Кіріспе

1982 жылғы британдық теледрамалық сериал

"Boys from the Blackstuff" – бес бөлімнен тұратын британдық драмалық телесериал, алғаш рет 1982 жылдың 10 қазанынан 7 қарашасына дейін BBC2 арнасында көрсетілді. Сериалды ливерпульдік драматург Алан Блеасдейл "The Black Stuff" атты телеспектакльдің жалғасы ретінде жазған. Британдық кино институты оны "маңызды драмалық сериал – қарапайым адамдарға экономиканың қалай әсер ететінін жылы, күлкілі, бірақ трагично көрсететін, Тэтчер дәуіріне жасалған толыққанды драмалық жауап және ер адамдардың, жұмысші табының британдық мәдениетінің аяқталуына айтылған зарлы сыңар" деп сипаттады.

Қара заттар

Телевизиондық пьеса "Қара заттар" алғаш рет Блеасдейл жазып, 1978 жылы BBC1-дің "Play for Today" антологиялық сериясы үшін Джим Годдард қоюымен түсірілді. Бірақ, түсірілім аяқталғаннан кейін пьеса 1980 жылдың 2 қаңтарына дейін көрсетілмеді. Ол Миддлсбро қаласының жанында жұмыс істеп жүрген ливерпульдік асфальт төсеушілер тобы туралы (сондықтан атауы, "қара заттар" асфальтты білдіретін сленгтік сөз) әңгімеледі. "Қара заттар" пьесасы эфирге шыққаннан кейін алған жоғары бағасы, Блеасдейлдің көп бөлігін жазып қойған жалғасын түсіруге тапсырыс беруге себеп болды.

Қара заттардың жігіттері

"Қара заттардан" шыққан жігіттер" сериалы "Қара заттар" пьесасының оқиғаларынан кейін жұмыссыз қалған бес адамның тағдырын баяндайды. Близдейлдің туған қаласы Ливерпульде өрбіген оқиғалар, оның қаладағы өмірден алған тәжірибелерін көрсетеді. Әрбір эпизод топтың әртүрлі мүшесіне назар аударады. Сериал жоғары жұмыссыздық пен одан туындаған әлеуметтік қолдаудың жетіспеушілігінен туған бейшаралықты күшті және эмоционалды түрде бейнелегені үшін жоғары бағаланды. Блеасдейл сценарийлердің көп бөлігін Маргарет Тэтчер билікке келгенге дейін жазғанмен, көптеген сыншылар осы туындыны Тэтчер дәуірінің сынағы ретінде қарастырды, оның саясаты Англияның солтүстігіндегі көптеген жұмысшы табының тағдырына жауапты деп есептелді. Шоу экономикалық дағдарыс пен өнеркәсіптің қайта құрылуы салдарынан жұмыссыздықтың 3 миллионға жеткен кезде іске қосылды, ал 1970 жылдардың көп бөлігінде көрсеткіш 1 миллионнан асып түсті. Йоссер Хьюз кейіпкері кеңінен талқыланды. Ол жұмысынан, әйелінен айырылып, балаларын алуға биліктің талпынысына ұшыраған, сондай-ақ еркектік қадірін сақтап қалуға тырысқан адам еді (әдетте оның әлсіздігінің көрінісі). Оның "Маған жұмыс беріңдер!" ("Gizza' job!") және "Мен оны істей аламын!" ("I can do that!") деген сөздері 1980 жылдардың халық санасындағы маңызды бөлігіне айналып, сол дәуірде жұмыс іздегендердің көңіл-күйін бейнеледі. Хьюз рөлін Бернард Хилл сомдады, ол манчестерлік акцентін, скуздық дауыс ерекшеліктерімен үйлестірді. Сериал сонымен қатар Джули Уолтерстің мансабына жол ашты, ол Майкл Анжелис ойнаған Криссидің әйелі, Энджи рөліндегі ең ірі әйел кейіпкерін сомдады. Сериалды BBC Бирмингемдегі ағылшын аймақтарының драма бөлімі жасады және Ливерпульде түсірілді. Продюсер – Майкл Уэринг, ол "аймақтық драма" жасау мақсатымен Бирмингемде орналасқан және кейіннен BBC-нің "Қараңғылық шегінде" (1985) және "Солтүстіктегі достарымыз" (1996) драмалық сериалдарын экранға шығаруға үлкен үлес қосты. Жазушы Алан Блеасдейл "Монокль таққан бүлікші" (BBC1, 1986) және "G. B. H." (Channel 4, 1991) сериалдарының сценарийлерін жазды.

Қабылдау

Сериал алғашқы эфирде көрсетілгеннен кейін үлкен табысқа ие болды, сол себепті таратылуы аяқталғаннан кейін тоғыз апта өткен соң, оны жоғары беделді BBC1 арнасында қайта көрсетті. 1989 жылы ол BBC2 арнасында да, сол арнаның 25 жылдық мерейтойына арналған бағдарламалардың бір бөлігі ретінде қайтадан көрсетілді. 1983 жылы сериал Британ академиясының «Ең үздік драмалық сериал» сыйлығын жеңіп алды, ал 2000 жылы Британдық кино институтының индустрия мамандары арасында өткізген сауалнамасында 20 ғасырдың ең жақсы телебағдарламалары тізімінде жетінші орынға ие болды. 2003 жылы Radio Times журналының бас теледидар жазушысы Элисон Грэм жасаған тізімде ол 40 ең ұлы телешоудың бірі деп танылды. 2007 жылдың наурыз айында Channel 4 арнасы индустрия мамандарының пікіріне негізделген «50 үздік драма» бағдарламасын көрсетті, онда «Boys from the Blackstuff» екінші орынды иеленді.

Қара заттар

"The Black Stuff" - Джим Годдард режиссерлік еткен түпнұсқа телеспектакль және 1982 жылғы "Boys from the Blackstuff" сериалының алғы күресі. Онда басты кейіпкерлер – Йоссер, Логго, Крисси, Джордж, Дикси және оның ұлы Кевин таныстырылды. Сюжет топтың Ливерпульден Миддлсбродағы жаңа тұрғын үйлерге асфальт төсеу жұмысына аттануын көрсетеді. Эпизод 1978 жылы түсірілді, бірақ 1980 жылға дейін көрсетілмеді. Жолдағы автокөліктерге қызмет көрсету бекетінде топ Лидске дейін автостоппен бара жатқан студентке (Жанин Дувицки) кездеседі. Топтың бір бөлігі (әсіресе Йоссер) оны қысымға алады, бірақ Йоссердің әйелдердің үстемдігіне қарсы тұруға бейімділігі мен қауіпсіздігі, оны тастап кеткен кезде оны мазақтағаннан кейін айқын көрінеді. Миддлсбродада топқа екі ирландтық цыған – Брендан мен Доминик келіп, жұмыстан шығарылғандарын айтып, қосымша жұмыс ұсынады. Бастапқыда олармен жұмыс істеу туралы ойға келмегенімен, топ (топ жетекшісі Дикси мен оның ұлы Кевиннен басқа), Йоссердің цыгандарды алдап, өз асфальт төсеу бизнесін бастау арманына итермеленіп, "шетелдік" жұмысты орындау үшін үлкен қаржылық қаражатын инвестициялауға келіседі. Кейіннен топтың басқарушысы МакКенна бұл туралы біліп, олардың барлығын жұмыстан шығарады. Дегенмен, дұрыс шешім қабылдағанына сенгенімен, топты цыгандар алдап кетіп, оларға чек берілгендей (бірақ іс жүзінде қолма-қол ақша төленген) және олар банкте чекті айналдыратындарын мәлімдейді. Крисси Бренданмен бірге оның фургонында жүруге келіседі (кейін Брендан Криссиді жоғалтып алады, ол фургонды бұзылғандай етіп итеруге мәжбүрлейді, содан кейін оны іске қосуға тырысады), ал Йоссер Доминикті олар қайтып келгенше кепілге алуға шешім қабылдайды. Йоссер көп ұзамай ақшаның шын мәнінде берілгенін біледі, бірақ Доминик Бренданға қашып құтылуға үкілі, ал Логго оны қуғанда шалқасынан құлайды. Йоссер топтың фургонында жылдамдықпен жүріп, Брендан мен Доминикті қуып жетеді, олар жолға бос сүт бөтелкаларын лақтырып, Йоссердің дөңгелектерін тесуге тырысады. Йоссер бұрылып, олардан аулақ жүреді, бірақ жанармай бітіп, ашуланып, рульге басын соғып, айқайлайды. Ол фургонның артқы жағында жанармай банкісін табады, ішінара жанармай құяды және оларды табу үшін бекерге жолға шығады, аялдамада жол қозғалысын тоқтатады, көз жасына құлип, артқы жақтағы дауыстарды елемеді. Ол ваннан бірнеше заттарын тастап кеткен жерге тоқтағаннан кейін топқа оралады, ирландтық цыған деп ойлаған адамды басымен ұрып, оның серігін жерге жығады, ол цыған да, ирланд та емес екенін және "тек автостоппен бара жатырмын" деп наразылық білдіреді. Йоссер топқа оралғаннан кейін қатты қиналады және олар төсеген асфальтты балтамен қирата бастайды, бірақ Логго мен Крисси оны тоқтатып, Криссиді жерге құлатуға асығады. Йоссер бай болу, көзге түсу және танылу туралы эмоционалды монолог айтады, және ол сынған нүктеге жақын екені анық, сондықтан Логго мен Джордж Криссиге одан әрі шабуыл жасамас үшін оны ұстап тұрады, оның мұрынынан қан ағып жатыр. Джордж Йоссерді тыныштандырып, оған есейюге кеңес береді, бірақ Йоссер оған сенбейді және фургонның решетіне тебіледі. Эпизод топпен аяқталады, олар Tees Transporter Bridge-ке жетеді. Олар бұрын кездескен адам (оларға асфальт жеткізіп берген кезде) Шетландқа барып, ондағы кездейсоқ жұмысты бастайды, ал Логго оған қосылуға шешім қабылдайды. Эпизод Тиз Транспортер көпірінің алыстан түсірілген суретімен және актерлік құрам орындаған ашылу әнімен аяқталады, ол соңғы титрлерде ойнатылады.

Ұлдарға жұмыс

Бастапқы драманың көптеген кейіпкерлері ойнайды. Олар жұмыссыздық жәрдемақысын ала отырып, бірден қолма-қол ақшаға құрылыс алаңында жұмыс істейді. Шоудың әдеттегі юморына сай, кейіннен бұл жаңартылып жатқан ғимаратты Жұмыспен қамту департаменті пайдаланатыны белгілі болады. Оларды билік қудалайды, және Сноу Малоун (Крис Дарвин) – әжірлеуші, "снифферлердің" (әлеуметтік қорғау қызметкерлері, жасырын жұмыс істейтіндер) келесі шабуылы кезінде қашып баруға тырысқанда қаза табады.

Айшыл

Дикси Диннің (Том Жоржсон) күзетші ретіндегі жаңа қызметінде, оны күшпен пара алуға мәжбүр етеді, соның арқасында кемедегі тауарларды алып кетуге көз жұмып қарайды. Диксидің ұлы Кевиннен бөлек, бұл эпизодта Малоунның жерлеу рәсімінен бұрынғы сахнада Крисси, Логго және Джордж, бастапқы топтың басқа мүшелері де көрінеді.

Көршіңнің дүкені

Криссиге (Майкл Анжелис) және жұмыссыздықтан туындаған отбасылық қиындықтар мен жәрдемақы алаяқтығын тексерушілердің оған және оның әйеліне (Жули Уолтерс) жасаған қысымға баса назар аударады. Сонымен қатар, оның ең жақын досы Логго (Алан Игон) бұл әлеуметтік жағдайға ең аз ден қояды. Эпизодтың соңында ақша мен тамақ жетіспеушілігіне байланысты Крисси отбасына кешкі ас дайындау үшін қаздарын мойынынан қысып өлтіріп, содан кейін атып тастайды. Ол балаларының қояндарының жағдайынан да алаңдайды.

Йосердің тарихы

Бұл сериалдың ең көп талқыланған эпизоды, Йоссердің психикалық денсаулығы күйреген кезде балаларын (Алан Блеасдейлдің өзінің балалары сомдайды) билік органдарына беріп қоймау үшін күресінен кейін орын алады. Бұл серияның видеотаспаға емес, 16 мм пленкаға түсірілген жалғыз эпизоды, алайда бастапқы пьеса да осы форматта түсірілген. «Ливерпуль» футбол клубының сол кездегі футболшылары Грейм Сонесс және Сэмми Ли эпизодта эпизодтық рөлдерде ойнайды. Эпизодта Йоссердің көмек іздеп, дін қызметкеріне мойындауға баратын және өте қиын жағдайда екенін айтатын көрінісі жиі қайталанады. Діни қызметкер Йоссерді жұбатуға тырысып, «Маған Дан де – Дан» дейді, ал Йоссер оған «Мен қиын жағдайдамын, Дан» деп жауап береді.

Джордждың соңғы саяхат

Бұл эпизод Джорджтың (Питер Керриган) саяси белсенді болған кезеңдерін ашады. Оның саяхаты (Крисси оны доктар арқылы креслода теуіп әкеледі) оны және оларды жастық шақтарын еске түсіруге жетелейді, ол есіндегі үмітпен толы жастығы мен айналасындағы тастап кетілген өнеркәсіптік құрылымдардың арасындағы қарама-қайшылық айқын байқалады. Джордждың қазасы басты кейіпкерлердің қайта қосылуына себеп болады, тіпті кейбір жағдайларда бұл кездесу қысқа ғана болса да. Эпизод Ливерпульдегі "Жасыл адам" пабындағы түс көру сияқты көрініспен аяқталады.

DVD-нің шығарылуы

Сериал, түпнұсқалық пьеса "The Black Stuff" қоса алғанда, 2003 жылы BBC Worldwide компаниясы үш дискілік DVD жинағы ретінде жарық көрді. Сериалға қосымша Боб Миллингтон мен Робин Нельсонның "Boys from the Blackstuff, теледраманың түсірілуі" кітабы бар.