanese planes, comprising eight Nell bombers from the Mihoro Air Corps, attacked at 11:13, concentrating solely on Repulse. Besides seven near misses by 250 kg (550 lb) bombs, they scored just one hit, which penetrated the hangar and the upper deck and exploded in the marine mess area. The bomb caused no serious damage and relatively few casualties, and Repulse continued on at 25 kts (46 km/h, 29 mph), still in fighting trim. Five of the eight bombers were damaged by anti aircraft fire, and two were forced to return to base. At around 11:40, 17 Nell torpedo bombers (two squadrons from the Genzan Air Group) approached the two capital ships. Eight concentrated on Repulse, while nine attacked Prince of Wales, sending eight torpedoes speeding towards the flagship (one plane aborted its run on Prince of Wales and peeled off and attacked Repulse). One Nell was shot down and three more were damaged by the Prince of Wales anti aircraft fire during this attack. This first wave of torpedo attackers made no hits on Repulse but managed one ultimately fatal hit on Prince of Wales, right where her outer port propeller shaft exited the hull (some historical accounts state there were two hits in this attack, but an extensive 2007 survey of the hull of the wreck by divers proved there was only one). Turning at maximum revolutions, the shaft twisted and ruptured the glands that prevented sea water entering the ship via the broad shaft tunnel's interior bulkheads. The flagship promptly took in 2,400 tons of water and her speed dropped to 16 kts (30 km/h, 18 mph). Also flooded from this hit were the long shaft passage itself, 'Y' Action Machinery Room, the port Diesel Dynamo Room, 'Y' Boiler Room, the Central Auxiliary Machinery Room, and a number of other compartments aft. The torpedo hit had devastating further effects. First, it caused an 11.5 degree list to port, and Prince of Wales was hit by another three torpedoes on her starboard side (some historical accounts

At the same time as this last torpedo attack commenced against Prince of Wales, planes from the Kanoya Air Group also attacked Repulse from both starboard and port. Repulse, which had dodged 19 torpedoes so far, was caught in a 'hammer and anvil' attack (or pincer attack) and was hit on the port side by one torpedo. Within minutes, further attacks resulted in at least three more torpedoes striking Repulse. She had been hit seriously and Captain William Tennant soon ordered the crew overboard; Repulse listed heavily to port over a period of about six minutes and finally rolled over and sank stern first at 12:33 with heavy casualties. Prince of Wales was now under power by only one propeller shaft, but was still able to fire at a high level bombing attack which commenced at 12:41, although only with S1 and S2 5.25 inch turrets. Although most of the bombs straddled her, one bomb penetrated her deck amidships. This bomb penetrated the upper deck and exploded amongst the wounded gathered in the Cinema Flat beneath, causing extensive casualties. Soon Prince of Wales started to capsize to port (even though she had taken more torpedo hits to starboard) and HMS Express came alongside to take off the wounded and non fighting crew. The order to abandon ship was then given and soon after Prince of Wales rolled over to port, floated for a brief moment upside down, and then sank stern first at 13:18. The rumbling sound of the attacks was heard in Singapore. The Japanese had achieved eight torpedo hits, four each on Prince of Wales and Repulse, out of 49 torpedoes, while losing only three aircraft during the attack itself (one Nell torpedo bomber from the Genzan Air Group and two Betty torpedo bombers from the Kanoya Air Group) and a fourth plane was so badly damaged that it crashed on landing. The 2007 survey of the two wrecks confirmed that there were four torpedo hits on Prince of Wales; and could confirm only two hits on Repulse, as the amidships area where the other two hits were reported was buried beneath the seabed. arrived over the battle area at 13:18, but it managed to escape the Buffalos and returned to confirm the sinkings. On the way back to Singapore with the survivors, Express passed Stronghold and the four American destroyers heading north. Express signalled the action was over, but the ships proceeded to search the area for more survivors. None were found. While returning to Singapore from this search, Edsall boarded the fishing trawler sighted by Force Z that morning. The trawler was identified as the Japanese vessel Kofuku Maru, and was taken to Singapore, where the Japanese crew was interned. While the Japanese bombers were returning to their airfields in French Indochina, a second wave was being prepared for another attack on Force Z. They had not been given accurate information on the progress of the battle. The attack was called off as soon as they received confirmed reports of the sinkings from Ensign Hoashi. Churchill delivered news of the sinking to the House of Commons before noon on 11 December, which was followed by a full review of the situation in Malaya the next day. Although all five battleships survived the Indian Ocean raid, their service in the Pacific was uneventful and they were later withdrawn to East Africa and the Mediterranean. The Prince of Wales and Repulse were the first capital ships actively defending themselves to be sunk solely by air power while steaming in the open sea. Both of them were relatively fast ships compared to the slower US battleships that were caught at anchor at Pearl Harbor. Furthermore, Prince of Wales was a new battleship with passive and active anti aircraft defences against contemporary aircraft, being equipped with the advanced HACS, although it was largely inoperable during the battle. In May 2007, a survey of the exterior hull of Prince of Wales and Repulse was conducted. The expedition's findings sparked considerable interest among naval architects and marine engineers around the world, because they detailed the nature of the damage to Prince of Wales and the location and number of torpedo hits for the first time. The findings contained in the initial expedition report were analysed by the SNAME (Society of Naval Architects and Marine Engineers) Marine Forensics Committee and a resultant paper was drawn up entitled "Death of a Battleship: A Reanalysis of the Tragic Loss of HMS Prince of Wales This paper was subsequently presented at a meeting of RINA (Royal Institution of Naval Architects) and IMarEST (Institute of Marine Engineering, Science & Technology) members in London by William Garzke. In October 2014, The Daily Telegraph reported that Prince of Wales and Repulse were being "extensively damaged" with explosives by scrap metal dealers.

Ескерткіш

2011 жылдың 10 желтоқсанында Ұлыбританияның ұлттық естелік орны – Стаффордширдегі Личфилд қаласының жанындағы Алревастағы Ұлттық мемориалдық бақта мемориал ашылды. Мемориал кемелердің аза тұтқан, сақталған бірнеше бұрынғы экипаж мүшелерінің қатысуымен салтанатты түрде ашылды.