"Өмір бойы бірге: Британдық комедиялық телесериал"

Кіріспе

Британдық теледидарлық ситком (1965–1975)

Till Death Us Do Part – 1965 жылдан 1975 жылға дейін BBC1 арнасында көрсетілген британдық теледидарлық ситком. Шоу 1965 жылы алғаш рет Comedy Playhouse пилоты ретінде, содан кейін 1966 мен 1975 жылдар аралығында жеті серияға дейін көрсетілді. 1981 жылы ITV оны алты бөлімге дейін жалғастырып, «Өлімге дейін» деп атады. BBC 1985 жылдан 1992 жылға дейін «Ауру мен денсаулықта» атты жалғасын шығарды. Джонни Спейт жасаған «Till Death Us Do Part» Ист-Энд Гарнет отбасы туралы, оның басында патриарх Альф Гарнет (Уоррен Митчелл) тұрды – расистік және антисоциалистік көзқарастары бар, реакциялық ақ жұмысшы. Оның ұзақ жылдар бойы шыдаған әйелі Элс ролін Дэнди Николс, ал қызы Рита ролін Уна Стуббс ойнады. Ританың күйеуі Майк Роулинс (Энтони Бут) – Ливерпульден келген социалистік «бос жүргінші», ол Гарнетпен жиі келіспейтін. Альф Гарнет британ мәдениетінде жақсы танымал кейіпкерге айналды, ал Митчелл оны Спейт 1998 жылы қайтыс болғанға дейін сахнада және теледидарда ойнады. «Ауру мен денсаулықта» сериалынан басқа, «Till Death Us Do Part» бірнеше елде қайта түсірілді, соның ішінде Германияда («Ein Herz und eine Seele»), Нидерландыда (1969 жылы «Tot de dood ons scheidt» және 1975 жылы «Met goed fatsoen» – соңғысы эфирге шығарылмады); «Ауру мен денсаулықта» 1991–1997 жылдары «In voor en tegenspoed» болып бейімделді. Бұл шоу АҚШ-тағы «All in the Family» сериалына, ал одан әрі Бразилиядағы «A Grande Família» сериалына шабыт берді. Алғашқы үш серияның көптеген бөлімдері 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында сол кездегі саясатқа сәйкес жойылғандықтан, қазірде жоқ деп есептеледі. 2000 жылы шоу Британдық кино институтының құрастырған «100 ең ұлы британдық теледидар бағдарламалары» тізімінде 88-орынды иеленді. Атауы «Ортақ дұғалар кітабынан» алынған Некелік рәсімге сілтеме жасайды.

Жетістік жылдары

Сериал бірден хитке айналды, өйткені комедия болғанымен, жұмысшы табының өмірін салыстырмалы түрде шынайы және сол заманғы контексте көрсете білді. Ол британдық қоғамда күшейіп келе жатқан нәсілдік және саяси мәселелерді қамтыды. Митчелл Альф Гарнетт кейіпкеріне Альфты жақындататын, оны ұнатуға болатын қарапайым сүйкімділік сыйлады. Ол берген сұхбаттарында, кейбір көрермендер Альфтың нәсілшіл көзқарастарын елемегендіктен және оны "қатаң алмаз" деп санағандықтан, Спейттің көңілі қалғанын айтты. Шоу 1960 жылдардағы Ұлыбританияның маңызды ерекшелігін – ұрпақтар арасындағы айырмашылықтың артуын жұртшылықтың түсінігін көрсетті. Альф және оның әйелі ескі буынды, дәстүрлі және консервативті көзқарастарды бейнеледі. Альфтің солшыл күйеу баласымен араздасуы тек идеологиялық ғана емес, сонымен қатар ұрпақтық және мәдени дауларды қамтыды. Оның күйеу баласы мен қызы жас буынды ұсынды. Олар жаңа дәуірдің жағымды жақтарын, мысалы, бос мінез-құлық нормаларын, сәнді киімдерді, музыканы және т.б. қолдады. Альф үшін мұның барлығына қарсы болды және оның пікірінше, жас буынның барлық кемшіліктері мен олар қабылдаған либералдық көзқарастардың көрінісі болды. Альф жұмысшы сыныбының консерваторы ретінде бейнеленді. Оның ең басты құмарлықтары футбол мен саясат болды, бірақ оның осы салалардағы білімі шектеулі болды. Ол 1960 жылдары теледидарда қолдануға болмайтын тілді қолданды. Ол нәсілдік азшылықтарды "қоңырлар" және осыған ұқсас сөздермен атады. Ливерпульдік күйеу баласын "Ширли Темпл" немесе "құмарлы скоуз жігіті" деп атады ("құмарлы скоуз жігіті" деген фраза Monkees тобының Микки Доленздің құлағына тиді, ол Ұлыбританияда гастрольде жүргенде оны естіп, топтың келесі синглінің атауы ретінде пайдаланды, бірақ олардың жазба компаниясы оны Ұлыбритания нарығында дауды болдырмау үшін "балама атау" деп өзгертті), ал әйелін "ақымақ сиыр" деп атады (BBC комедиясының басшысы Фрэнк Мюрдің ветосымен "сиыр" деген сөздің орнына қолданылды). Алайда, Майкл Пэлин 1976 жылдың 16 шілдесіндегі күнделігінде Уоррен Митчеллтің "ақымақ сиыр" сценарийде жазылмағанын айтқанын жазды: "Бұл репетиция кезінде "ақымақ ескі бие" деген жолды ұмытқанда айтылды". Тағы бір қызықтысы, бұл шоу "қанды" деген сөзді алғаш рет негізгі бағдарламада қолданды. Бұл шоу Мэри Уайтхаус тарапынан BBC-нің "әдепсіздігінің" мысалы ретінде көптеген бағдарламалармен бірге көрсетілді. Спейттің сатиралық шеберлігін көрсету үшін – Уайтхаус Спейтке қарсы сот процесін қозғағаннан кейін – ол 1967 жылдың 27 ақпанында алғаш рет көрсетілген, Альф Гарнеттің Уайтхаустың жанкүйері ретінде бейнеленген эпизодын жасады. Гарнеттің оның алғашқы кітабын мақтан тұта оқып отырғаны көрінді. "Не оқып жатырсың?" - деп сұрайды күйеу баласы. Ол Мэри Уайтхаус екенін айтқанда, күйеу баласы күліп қояды. Альфтің жауабы: "Ол ұлттың рухани құндылықтары үшін алаңдайды!" Эпизод кітаптың өртелуімен аяқталады. Соңында "ақымақ сиыр" күлкілі фразаға айналды. Тағы бір Гарнеттің сөзі "әрине" болды, әдетте, ақылға сыймайтын пікірлерді айтудан бұрын. Альф оңшыл консервативті саясаткер, ақ емес елдерден келген иммигранттардың көшіп келуіне қарсы болған Энох Пауэллдің жанкүйері ретінде бейнеленді. Альф сонымен қатар Вест Хэм Юнайтедтің (Шығыс Лондондағы футбол клубы) жақтасы болды және "Тоттенхэмдегі еврейлер" туралы (Солтүстік Лондондағы көптеген еврей жанкүйерлері бар Тоттенхэм Хотспер клубы) кемсітетін пікірлер айтқандығы белгілі. Бұл Спейттің ойыншылдығы болды, өйткені Уоррен Митчелл еврей және Тоттенхэм Хотспердің жанкүйері болды. Сұхбаттарында Спейт Альфтің бейнесін әкесінен алғанын түсіндірді, ол Шығыс Лондондағы докер, өте реакциялық және қара нәсілді адамдарға қатысты "ағартылмаған" көзқарастарға ие болған. Спейт әкесінің осындай көзқарастарға ие болғанына өкінетінін, оларды айыптаулы деп санайтынын айтты. Спейт шоуды осындай көзқарастарды мазақтау және әкесіне қатысты күрделі сезімдерін шешу жолы ретінде қарастырды. Алайда, кейінірек Марк Уордтың "Соғыстағы отбасы" атты кітабында Альф пен Спейттің әкесі арасындағы ұқсастықтар тек оның әкесі еңбекқор, жұмысшы сыныбының Шығыс Лондондағы докері және консервативті дауыс берген, дәстүрлі британдық құндылықтарды құрметтеген және кездескен әркімге өте сыпайы болғандығы туралы айтылды. Спейт Альфтің фанатикалық тұлғасын идеясын Лондон аймағында Британдық теміржолында уақытша жұмыс істеген кезде кездескен теміржол станциясының портёрларынан алған деп айтылды. Альф пен Майктың саяси көзқарастары Спейттің сол және оң жақтағы адамдарды қалай көретінін көрсетеді, Альфтің оң жақтағылардың білмейтінін және дінге қарсылық танытуын, ал Майк сол жақтағылардың идеализмін бейнелейді.

The series became an instant hit because, although a comedy, it dealt with aspects of working class life comparatively realistically and in the context of its time. It addressed racial and political issues that had been becoming increasingly prevalent in British society. Mitchell imbued the character of Alf Garnett with an earthy charm that served to humanise Alf and make him likeable. According to interviews he gave, the fact that some viewers overlooked Alf's racist views and regarded him as a "rough diamond" disappointed Speight. The show captured a key feature of Britain in the 1960s — the public perception that the generation gap was widening. Alf, and to a lesser degree his wife, represented the old guard, the traditional and conservative attitudes of the older generation. Alf's battles with his left wing son in law were not just ideological but generational and cultural. His son in law and daughter represented the younger generation. They supported the aspects of the new era, such as relaxed sexual norms, fashions, music, etc. The same things were anathema to Alf and in his opinion indicative of everything that was wrong with the younger generation and the liberal attitudes they embraced. Alf was portrayed as the archetypal working class Conservative. His two primary passions were football and politics, though his actual knowledge of either was limited. He used language considered unacceptable for television in the 1960s. He often referred to racial minorities as "coons" and similar terms. He referred to his Liverpudlian son in law as "Shirley Temple" or a "randy Scouse git" ("Randy Scouse Git"), as a phrase, caught the ear of Micky Dolenz of the Monkees, who heard it while on tour in the UK and used it as the title of the group's next single — though their record label renamed it "Alternate Title" in the UK market to avoid controversy), and to his wife as a "silly [old] moo" (a substitute for "cow" which was vetoed by the BBC's head of comedy Frank Muir). However, Michael Palin writes in his diary for 16 July 1976 that Warren Mitchell told him that "silly moo" was not scripted, "It came out during a rehearsal when he forgot the line 'Silly old mare'." Controversially, the show was one of the earliest mainstream programmes to feature the swear word "bloody". The show was one of many held up by Mary Whitehouse as an example of the BBC's "moral laxity". In a demonstration of Speight's satirical skills — after a successful libel action brought against Speight by Whitehouse — he created an episode, first broadcast on 27 February 1967, in which Alf Garnett is depicted as an admirer of Whitehouse. Garnett was seen proudly reading her first book. "What are you reading?" his son in law asks. When he relates that it is Mary Whitehouse, his son in law sniggers. Alf's response is "She's concerned for the bleedin' moral fibre of the nation!" The episode ends with the book being burnt. Ultimately "silly moo" became a comic catchphrase. Another Garnett phrase was "it stands to reason", usually before making some patently unreasonable comment. Alf was portrayed as an admirer of Enoch Powell, a right wing Conservative politician known particularly for his strong opposition to the immigration of immigrants from non white countries. Alf was also a supporter of West Ham United (a football club based in the East End) and known to make derogatory remarks about "the Jews up at Spurs" (referring to Tottenham Hotspur, a north London club with a sizeable Jewish following). This was a playful touch by Speight, as Warren Mitchell was both Jewish and a Tottenham Hotspur supporter. In interviews, Speight explained he had originally based Alf on his father, an East End docker who was staunchly reactionary and held "unenlightened" attitudes toward black people. Speight made clear that he regretted that his father held such attitudes, which Speight regarded as reprehensible. Speight saw the show as a way of ridiculing such views and dealing with his complex feelings about his father. However, it was later claimed in the book about the series, A Family at War by Mark Ward, that the only similarities between Alf and Speight's father were that his father was a hard working, working class East End docker and manual labourer who voted Conservative, revered traditional British values, and was very polite to everyone he met, no matter their background. It is claimed that Speight picked up the idea for Alf's bigoted personality from railway station porters he met when he had worked in temporary jobs for British Rail in the London area. The political views of both Alf and Mike were reflective of Speight's own perception of people both on the left and the right, with the ignorance and bigotry of those on the right represented by Alf and the idealism of many sections of the left represented by Mike.

Бастапқы төмендеу

Джонни Спейт сценарийлерді кешіктіріп берумен, кейде аяқталмаған, тіпті шикі жазбалар түрінде (мұндай сценарийлерді сценарий редакторы мен актерлер репетиция кезінде аяқтап, түсірілімге дайындаған) белгілі танылды. Спейт мұны сериалдың өзектілігін сақтау үшін жасағанын айтты, бірақ бағдарламаның алғашқы продюсері Деннис Мейн Уилсон бұған қарсы шықты. Оның сөзінше, Спейттің көбінесе Уэст-Эндтегі белгілі бір барларда кездесетіні және бірнеше рет оны сол жерден алып, сценарийді аяқтау үшін үйіне жеткізуге тура келген. Осы себепті екінші сезон он сериядан тұрды. Сериал соңына таяу жазылуға және көрсетілуге жоспарланған үш сценарий дайын болмағандықтан, актерлар мен түсірілім тобының барлығына он үш серия үшін алдын ала төленген болатын. Сондықтан, Пасха дүйсенбісіне арналған арнайы "Көру уақыты бізді бөліп жіберсін" атты эпизод жасауға шешім қабылданды. Бұл эпизодта актерлар мен түсірілім тобы сюжеттің негізгі шеңберінде еркін импровизация жасады. Есептеу мақсатында, бұл екінші сезонның 11-ші эпизоды деп есептелді. Әдеттегіден екі есе ұзын болғандықтан, ол 12-ші эпизодтың экрандық уақытын да өтеді. Осы эпизодтың қосылуының арқасында үш апталық жалақы емес, бір апталық жалақы ғана босқа кетті. Әдетте, ситкомдарда сценарийді жеткізудегі мәселелерді шешу үшін түсірілім мен көрсетілім арасында жеткілікті уақыт (бірнеше аптадан бірнеше айға дейін) болады. Алайда, максималды өзектілікті сақтау үшін "Өлгенше бірге болайық" сериалының екінші сезонының көптеген эпизодтары жоспарланған көрсетілім күніне жеті күннен аз уақыт бұрын түсірілді. Студиялардың барлығы басқа түсірілімдерге брондалғандықтан (кейде маңыздырақ), "Өлгенше бірге болайық" эпизодтарын репетицияға немесе түсірілімге дайын болмаған жағдайда басқа кешке немесе студияға ауыстыру мүмкін болмады. Мұндай жағдай туғанда (екінші сезонның соңында), сол аптада көрсетуге дайын эпизод болмайтын еді. Түсірілім мен көрсетілім арасындағы өте қысқа уақыт және оларды алмастыруға қосалқы эпизодтардың болмауынан, екінші сезонның он үш эпизодының соңғы үш аптасында жоспарланған кестеге басқа бағдарламалар қосылды. Осы өзектілік мәселелерінің салдарынан үшінші сезон екінші сезонға қарағанда әлдеқайда аз өзекті болды және серияның үздіксіздігін сақтау үшін түсірілім мен көрсетілім арасында бірнеше апталық "жастық" болды. Сценарийлерді кешіктіру мәселесі алғаш рет бірінші сезонның өндірісі кезінде көтерілді. Екінші сезон осы жағынан жақсы басталды, алғашқы төрт сценарий мерзімінен бұрын тапсырылды, бірақ серия созылған сайын Спейт қайтадан осы қиындықтарға тап болғаны анық болды. Көптеген басқа мәселелердің (төменде егжей-тегжейлі сипатталған) арасында, түпнұсқалық жүгірудің соңғы себебі сегіз эпизодтан тұратын үшінші сезонның сценарийі репетиция басталғанға дейін жеткізілмегені болды, нәтижесінде бір эпизод жоғалды. Бұл BBC-ге Спейттің тақырыптық ситкомға сценарий жазуға лайықты емес екендігіне қатысты күдіктерін растады. Осы мәселелерді шешу үшін өндіріс тобы сценарийде оңай алып тастап, орынға өзекті әзілдермен ауыстыруға болатын "терезелер" немесе "бос орындар" болуын ұсынды (бұл тәсіл жиырма жылдан кейін Йоркшир теледидарының "Жаңа мемлекеттік қызметкер" сияқты басқа тақырыптық ситкомдарда жиі қолданылды). Бұл ұсынысты Спейт 1960 жылдары қабылдамады, бірақ 1970 жылдары қолдады. Бұл 1974 жылғы серияда максималды өзектілікті қамтамасыз ету үшін өте пайдалы болды, оның кейбір эпизодтары Ұлыбританиядағы кеншілердің ереуілі мен үш күндік жұмыс аптасын бейнеледі және сатирикалық түрде көрсетті. Алайда, Спейттің осы ұсыныстарды қабылдаудан бас тартуы, оның жалақыны көтеру туралы үнемі талаптарымен (соңында ең жоғары жалақы алатын комедия жазушысы, содан кейін тағы бір өсімнен кейін ең жоғары жалақы алатын теледидар жазушысы, Гарольд Уилсонның лейбористік үкіметі салған қатаң мемлекеттік сектордың жалақысын шектеу кезінде, бұл BBC үшін әсіресе ұятқа қалдырды) және ол мен BBC Мэри Уайтхауспен күшейіп келе жатқан қақтығыстары бір нүктеге жетті. Уақыт өте келе Мэри Уайтхаус пен Ұлттық көрермендер және тыңдаушылар қауымдастығы (NVLA) тікелей немесе жанама түрде сериалға байланысты Би-Би-Симен бірнеше сот ісі жүргізді, олардың кейбіреулерінде Уайтхаус немесе NVLA жеңді. Алғашқы екі серияда бағдарлама аптаның күндері кешкі 7:30-да көрсетілді, 9-дан кейінгі "су шегінен" бұрын. Осы бағдарламаның көрсетілім уақытын өзгертуді Уайтхаус та, Спейт те талап етті, бұл бағдарламаның жалғыз аспектісі еді, олар пікір білдірген. BBC-нің бастапқыда бағдарламаның көрсетілім уақытын өзгертуге құлықсыздығын "су шегі" сол кезде салыстырмалы түрде жаңа құбылыс болғандықтан және BBC мен ITA арасында отбасылық ортаға лайықты теледидар трансляциясының қандай болуы және осы "су шегі" қашан басталуы туралы консенсус болмағандықтан түсіндіруге болады, балаға лайықты теледидарды қарастыру жауапкершілігі негізінен ата-анасына жүктелген. "Қан доноры" эпизодына байланысты халықтың наразылығы және BBC Басқармасының жаңа төрағасы – Лорд Хилл (Норманбрук лордының 1967 жылдың маусымында күрт қайтыс болуына байланысты тағайындалған) – бұрынғы либералды және бейжай көзқарастың орнына консервативті көзқарас танытқандықтан, серияға қатысты сын күшейді. Лорд Хилл бұрынғыда тәуелсіз теледидар органының төрағасы болған және ITV желісінің даулы жағдайлардан алыс болуын қамтамасыз еткен. Ол Уайтхаус пен NVLA-ның көптеген пікірлерін бөлісті, бұл сол кездегі BBC Бас директоры Хью Карлтон Гриннің пікірлеріне де қайшы келді (ол Хиллге "жоғары жек көрумен" қарағандығы айтылады), ол серияның ең жақтас адамы болған және Уайтхаусқа қатысқанда оны қуандырып, елемеген. BBC басшылығының көптеген өкілдері де Хиллдің тағайындалуына қатысты өз пікірлерін білдірді, әсіресе BBC2-нің сол кездегі бақылаушысы Дэвид Аттенборо, ол Хиллдің BBC Басқармасының төрағасы болуын "Роммельге сегізінші армияның басшылығын берумен" салыстырды. Лорд Хиллдің де, оның ізашары Норманбруктың да серияға тікелей әсер ете алмайтынын (BBC Хартиясы бұған тыйым салады) атап өткен жөн, бірақ олардың Бас директормен арақатынасы бағдарламаға жанама түрде әсер етті. Хиллмен толық тұлғалық және мәдени қақтығыс болғандықтан, Грин 1968 жылдың шілдесінде (серияның түпнұсқалық жүгіруі аяқталғаннан кейін) отставкаға кетті және серияның ең жақтас адамы енді BBC-де болмағандықтан, шоу тоқтатылатын сияқты болды. Серияның тағы бір жақтасы – BBC-дегі комедиялық өнімдердің жетекшісі Фрэнк Мюр 1968 жылдың 2 тамызында іске қосылатын Лондондық демалыс теледидарының жаңа ITV франшизасында жаңа, ұқсас лауазымды алу үшін екінші және үшінші сериялар арасында лауазымынан кетті. Оның орнына келген Майкл Миллс серияның зор әлеуеті бар екенін мойындады, бірақ оның неге осылай өзекті, даулы немесе осылай көптеген тілдес сөздерге толы болуын түсінбеді, бұл Спейтті қатты қынжырлатты. BBC үшін соңғы шегі үшінші серияға арналған сценарийдің сегіз эпизодтан тұратын соңғы эпизоды репетиция басталғанға дейін жеткізілмегені болды.

Johnny Speight gained a reputation for late delivery of scripts, sometimes unfinished and still in the form of rough notes (which would be finished and finalised as a script by the script editor and cast during rehearsals), either close to, on, or occasionally past the deadline. This was claimed by Speight to ensure maximum topicality for the series, although this was disputed by the programme's first producer, Dennis Main Wilson, who stated that Speight was frequently found late at night in a regular selection of West End bars, and that on more than one occasion the writer had to be physically dragged out of such establishments by Wilson and driven home to get the scripts typed up and finished. This was the reason for the second series consisting of ten episodes rather than the commissioned thirteen. As three scripts that were scheduled to be recorded and broadcast towards the end of that series were not ready and actors, crew and Speight had already been paid in advance for thirteen episodes, it was decided that an Easter Monday bank holiday special – "Till Closing Time Us Do Part" – would be made and that this would mostly be made up of the cast and crew ad libbing within the broad confines of a plot. For accounting reasons, this would be considered an 11th episode of the second series. At double the usual length, it also made up for screen time of a 12th episode. The addition of this episode meant that only one week's worth of pay was wasted, rather than three. Normally, a sitcom would have plenty of time (ranging from several weeks to several months) between recording and transmission to iron out any such script delivery problems. However, to ensure maximum topicality, most episodes of the second series of Till Death Us Do Part were recorded less than seven days before their intended transmission date, and as all studios would be booked on other nights for other – sometimes more important – productions, this meant that the recording of Till Death Us Do Part episodes could not be moved to another night or another studio should the script not be ready in time for rehearsals or recording. Should this happen (which it did towards the end of the second series), this would mean no episode ready for transmission that week and – because of the very short gap between recording and transmission and lack of unbroadcast episodes to replace them, other programmes had to be used to fill in the schedule in the last three planned weeks of the second series' thirteen episode run. It is because of these problems of topicality delaying (sometimes cancelling) scripts that the third series is noticeably less topical than the second and had some weeks between recording and transmission to act as a "cushion" to ensure continuity of the series should one or more episodes fall through. The late delivery of scripts had been a problem that had first reared its head during production of the first series. The second series got off to a good start in this respect with the first four scripts being delivered ahead of the deadline, but it became clear as that series wore on that Speight was having these problems again. Amongst a myriad of other problems (detailed below), the final straw for the original run appears to have been a script in the final (third) series of eight episodes not being delivered in time for rehearsals to begin and thus losing one episode. This confirmed to the BBC their suspicions that Speight was not an ideal writer to be writing for a topical sitcom. To combat these problems, it was suggested by the production team that there be "windows" or "spaces" within the script that could easily be excised and replaced with more topical jokes (a frequent tactic used in other topical sitcoms like Yorkshire Television's The New Statesman twenty years later), a suggestion that was initially refused by Speight in the 1960s run of the series but which was taken up during the 1970s run. This came to be particularly useful to ensure maximum topicality during the 1974 series, some episodes of which reflected and satirised the UK miner's strike and the Three Day Week. However, Speight's initial refusal to accept these suggestions, combined with his constant demands of pay increases (eventually becoming the highest paid comedy writer and then – after another increase – the highest paid TV writer, during a time of strict public sector pay restraints imposed by the Labour government of Harold Wilson, which was a source of particular embarrassment to the BBC) and the increasing clashes he and the BBC were having with Mary Whitehouse, came to a head. Over time, Mary Whitehouse and the National Viewers' and Listeners' Association (NVLA) had several court cases with the BBC directly or indirectly related to the series, some of which Whitehouse or the NVLA won. During the first two series, the programme was originally broadcast on weeknights in a 7:30pm timeslot, before the post 9pm "watershed", and both Whitehouse and Speight campaigned for such a change in scheduling, the only aspect of the programme that they agreed upon. The reluctance of the BBC to reschedule the series at first can possibly be explained in the fact that the "watershed" was a relatively new phenomenon at the time and there was no consensus between the BBC and the ITA over what should and should not constitute family friendly broadcasting, nor when this "watershed" should start, the responsibility over what constituted family friendly viewing being primarily placed with the child's parents. Public outcry over the episode "The Blood Donor" as being a particularly distasteful episode and a new Chairman of the BBC Board of Governors – Lord Hill (who had been appointed as Lord Normanbrook's successor when Normanbrook died suddenly in June 1967) – taking a rather different, more conservative approach to the running of the BBC than the liberal and laid back attitude of his predecessor, were two other factors that turned up the heat of criticism against the series. Lord Hill had previously been the chairman of the Independent Television Authority and ensured that the ITV network remained relatively controversy free. He shared many of the same opinions as Whitehouse and the wider NVLA, which also clashed with the opinions of the then BBC Director General, Hugh Carleton Greene (he is quoted as having the "utmost contempt" for Hill), who had been the series' biggest champion and gleefully ignored Whitehouse whenever he had to. Many other members of BBC management also voiced their opinions directly to Hill over his appointment, most notably the then Controller of BBC2, David Attenborough, who compared Hill being Chairman of the BBC Board of Governors to "giving Rommel the command of the Eighth Army". It should be added that neither Hill, nor his predecessor, Normanbrook, had any direct influence over the series itself (as the BBC Charter prohibits this), but their relationship with the Director General indirectly influenced the programme. Because of his total personality and culture clash with Hill, Greene resigned in July 1968 (soon after the series ended its original run) and, with the series' biggest champion now out of the BBC, it looked like the show would be cancelled. Another champion of the series – Head of Comedy output at the BBC, Frank Muir had resigned his post between the second and third series to take up a new, similar, post at David Frost's fledgling new ITV franchise London Weekend Television, which would launch on 2 August 1968. His replacement, Michael Mills, recognised that the series had enormous potential but did not understand why it had to be so topical, controversial or full of swearing and blasphemy, which hugely irritated Speight. The final straw for the BBC at this time came when a script for the third series, which was intended to be made up of eight episodes, was so late that it missed the scheduled beginning of rehearsals. This episode was intended to be between the fourth and fifth episodes, putting a break in the recording dates and leading to one week's less space between recording and transmission of episodes. Given the problems the series had given the BBC with steep pay increases in the midst of a government imposed public sector pay freeze, scripts being delivered in varying degrees of completeness (and sometimes not at all), several court cases (usually libel or blasphemy), hundreds of complaints, several run ins with Mary Whitehouse and the NVLA, the loss of the series' two biggest champions (first Frank Muir, then Hugh Carleton Greene), the new management having different opinions over the programme and the general stress its production placed on staff (primarily down to the incomplete scripts submitted by Speight), all despite its ratings success over ITV (particularly over Coronation Street) in its first two series and its general popularity as a whole, contributed to the BBC getting cold feet over the programme. A planned fourth series, scheduled for autumn 1968, was scrapped.

Жаңғыру

Бағдарлама 1972 жылы қайта жаңғыртылды, бұл BBC 1960-шы жылдардағы ең сәтті сіткомдарының кейбірін түсті түсірілімге қайта жаңғырту кезеңімен сәйкес келді (мысалы, "Степто және Ұлы"). Бұл шешімге ықпал еткен факторлардың бірі – 1968 жылғы жазғы ITV франшизалық өзгерістерден кейін ITV сіткомдар жасауға, әсіресе жұмысшы табына арналған және оларға қызығушылық тудыратын сіткомдарға көбірек назар аударды, бұл бұрын 1960-шы жылдары BBC-нің эксклюзивті саласы болған. Мұны "Өлімге дейін біз бөлісеміз", "Жақсы жігіттер" және "Степто мен Ұлы" сериалдарының танымалдығының тікелей салдары деп қарастыруға болады, олар Ұлыбританиядағы жұмысшы табының өмірін шынайы бейнелеген алғашқы сіткомдар болды және олар әдеттегі "орта таптың қала маңындағы" ортада емес еді. Осы бағдарламалардың арасында "Till Death Us Do Part" 1960-шы жылдардың соңындағыдай орынсыз көрінбес еді, әсіресе қазір шоудың өзектілігі азаятын болады (1974 жылғы кейбір эпизодтарды есептемегенде), бірақ бастапқыда болғандай саяси тұрғыдан даулылығын жоймас еді. Бұл Спейтке үлкен көмек болды, өйткені ол енді толық немесе жартылай дайын сценарийлерді тапсыру үшін соңғы минутқа дейін күтудің қажеті болмады.

Екінші құлдырау

Алайда, бұл сериалдың құлдырауына себеп болды, өйткені көрермендер сюжеттердің азайып бара жатқан өзектілігін және сатираның 1960-шы жылдардағыдай өткір болмай қалғанын байқады. 1975 жылғы сериалдардың стилі 1960-шы жылдардың соңында көрсетілген сериалдарға мүлдем ұқсамайтын. Спейт мұны тақырыптық ситкомдағы жұмыс қысымын азайтумен қатар, өзінің саясатқа деген қызығушылығының төмендеуіне байланысты түсіндірді, бұл "Денсаулықта да, ауруда да" сериалдың неге саяси мәселелерге аз ден қойғанын және бұрынғы сериалдай өткір болмағанын түсіндіруге болады. Сонымен қатар, сериалдың соңына қарай Денди Николс ауырып, тікелей эфирдегі түсірілімдерге қатыса алмады. Сондықтан, кейінгі бір эпизодта Альфтің қайғысына орай, Ельза Австралияға кетіп бара жатқаны көрсетілді. Оның түсірілген көрінелері қалған эпизодтардан бөлек жазылды. Жоспар бойынша, Николс Австралияда болған кезде Альф пен Ритаға қысқа хабарламалар арқылы телефон соғып тұратын көрінестерді түсіруді көздеген, бірақ мұндай көрінестер тек бір эпизодта ғана болды және Николстың денсаулығының нашарлауына байланысты бұл идеядан бас тартылды. Бұрын көрші Миң ретінде кейде көрінетін Патриция Хейс, күйеуі Бертпен бірге (бұрын Билл Мейнард, ал қазір Альфи Басс ойнаған) басты рөлдегі кейіпкерге айналды. Сериалдың рейтингісі төмендеді және 1975 жылы Николстың жазушының үміттенгендей қайтып келмейтіні анық болған соң, сериал тоқтатылды. Соңғы эпизодта Альф жұмысынан айырылып, Ельзадан ажырасу туралы телеграмма алды.

Өндіріс

Би-би-сидің көптеген ситкомдарындағыдай, "Өлімге дейін біз бөлісеміз" телесериалы тікелей студиялық көрермендер алдында жазылды. Бағдарламалар екі дюймдік квадроплекс видеотаспаға жазылған. 1966 жылдан 1968 жылға дейін шоу қара-ақ түсте көрсетілді. 1972 жылы сериал қайтадан эфирге шыққанда, ол түрлі-түсті болды. Алғашқы түсті эпизодтардың ашылу титрлері/соңғы титрлері бастапқыда 1960 жылдардағы қара-ақ тізбекті қызыл түспен бояп пайдаланған, бұл 2006 жылы UKTV Gold арнасында қайталануында көрінді. 1960 жылдардағы эпизодтардың ашылу және жабылу титрлерінде көрсетілген үй Уэппингтегі Гарнет көшесінде орналасқан (жазушы Джонни Спейт Гарнет отбасының атын осы көшеден алған). Бұл үйлер қатары 1968 жылдың маусымында жол кеңейту үшін бұзылды (сондықтан 1969 жылғы фильмде және түсті эпизодтардың ашылу титрлерінде пайдаланылған көше бастапқы ашылу сахнасындағы үйлермен сәйкес келмейді). Осыдан кейін, 1980 жылдары, көп түсті жаңа үйлердің қатары мен жылжымайтын мүлік агенттігі бұл үйлердің орнын басты. Олар Гарнет көшесінде, жергілікті Уоллес Джеймс дүкеніне, Санкт-Петерс бастауыш мектебіне, Гастрономика барына, Доклендс жалпы дүкеніне және Кран-Уорфқа жақын орналасқан.

Қара және ақ эпизодтар

Кейбір 26 эпизодтың 13 сериясынан, 1965 және 1968 жылдар аралығында қара-ақ түсте бейнеге түсіріліп, көрсетілген эпизодтар қазір жоқ; олар 1960-шы жылдардың соңы мен 1970-ші жылдардың басында BBC арнасымен жойылды. Қазіргі уақытта он үш эпизодтың көп бөлігі сақталған, оның біреуі түпнұсқа таспада, ал қалғаны фильмде немесе жеке форматта. 1960 жылдардағы қара-ақ эпизодтар: "Дау-жанжалдар"; "Махаббатқа толы үй"; "Тілсіздік"; "Бейбітшілік және ізгі ниет"; "Некеге дейінгі қарым-қатынас"; "Ауру мен денсаулықта"; "Мемлекеттік сапар"; "Альфтың қиын таңдауы"; "Жабылуға дейін ажыраспайық"; "Телефон"; "Қан доноры"; "Монополия" және "Мод тәте". Сондай-ақ, мыналардан үзінділер бар: пилоттық эпизод; "Буллдог тұқымы"; "Уопинг мифологиясы (Жұмысшылардың патшасы)"; және "Көпір". BBC Archive Treasure Hunt атты қоғамдық науқан жоғалған эпизодтарды іздеуді жалғастыруда. 1997 жылы "Альфтың қиын таңдауы" эпизоды жеке коллекциядан 21 минуттық 16 мм-лік тележазбада табылды. Бұл эпизодта Гарнетт Мэри Уайтхаус кітабының алғашқы беттерін оқып отыр. Эпизод 1998 жылы UK Gold арнасында қайта көрсетілді. 2001 жылы 3-ші сериядан екі эпизод табылды: "Телефон" және "Мод тәте". Екеуі де Мартин Лоучтың Philips EL3400 ашық таспасымен жазылған, соңғы эпизодтың алғашқы екі минуты жоқ. 2009 жылдың тамызында тағы екі қара-ақ эпизод, "Ауру мен денсаулықта" және "Мемлекеттік сапар" фильмдерді жинаушыдан қайтарылды. "Тілсіздік" эпизоды 2016 жылдың тамызында табылды. Бұл эпизод BFI-ның "Missing Believed Wiped" жылдық іс-шарасында 2016 жылдың 16 желтоқсанында Southbank-те көрсетілді. 2016 жылдың соңында Network шығарған толық DVD жинағында жоғалған барлық эпизодтардың эфирден тыс аудио жазбалары бар. 2017 жылдың күзінде "Некеге дейінгі қарым-қатынас" эпизодының көшірмесі табылды. Till Death Us Do Part 2022 жылдың 4 қыркүйегінде That's TV арнасында, Реджинальд Перриннің өркендеуі мен құлдырауымен бірге BBC ситкомының түнгі көрсетілімінің бөлігі ретінде көрсетіле бастады, төрт "жоғалған эпизод" ("Тілсіздік", "Ауру мен денсаулықта", "Мемлекеттік сапар" және "Телефон") арнаның жұмысы аясында қосылды. 2023 жылдың қазанында Kaleidoscope бұрын жоғалған "Монополия" эпизодының табылуын жариялады, ол 405 желілік дөңгелек таспа форматында жазылған және 2018 жылы актер құрамының мүшесі ұйымға сыйға тартқан. Бұрын табылган эпизодтардың екі көшірмесі де табылды, соның ішінде "Телефон" эпизодының тағы бір көшірмесі және бұрын толық емес болған "Мод тәте" эпизодының толық көшірмесі.

Some of the show's 26 episodes from series 1–3 that were videotaped in black and white and broadcast between 1965 and 1968 no longer exist; they were wiped by the BBC during the late 1960s and early 1970s. Currently, most material from thirteen episodes still survives, with one episode on the original tape and the rest on film or domestic formats. The surviving 1960s B&W episodes are: "Arguments, Arguments"; "A House With Love in It"; "Intolerance"; "Peace & Goodwill"; "Sex Before Marriage"; "In Sickness and in Health"; "State Visit"; "Alf's Dilemma"; "Till Closing Time Do Us Part"; "The Phone"; "The Blood Donor"; "Monopoly" and "Aunt Maud". Sequences exist from: the pilot episode; "The Bulldog Breed"; "A Wapping Mythology (The Workers' King)"; and "The Puppy". The public appeal campaign, the BBC Archive Treasure Hunt, continues to search for lost episodes. In 1997, the long lost episode "Alf's Dilemma" was found in a private collection on a 21 minute 16mm telerecording. This is the episode featuring Garnett reading Mary Whitehouse's first book. The episode was rebroadcast in 1998 on UK Gold. In 2001, two episodes from Series 3 were recovered, "The Phone" and "Aunt Maud". Both were taken from off air recordings on a Philips EL3400 open reel videotape by Martin Loach, the latter episode was missing the first two minutes. In August 2009, two more black and white episodes, "In Sickness and in Health" and "State Visit", were returned by a film collector. The episode "Intolerance" was recovered in August 2016. It was screened at the BFI's annual "Missing Believed Wiped" event on Saturday 16 December 2016 at their Southbank venue. Network's late 2016 complete DVD box set contains off air audio recordings of what was then every missing episode. In autumn 2017, a copy of "Sex Before Marriage" was recovered. Till Death Us Do Part started airing on That's TV on 4 September 2022, as part of a nightly BBC sitcom double bill with The Fall and Rise of Reginald Perrin, with four 'lost episodes' ("Intolerance", "In Sickness and In Health", "State Visit" and "The Phone") included as part of the run by the channel. In October 2023, Kaleidoscope announced the discovery of the previously lost episode "Monopoly" which was recorded on a domestic 405 line reel to reel tape format, which was donated to the organisation by a member of the cast in 2018. Two further copies of previously recovered episodes were also discovered, including another copy of the episode "The Phone" and a complete copy of "Aunt Maud" which previously existed incomplete.

Отбасындағылардың бәрімен келіспеушіліктер

Америкалық Арчи мен Эдит Банкерге қарағанда, Альф пен Эльза Гарнетттің некесі дұрыс емес еді және олар үнемі бір-бірін сөкпейін шабуылдайтын. Эдиттен айырмашылығы, Арчи оны "дингбат" деп қорлағанда көбінесе жауап бермейтін, Эльза некеде бақытсыз болды және күйеуін "шошқа" деп атады, ол оны "ақымақ сиыр" деп атағаннан кейін. Альф Гарнет сияқты, Арчи Банкер де консервативті және көзқарасы шектеулі адам болды. Дегенмен, Альфтің мінезі мен тілі күштірек және агрессивтірек болды. Screenonline-нан Энтони Кларк былай деді: "Өкінішке орай, Спейттің қорғанысы жеткілікті емес еді - бір эпизодта ақ актер Спайк Миллиган қара түске боянып, тюрбан киюі күмәнді", - деп қосты және "Өмір бойы бірге" сериалында Альфтің ұзақ сөздері көбінесе сынға ұшырамайды; оның әйелі қабақ шығарғаннан басқа ештеңе жасамайды, ал қызы Рита мен мүлдем жақсылықты емес Майктан келген жауаптар көбінесе әлсіз қыбырлау немесе ашулы күлкіге дейін төмендейді". Алайда, Джон Клис 2020 жылы сериалды қорғап, "Біз Альфтің кертартпа көзқарастарына күлдік. Осылайша біз оларды жоққа шығардық, оған күліп. Әрине, "Құдайға шүкір, соңғыда біреу осылай айтып жатыр" деген ақымақтар болды. Біз де осы адамдарға күлдік". Лингвист Алан Кросби Энтони Буттың кейіпкеріне қатысты "Scouse git" фразасын үнемі қолдану "Scouse" сөзін және Ливерпуль тұрғындары туралы жағымсыз стереотиптерді таратып, дәлелдеді.

Жалғасы

1980 жылы ITV компаниясы ATV сериалды сатып алып, Альфтің басты рөлде ойнаған жеке шоуын шығарды, ол 26 желтоқсанда "Рождестводағы Альфтың ойлары" деп аталды. Бастапқы түпнұсқасы жойылды; алайда, үйдегі бейнежазбаны қазір Брэдфордтағы Ұлттық медиа мұражайында көруге болады. 1981 жылы ATV алты эпизодты жасады, ол "Өлімге дейін" деп аталды. Сериалда Альф пен Эльза күйеуі Берт (Альфи Басс) қайтыс болғаннан кейін Истборн қаласында Минмен (Патрисия Хейс) бірге бунгалода тұрады. Рита актерлік құрамда болғанымен, Энтони Бут рөлге оралудан бас тартты. Ританың ұлы Майкл енді жасөспірім және панк-рок музыканты болды (ол 1972 жылы туғандықтан, онда он немесе тоғыз жаста болуы керек еді). Сериал сәтті болмады, ал 1982 жылы ATV Орталық Телевизия ретінде қайта құрылғанда, "Өлімге дейін" жаңа эпизодтармен жалғастырылмады. Альф Гарнет 1985 жылы "Денсаулық пен ауруда" бағдарламасымен BBC-ге оралды. Бұл Альф пен Эльзаны, енді олар мүгедектер коляскасында, қарттыққа қарай алып барды, сондай-ақ Альфтің кейбір радикальды пікірлері жұмсара түсті. Уна Стаббс кейін қонақ ретінде пайда болды, бірақ Энтони Бут рөлін қайта ойнауға қызығушылық танытпады. Соңында Майк пен Рита ажырасып, Рита дәрігермен кездесе бастады. Бірінші эпизодтан кейін Денди Николс қайтыс болды, ал келесі эпизодтарда Альф жесір ретінде өмір сүруге мәжбүр болды. Эльзаның (кейін Ританың) актерлік құрамда тұрақты қатысуын жоғалту Альфке қарсы жаңа кейіпкерлерді енгізуге әкелді. Олардың ішінде Альфтің үй шаруашылығына көмектесетін Уинстон (Эамонн Уокер ойнады), ол қара және гомосексуал, сондай-ақ Альфтің жоғарғы қабаттағы көршісі Холингбери ханым (Кармель МакШарри ойнады), ол ақырында Альфке үйленуге келісті. 1988 жылы Спейтке нәсілшіл тілді қолдану туралы ескертілді; талқылаудан кейін Альфтің нәсілшіл тілі тоқтатылып, Уинстонның кейіпкері алынып тасталуы керек деп шешілді. Мұндай жақсартулар негізгі идеяны жаңартуға көмектесті, "Денсаулық пен ауруда" 1992 жылға дейін көрсетілді. Уоррен Митчелл Альф Гарнет рөлінде сахнада және теледидарда жеке өнер көрсетіп, Альфтің үй жасаған реакциялық философиясының әртүрлі нұсқаларын ұсынды және ескі музыкалық зал әндерін орындады, әсіресе Лондондық демалыс теледидарының "Альф Гарнетпен аудитория" бағдарламасында. 1998 жылдың шілдесінде Джонни Спейт қайтыс болғаннан кейін Митчелл Альф Гарнет рөлін тоқтатуға шешім қабылдады.

In 1980, the ITV company ATV picked up the series and produced a solo show starring Alf, titled The Thoughts of Chairman Alf at Christmas, transmitted on 26 December. The master copy has been wiped; however, a home video recording is currently available to view at the National Media Museum in Bradford. In 1981, ATV made six episodes under the title Till Death The series had Alf and Else sharing a bungalow with Min (Patricia Hayes) in Eastbourne following the death of her husband Bert (Alfie Bass). Although Rita remained in the cast, Anthony Booth declined to return. Rita's son Michael was now a teenager and a punk rocker (even though he was born in 1972 and therefore should only have been about nine or ten). The series was not a success and when ATV was restructured as Central Television in 1982, Till Death was not recommissioned. Alf Garnett returned to the BBC in 1985 for In Sickness and in Health. This took Alf and Else, who was now in a wheelchair, onward into old age, and some of Alf's more extreme opinions were shown to have mellowed. Una Stubbs made some guest appearances, but Anthony Booth was not interested in reprising his role. Eventually, Mike and Rita divorced, and Rita began dating a doctor. After the first series, Dandy Nichols died, and subsequent episodes showed Alf having to deal with life as a widower. The loss of Else (and later, Rita) as regulars in the cast meant that new characters had to be brought in as antagonists for Alf. These notably included his home help, Winston (played by Eamonn Walker), who was both black and gay, and Alf's prim upstairs neighbour, Mrs. Hollingbery (played by Carmel McSharry), who eventually agreed to marry Alf. In 1988, Speight was warned about the use of racist language; after discussion, it was decided that Alf's racist language was to be discontinued and the character of Winston was to be written out. With such improvements helping to update the basic concept, In Sickness and in Health ran until 1992. Warren Mitchell also appeared solo on stage and TV as Alf Garnett, dispensing variations on Alf's homespun reactionary philosophy and singing old music hall songs, most notably in the London Weekend Television show An Audience with Alf Garnett. After Johnny Speight's death in July 1998, Mitchell decided to retire the character of Alf Garnett.

Киноға бейімделу

Сериалға негізделген екі көркем фильм түсірілді. Біріншісі – "Өлімге дейін бізді айырмаса" (1969) фильмі, оның бірінші жартысы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жас Альф пен Элсе туралы, ал екінші жартысы қазіргі заманда Гарнеттер отбасының Шығыс Ендтегі қиын жағдайдағы тұрғын үйлерінен Хемель Хемпстед жаңа қаласына көшуі мен осы көшу отбасыға әкелген өзгерістер мен бейімделулерді көрсетеді. Бұл фильм сол кездегі британдық өмірдің әртүрлі қырларын көрсетеді. Екінші фильм, "Альф Гарнет сағасы" (1972) фильмінде Рита рөлін Адриен Поста, ал Майк рөлін Пол Ангелис ойнады. Бұл фильм Альф Гарнеттің ЛСД әсерімен жасаған саяхатын көрсетуімен ерекше.

DVD-дері

Ұлыбританияда Network бұрын DVD-де алғашқы екі түсті серияны (4 және 5) шығарған, бірақ бұл шығарылымдар енді тоқтатылды, себебі лицензия мерзімі бітті және құқықтар BBC Worldwide-ге қайта келді, олар өз атауларын 2 Entertain арқылы жарыққа шығарады. 2016 жылдың 5 желтоқсанында Network, BBC Worldwide және 2 Entertain лицензиясы бойынша, барлық түсті серияны (4-тен 7-ге дейін), сондай-ақ ақ-қара серияның барлық сақталған эпизодтарын (1-ден 3-ге дейін) және жоғалған барлық эпизодтардың эфирден жазылған қайта жаңартылған аудио жазбаларын сегіз дискілік жинақта, қара-ақ және түсті фотосуреттер, «тарихы» және эпизодтардың толық синопсисі бар егжей-тегжейлі буклетпен бірге шығарды. 2017 жылы табылып қалпына келтірілген «Некеге дейін қатынас» эпизоды Network-тің 2019 жылғы DVD және Blu-ray нұсқасындағы алғашқы фильмге қосымша ретінде енгізілді. Төртінші серия АҚШ және Канадада қолжетімді болды, ол Network басылымынан бұрын шығарылды және аталым тізбегінде кейбір өзгерістер болды. 1969 жылғы фильм Ұлыбританияда да, АҚШ-та да қолжетімді, бірақ 1972 жылғы фильм тек DVD форматында пираттық көшірмелер арқылы ғана қолжетімді. Барлық алты серия және «In Sickness and in Health» арнайы рождестволық эпизодтары 2 Entertain компаниясымен DVD-де жарық көрді.