Кіріспе

Британдық телесериал (1973–2010)

«Жазғы шараптың соңғы тамшысы» – Йоркширде өтетін, Рой Кларк жазған британдық телесериал. Алғаш рет 1973 жылдан 2010 жылға дейін BBC арнасында көрсетілді. 1973 жылдың 4 қаңтарында «Комедия алаңы» бағдарламасының бөлігі ретінде дебют жасады, ал алғашқы эпизодтар 1973 жылдың 12 қарашасында эфирге шықты. Алан Дж. В. Белл 1981 жылдың соңынан бастап 2010 жылға дейін сериалдың барлық эпизодтарын өндірді және режиссерлік жасады. 2010 жылдың 2 маусымында BBC «Жазғы шараптың соңғы тамшысы» енді өндірілмейтінін және 31-ші серия соңғысы болатынын растады. Соңғы эпизод 2010 жылдың 29 тамызында көрсетілді. Алғашқы көрсетілімінен бері барлық 295 эпизод, оның ішінде тридцать бір серия, пилоттық эпизод, барлық фильмдер мен арнайы бағдарламалар DVD форматында жарық көрді. Сериалдың қайталама көрсетілімдері Ұлыбританияда BBC One (2010 жылдың 18 шілдесіне дейін, одан кейін 31-ші және соңғы серия 25 шілдеде басталды), Gold, Yesterday және Drama арналарында көрсетіледі. Сондай-ақ, ол АҚШ-тың әртүрлі PBS станцияларында және Канаданың VisionTV арнасында, соның ішінде 25-тен астам елде көрсетіледі. Ұзақ үзілістен кейін қайта жаңартылған бағдарламаларды есептемегенде, «Жазғы шараптың соңғы тамшысы» Ұлыбританиядағы ең ұзақ жүрген комедиялық телебағдарлама және әлемдегі ең ұзақ жүрген телесериал болып табылады. «Жазғы шараптың соңғы тамшысы» Англияның Батыс Йоркширдегі Холмфирт және оның айналасында түсірілді, және үш қарт адам мен олардың жастық шақтағы оқиғаларына ден қойды. Трионың құрамы жылдар бойы өзгеріп отырды. Алғашқы үштікке Билл Оуэннің тәлкектеп, импульсивті Компо Симонайт, Питер Саллистің қарапайым Норман Клегг және Майкл Бейтстің қатал және мақтанғақ Сирил Бламир кірді. Бейтс 1976 жылы екі сериядан кейін ауруға байланысты түсірілімдерден шыққаннан кейін, трионың үшінші адамының рөлі 30-шы серияға дейін әртүрлі жылдары ерекше соғыс ардагері Уолтер С "Фогги" Девхерст (Брайан Уайлд) (екі ұзақ мерзімге ие болды), эксцентриктік өнертапқыш және бұрынғы директор Сеймур Утертуэйт (Майкл Олдридж) және бұрынғы полиция қызметкері Герберт "Truly of The Yard" Трулове (Фрэнк Торнтон) есімді актерлермен толтырылды. Адамдар есеймейтіндей көрінеді және олардың әрекеттері арқылы өздерінің эксцентриктік қала тұрғындарына ерекше көзқарас қалыптастырады. Сериалдың алғашқы жылдары негізінен негізгі үштікке және кейде бірнеше қайталанатын кейіпкерлермен өзара әрекеттесуге бағытталған болса, уақыт өте келе актерлік құрамына әртүрлі қосалқы кейіпкерлер қосылды және кейінірек сериал ансамбльге айналды. Осы қайталанатын кейіпкерлердің әрқайсысы шоуға өздерінің жеке әзілдері мен қосалқы сюжеттерін қосты, көбінесе үштіктің схемаларына еріксіз араласты, немесе кейде өздерінің жеке сюжеттері болды. Оуэннің 1999 жылы қайтыс болуынан кейін Компоның орнына оның нағыз ұлы Том Оуэн, Том Симонайт, Кит Клиффорд, өзін Робин Гудтың тікелей ұрпағы деп санайтын Билли Хардкастл және Брайан Мерфи, әзілқой Алвин Смедли рөлін ойнады. Негізгі актерлердің жасы ұлғайғандықтан, 30-шы серияда жас актерлер қатысқан жаңа үштік құрылды. Бұл формат шоудың соңғы екі бөлімінде қолданылды. Бұл топқа Рас Аббот Лютер Хобдике, Хоббо деп аталған, өзін құпия агент деп ойлайтын бұрынғы сүтші, Бёрт Квук электр жөндеушісі, "Электрлік" Энтуисл және Мерфи Алвин Смедли кірді. Салис пен Торнтон, бұрынғы үштіктің мүшелері, жаңа актерлермен бірге қосалқы рөлдерді жалғастырды. Көптеген адамдар шоудың сапасы жылдар бойы төмендегенін сезінгенмен, «Жазғы шараптың соңғы тамшысы» BBC үшін үлкен көрермендерді тартты. Корольдік отбасының көптеген мүшелері осы шоуды ұнатып тамашалады, сондай-ақ бірнеше романдар мен сахналық қойылымдар жасалды.

Тарих және дамуы

1972 жылы BBC комедия бөлімінің басшысы Дункан Вуд "Жарамсыз" деп аталатын комедиялық телешоуды көреді. Жазушы Рой Кларктың комедия мен драманы бірге үйлестіре білуіне әсерленген Вуд, Кларкқа комедиялық сериал жазу мүмкіндігін ұсынды. "Жазғы шараптың соңғы тамшысы" 1973 жылдың 4 қаңтарында BBC Comedy Playhouse аясындағы бір бөлім ретінде тұңғыш рет көрсетілді. Алғашқы сезон рейтинг бойынша үлкен жетістікке жете қоймағанмен, BBC 1975 жылы екінші сезонға тапсырыс берді.

Түсірілім

"Жазғы шараптың соңғысы" сериалының сыртқы түсірілімдеріне арналған жерді, аймақты жақсы білетін телепродюсер Барри Тук ұсынған. Тук 1950-ші жылдары стендап-комик ретінде гастрольдік сапарлар жасап, жұмысшылар клубтарында жиі өнер көрсеткен. Осындай өнер көрсетулердің бірі Батыс Йоркширдің шағын Холмфирт қалашығындағы Бёрнли жұмысшылар клубында болды, және Тук Холмфирттің телешоу үшін тамаша фон болатынын түсінді. Жиырма жыл өткен соң, ол Холмфиртке қайта оралып, BBC-нің "Күлкілі уақыт" деректік сериалының бір бөлімін түсірді, ол шоудың ең жоғары рейтингілі бөліміне айналды. Тук Джеймс Гилберт пен Рой Кларк төбелермен қоршалған орталық іздеп жүргендерін естігенде, бұл идеяны сол кезде "Comedy Playhouse" түсіріп жатқан Дункан Вудқа ұсынды. Гилберт пен Кларк содан кейін Холмфиртке сапарлап, пилоттық эпизодты осы жерде түсіруге шешім қабылдады. Сыртқы түсірілімдер әрқашан Холмфиртте және айналасындағы елді мекендерде жүргізілсе де, ішкі түсірілімдер 1990-шы жылдардың басына дейін Лондондағы BBC Телевизиялық орталығында тікелей эфирдегі көрермендер алдында түсірілді. Алайда, студиялық жұмыс уақыт пен қаржыны көп жұмсағандықтан, түсірілімдердің көлемі артты. Алан Дж. В. Белл басшылығымен "Жазғы шараптың соңғысы" тікелей эфирдегі көрермендерді алып тастап, барлық түсірілімдерді Холмфиртке көшірген алғашқы комедиялық сериал болды. Эпизодтар түсіріліп, содан кейін көрермендерге көрсетілді, олардың күлкісі жазылып алынып, әр эпизодтың дыбыр жолағына қосылды, күлкі тректерін жасау және жасанды күлкіні пайдаланудан аулақ болу үшін.

Экипаж

"Жазғы шараптың соңғы тамшысы" сериасының әрбір эпизодын Рой Кларк жазды. "Comedy Playhouse" пилоттық эпизоды мен бірінші сезонның барлық эпизодтарын Джеймс Гилберт өндіріп, режиссерлік етті. Бернард Томпсон 1975 жылы эпизодтардың екінші сезонын өндіріп, режиссерлік етті. Рэй Батт "Ұлы пансионаттың ванна бөлмесіне қатысты оқиға" және "Гордонды көтеріңкі көңілге келтіру" эпизодтарын режиссерлік етті. Лоттерби 1979 жылы шоудан кеткенге дейін тағы екі сезонды режиссерлік етті. Дегенмен, 2009 жылдың 26 маусымында BBC шоуды 31-ші сезонға қайта тапсырыс бергенін хабарлады, Bell өндіруші және режиссер ретінде жұмысын жалғастырды. 2007 жылы қайтыс болғанға дейін әрбір эпизодқа музыка жазған Хазлехерст, эпизодтарды қарап, музыканы синхрондау үшін жазбалар жасауға орташа есеппен он сағат уақыт жұмсады. Содан кейін Хезлхерст гитара, гармоника, екі скрипка, альт, виолончель, аккордеон, горн, бас, флейта және соққы аспаптарынан тұратын оркестрді пайдаланып музыка жазды.

Аяқталуы

Жылдар бойы актерлік құрам мен өндірісте көптеген өзгерістер болғанына қарамастан, "Жазғы шараптың соңғысы" көрермендер арасында танымал болып, керісінше хабарларға қарамастан жыл сайын жаңаланды. 1980 жылдары BBC шоуды тоқтатып, оны жас көрермендерге арналған жаңа бағдарламамен алмастыруды жоспарлап отырғаны туралы әңгімелер тарады. Бірақ оның үлкен танымалдығы осындай шешімді қабылдауды қиын етіп берді, себебі тіпті қайталап көрсетілген эпизодтардың да бес миллионға жуық көрермені болды. 2008 жылдың желтоқсанында Алан Дж. В. Белл The Daily Telegraph газетіне берген сұхбатында BBC әлі жаңа сериалға тапсырыс бермегенін және телеарна басшылары оны шығармайтынын айтты. Белл бұл шешімді сынап, "миллиондаған адам әлі де осы сериалды тамашалайды және актерлар осында қатысуға қуанышты" деді, сондай-ақ бұл Холмфирттегі дүкендер мен кәсіпкерлерге, олар туристік кіріске үміттенеді, үлкен нұқсан келтіреді деп мәлімдеді. BBC бұл мәлімдемелерді жоққа шығарып, келесі сериалды тапсыру туралы шешім әлі қабылданбағанын хабарлады. 2010 жылдың маусым айында BBC "Жазғы шараптың соңғысы" сериалды, оның отыз бірінші сериясы 2010 жылдың жазында көрсетілгеннен кейін, жаңартпайтынын жариялады. Бірақ Рой Кларк бұл сериалдың соңғы сериясы екенін білгенін және шоудың тыныш аяқталуын қалағанын айтты. Шоудың соңғы эпизоды "Тойларда қалай жыламау керек" 2010 жылдың 29 тамызында көрсетілді.

Кейіпкерлер мен актерлік құрам

Бастапқыда шоудың жалғыз белгілі актерлік құрам мүшесі Питер Саллис болды. Кларк онымен бірнеше сценарийде жұмыс істеген және ол Саллисті шоуда қалайтынын білген. Норман Клегтің кейіпкері Саллис үшін арнайы құрылды, ол кейіпкерді ұнатып, оны ойнауға келісті. Көп ұзамай оған бұрын бірге жұмыс істеген актер Майкл Бейтс Сирил Бламир рөлін ойнады. Джеймс Гилберт Бэйтстің комедиялық актер ретінде танымал болғандықтан, Блеймер ретінде Бэйтсті қалаған, ал Бэйтс рөлді жақсы көретін. Компо Симонайт - алғашқы үштіктің соңғы рөлі. Гилберт киноактёр Билл Оуэннің Корольдік соттың театрында солтүстік кейіпкерлерді ойнағанын көріп, оны Компо роліне қоюды ұсынды. Кларк, ол Оуэнді бастапқыда архетипілік кокни ретінде көрді, ол Компо сияқты нақты солтүстік кейіпкерін ойнай алмады, Оуэннің әлеуетін Лондонға барып, онымен оқығаннан кейін ғана таныды. Экрандағы қазіргі ойыншылармен химия актерлік құрамның кейінгі өзгерістерін анықтады. Брайан Уайлд, Майкл Олдридж және Фрэнк Торнтон әрқайсысы алдыңғы үшінші адамның кетуінен кейін үштікті толықтырды. Том Оуэн Билл Оуэн қайтыс болғаннан кейін әкесімен тікелей байланыс орнатты. Кит Клиффорд шоуда үш танымал қонақ болғаннан кейін қосылды. Брайан Мерфи Нора Баттидің көршісі ретінде «Джордж және Милдред» фильміндегі жұмысы үшін таңдалды, онда ол күшті ерікке толы әйелдің тауық шағылған күйеуін ойнады. Эббот Лютер "Хоббо" Хобдайктің рөлін сомдады, ол Энтуистл мен Альвинмен жаңа трио құрды. Бёрт Квоук ойнаған Энтуистл актер Гордон Уормбидің өлімінен кейін Уэсли Пегденнің орнына әкелінген қосалқы кейіпкер болды, бірақ оның рөлі шоудағы алдыңғы екі серияда бірте-бірте көбейді. «Жазғы шараптың соңғысы» сериалының алғашқы актерлік құрамы үшеуінің үнемі араласатын бірнеше кейіпкерлерді қамтыды. Кати Стафф Компоның көршісі Нора Батти рөлін ойнауға таңдалды. Гилберт бастапқыда Стафты ойнату туралы күмәнмен қарады, бірақ ол өзін үлкен етіп көрінуі үшін және өзінің кейіпкері мен Оуэннің кейіпкері арасындағы сахнадан оқып шыққаннан кейін ойынан айрылды. Бұл топ үштіктің жиі кездесетін екі жеріндегі кейіпкерлермен толықты: Джон Комер мен Джейн Фриман жергілікті кафедің ұрысқан ерлі-зайыптылары Сид пен Айви ретінде; және Блейк Батлер мен Розмари Мартин мырза Уэйнрайт пен миссис Партридж ретінде, кітапханашылар құпия емес қарым-қатынаста болды. Алайда Батлер мен Мартин бірінші сериядан кейін басты кейіпкерлер ретінде тасталды. Питер Саллистің айтуынша, Рой Кларк олармен көп нәрсе істей алмайтынын сезінген. Шоу бастапқыда үштік пен төрт-бес қосалқы кейіпкерге бағытталған болса да, актерлік құрам жылдар бойы шоуды толықтырған эксцентрикалық кейіпкерлердің ансамблін қосу үшін кеңейтілді. Ең үлкен кеңейту 1985 жылы шоудың сахналық бейімделуінен төрт кейіпкерді серияға әкелген кезде болды: Говард (Роберт Файф), Перл (Джулиет Каплан), Марина (Джин Фергюсон) және Айвидің немере інісі "Крушер" Милберн (Джонатан Линсли). Келесі жылы «Күйеудің ағасы» фильмі Сеймурдың апасы Эддиді таныстырғаннан кейін, ол ветеран актриса Тора Хирдтің және оның отбасының рөлін ойнады. Кәсіби актерлік тәжірибесі жоқ жалғыз адам Холмфирттің тұрғыны Гордон Вармби болды, ол механик Весли Пегден рөлін ойнаған кезде өте жақсы өнер көрсетті, сондықтан Алан Дж. У. Белл оны бір эпизодқа тартты. Пегден оң көрермен қабылдаудан кейін Эдидің күйеуі және Сеймурдың күйеуінің інісі ретінде тұрақты түрде әкелінуден бұрын тағы екі рет пайда болады, ол «Күйеуші ағадан» басталатын тұрақты кейіпкерге айналады. Өсе келе үлкен актерлік құрам үштіктің конфигурациясының өзгеруіне, әсіресе Билл Оуэннің өлімінен кейін сабақтастық сезімін қамтамасыз етті. Кейбіреулері шоуда тұрақты рөлге ие болды, мысалы Гордон Уормби, Тора Хирд, Жан Александр, Стивен Льюис, Дора Брайан, Кит Клиффорд, Брайан Мерфи, Джун Уитфилд, Барбара Янг және Тревор Баннистер. Бағдарламаға басқа да белгілі қонақтар Джон Клис, Рон Муди, сэр Норман Висдом, Эрик Сайкс, Лиз Фрейзер, Стэнли Лебор және Филип Джексон кірді.

Сценарий

"Жазғы шараптың соңғысы" сериалы үш қарт жігіт пен олардың көңілді әрекеттеріне арналған. Алғашқы үштікке Compo Simmonite, Norman Clegg және Cyril Blamire кірді. Бламир 1976 жылы, Майкл Бейтс үшінші серияны түсіруге аздай қалғанда ауырып қалғандықтан, Кларк серияны жаңа үшінші тұлғамен жеделдетіп қайта жазуға мәжбүр болды. Келесі үш онжылдық ішінде үшінші мүше төрт рет ауыстырылды: 1976 жылы Foggy Dewhurst, 1986 жылы Seymour Utterthwaite, 1990 жылы тағы да Foggy және 1997 жылы Truly Truelove. Компо 1999 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Том Симонайт сол серияның қалған бөлігін толтырды. 2003 және 2006 жылдар аралығында Алвин Смедли Нора Баттидің үйіне көшіп келгенде, үштік квартетке айналды, бірақ Билли Хардкастл шоудан кеткеннен кейін 2006 жылы бұрынғы үштік қайта құрылды. Ентуистлдің рөлі 30-шы серияның басына дейін үнемі өсіп, ол және Альвин МИ5-ке байланысы бар бұрынғы сүтші Хоббо Хобдайкпен бірге кез келген төтенше жағдайға жауап беретін жаңа еріктілер үштігін құрды. Шоудың алғашқы онжылдығындағы тұрақты сюжеттер: Сид пен Айвидің кафе басқаруы үшін талас-тартысы, Мистер Уэйнрайт пен миссис Партридждің құпия махаббаты (барлығы білетін), Фоггидің асыра баяндалған соғыс оқиғалары және Компоның Нора Бэттидің көңілін жеңуге жасаған жоспарлары. Шоудағы қосалқы сюжеттердің саны актерлік құрамның көбеюімен артты. 1980 жылдан берігі тұрақты сюжеттер: Говард пен Марина Говардтың әйелі білмейтіндей романға баруға тырысуы (1970-жылдардағы Уэйнрайт-Партридж сюжетінің нұсқасы), Уэйнрайт тәтесі күдіксіз клиенттерге керексіз тауарды сатуға тырысуы, Смайлер әйел табуға тырысуы, Барри Гленданың талабы бойынша өзін жақсартуға тырысуы және Том репо адамнан бір қадам озуға тырысуы.

Эпизодтар

"Жазғы шараптың соңғысы" Ұлыбританиядағы ең ұзақ көрсетілген комедиялық бағдарлама және әлемдегі ең ұзақ көрсетілген комедиялық сериал. Әр маусымда алтыдан он екіге дейін эпизод болады; көпшілігі отыз минуттық, ал кейбір арнайы эпизодтар одан ұзақ. 1973 жылдан 2010 жылға дейін, пилоттық эпизодты, барлық эпизодтарды, арнайы бағдарламаларды және екі фильмін қоса есептегенде, 295 эпизод және 31 маусым болды.

Арнайы тағамдар

1978 жылы BBC жаңа серияның орнына Рождестволық арнайы "Жазғы шараптың соңғысы" бөлімін тапсырыс берді. "Penny Wassail-дегі шағын ән" деп аталған бұл бағдарлама 1978 жылдың 26 желтоқсанында көрсетілді. 1979 және 1981 жылдары да Рождестволық бағдарламалар жасалды. 1981 жылғы "Упс!" атты арнайы бөлім 17 миллион көрерменді тартты және көрермен саны бойынша "Коронация көшесінен" кейін екінші орынға шықты. Рождестволық шоулар кейіннен сирек шығарылды және кейде жаңа серияға тапсырыс берілмеген жылдары жаңа эпизодтардың жалғыз бөлімі болды. Мұндай жағдай 1980 жылдары жиі орын алды, себебі Рой Кларктың "Барлық уақытта ашық" бағдарламасына берілгендігі жыл сайын толық серия шығаруға мүмкіндік бермеді. Арнайы бағдарламаларға Джон Клиз және Джун Уитфилд сияқты белгілі қонақ жұлдыздар шақырылатын. Үшінші Жаңа жылдық шоу "Мен Примроуз сүт зауытының сақшысы болдым" деп аталды және 2008 жылдың 31 желтоқсанында көрсетілді, ол Хоббоны және оның Энтуистл мен Альвинмен құрған жаңа үштігін таныстырды.

Құжаттамалық фильмдер

"Жазғы шараптың соңғысы" сериалының 25 жылдығын мерекелеу үшін деректі фильм түсірілді. Алан Дж. В. Беллдің продюсерлік және режиссерлік жұмысымен жасалған бұл фильмде актерлер мен түсірілім тобының көпшілігімен сұхбаттар, көрсетілмеген кадрлар және түсірілім процесінің ішкі жағынан көріністер ұсынылды. Дункан Вуд пен Барри Тук сегменттері сериальдың қалай пайда болғанын және Холмфиртте қалай түсірілгенін түсіндірді. Деректі фильм 1997 жылдың 30 наурызында эфирге шықты.

DVD-дері

2002 жылдың қыркүйегінде Universal Playback (BBC лицензиясы бойынша) 2-ші аймақ үшін DVD-де эпизодтардың жинақтарын шығара бастады. Әр жинақта екі тізбектей толық сериясы бар. Бүкіл серия қазір үй бейнежазбасында қолжетімді, әрқайсысы екі сериядан тұратын жинақтар түрінде де, "Жазғы шараптың соңғысы" сериалының барлық эпизодтарын, сонымен қатар пилоттық серияны, барлық фильмдерді және арнайы бағдарламаларды қамтитын толық жинақта да бар. Бүкіл серия 4-ші аймақ үшін ABC арқылы да қолжетімді. 2-ші аймақтағы жинақтар сияқты, әр жинақта екі серия бар. 1-ші аймақ үшін үш "ең жақсы" жинақ және жеке серияларға арналған жинақтар шығарылды. Біріншісі, жай ғана "Жазғы шараптың соңғысы" деп аталады, 2003 жылы шықты және 1970-ші және 1980-ші жылдардағы алғашқы эпизодтарды қамтиды. Екінші жинақ, "Жазғы шараптың соңғысы: 1995 жылғы шығарылымы", 2004 жылы жарық көрді және 17-ші серияның эпизодтары мен 30 жылдық мерейтойға арналған деректі фильмді қамтиды. 2008 жылы шыққан "Жазғы шараптың соңғысы: Vintage 1976" шоудың 3-ші сериясына назар аударады және Питер Саллис, Брайан Уайльд және Фрэнк Торнтонмен бонус сұхбаттарын қамтиды. Содан кейін 3-ші сериядан 27-ші серияға дейінгі барлық эпизодтар Vintage жинақтарында DVD-де шығарылды, олардың көпшілігі қосымша мүмкіндіктер мен сұхбаттармен бірге.

Жазғы шараптың тұңғышы

1988 жылы BBC1 арнасында "Жазғы шараптың алғашқысы" атты түпнұсқаға арналған преквел көрсетілді. Жаңа бағдарламаның авторы Рой Кларк болды, ол түрлі актерлерді пайдаланып, "Жазғы шараптың соңғысы" сериалының басты кейіпкерлерінің Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі айлардағы оқиғаларын көрсетті. "Жазғы шараптың алғашқысы" түпнұсқа сериалынан өзгеше, Холмфирт қаласында түсірілмеді. Ронни Хазлехерсттің музыкасының орнына, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің атмосферасын жасайтын кезеңдік музыка қолданылды. "Жазғы шараптың соңғысы" сериалының кейіпкерлеріне жаңа қосымша кейіпкерлер енгізілді. Питер Саллис пен Джонатан Линсли – түпнұсқа сериалынан қатысқан жалғыз актерлер: Саллис түпнұсқадағы өзінің кейіпкерінің әкесінің рөлін ойнады, ал Линсли екінші маусымда басқа кейіпкер ретінде пайда болды. BBC бұл сериалын қайтадан көрсетпесе де, ол Gold арнасында көрсетілді.

Купер мен Уолш

2014 жылы Кен Китсон мен Луис Эмерик ұзақ жылдар бойы көмекші актерлер ретінде жұмыс істегендер, Холмфиртке оралғаны және жаңа ұсынылып отырған «Купер мен Уолш» сериалының пилотында полиция констебльдері Купер мен Уолш рөлдерін қайта ойнағаны жарияланды. Алан Дж. В. Белл және «Жазғы шараптың соңғы тамшысы» тобы екі қысқа фильмді жасауға қатысты, ал Китсон мен Эмерик осы екі актердің қатысуымен көркем фильм немесе тіпті телесериал түсіру үшін жеткілікті қаржы жинау мақсатында көпшілік қаржыландыру платформаларын пайдаланды. Продюсер Терри Бартлэм Купер мен Уолш өзіндік сериалды жүзеге асыруға лайық екеніне сенді, сондай-ақ бұл спин-офф «Жазғы шараптың соңғы тамшысы» сериалына лайықты аяқ беруді қалағандарға жауап беруге мүмкін екенін айтты.

Кезеңдік бейімделулер

1983 жылы Борнмут қаласында "Жазғы маусым" деп аталатын "Жазғы шараптың соңғы" тікелей эфирдегі қойылымы жасалды. Билл Оуэн мен Питер Саллис Компо мен Клег рөлдерін қайта ойнаса, Брайан Уайльд Оуэнмен жеке даулары болғандықтан қатысудан бас тартты. Говард пен Маринаның оқиғасы телешоудың басындағы бір сюжетке негізделген. Бірінші серияда кітапханашы Уэйнрайт мырзаның үйленген көмекшісі, Партридж ханыммен махаббаты болды. Олар бұл құпияны, әсіресе Партридж ханымның күйеуінен жасыруға тырысқанмен, үш қарттың бәрі осы оқиғаны білді. Шоудың жаңа сахналық нұсқасы 2003 жылы дебют жасады. Кларктың "Айға мақұлдаушы" романы негізінде, пьеса алғаш рет 2003 жылдың 7-11 қазанында Сканторптың кішкентай театр клубында қойылды. Компо, Клегг және Фогги рөлдерін орындауға жаңа актерлер тартылып, пьесада олар қаладағы жалаңаш адамның тудырған қылықтарының себебін анықтауға тырысты. Кейін бұл пьеса 2009 жылдың 15 шілдесінен 8 тамызына дейін Истборн театрымен Истборн қаласында қойылды, содан кейін 2009 жылдың қарашасына дейін ел бойынша гастрольдік сапарда болды. 2010 жылы ұзақ жылдар бойы түсірілімдерге қатысқан актерлер Кен Китсон мен Луис Эмерик өз кейіпкерлерін жеке сахналық қойылымға шығаратыны жарияланды, ол "Қамауға алушы түн" деп аталды. Китсон мен Эмерик, 2003 жылдан 2010 жылға дейін "Жазғы шараптың соңғысы" сериалында полиция констебльдері Купер мен Уолш рөлдерін сомдаған, импровизациялық сахналық пьесада өз рөлдерін қайта ойнады. Сериалдың кейбір элементтері қолданылса да, пьесаның көп бөлігі импровизацияланды, Китсон мен Эмерик көрермендерден алатын сигналдарға сүйеніп не істеу керектігін анықтады. Пьеса Холмфирт қаласында сәтті қойылды, содан кейін Эмериктің туған жері Уиррал түбегінде қосымша көрсетілімдерге кесте жасалды.

Басқа медиа

Коронэт кітаптары 1974 жылы «Жазғы шараптың соңғысы» романын шығарды. Рой Кларктың жазған романында Компо, Клегг және Бламир достары Сэмге бір қызбен соңғы кешін өткізуге көмектеседі. Кітап «Жазғы шараптың соңғысы» фильмінің – «Сэмді үйге әкелу» негізі болды, онда Бламирдің орнына Фогги келді, сондай-ақ «Айға шомылушы» да осы кітаптан алынған. Кларк кейіннен «Айға шомылушы» пьесасын сахналық қойылымға бейімдеді. Осы комикстердің жинағы 1983 жылы Express Books баспасынан шықты. 1993 жылы «Жазғы шарапты бағалау қоғамы» өз мүшелерінен «Жазғы шараптың соңғысынан» сүйікті музыкалық тақырыптарын сұрады. Ронни Хазлехерст алынған тізімді «Жазғы шараптың соңғысы: телесериалдан түпнұсқа музыка» атты CD жинағында пайдаланды. BBC Radio 1995 жылдан бастап эпизодтардың тек аудио нұсқаларын шығара бастады. Питер Саллис теледидардағы көрнекі элементтердің жоғалуын өтеу үшін баяндама оқыды. Барлық он екі аудио эпизод CD форматында жарық көрді. 1976 жылы серияның алғашқы сценарийлерінің таңдамасы «Жазғы шараптың соңғысы: сценарийлер» деген атпен жарияланды. Шоуға серік боларлық нұсқаулық – «Жазғы шараптың соңғысы: ең жақсы өнім» 2000 жылы жарық көрді. Кітапты Моррис Брайт пен Роберт Росс жазды, ол шоудың басталғаннан 2000 жылғы серияның соңына дейінгі тарихын баяндады. Кітапқа актерлер мен түсірілім тобымен сұхбаттар, кейіпкерлер туралы ақпарат және эпизодтар тізімі енді. Осы нұсқаулықтың және оның 30 жылдық мерекелік жаңартылған нұсқасы қазір қолжетімсіз. Журналист Эндрю Вайнның «Жазғы шараптың соңғысы: әлемдегі ең ұзақ жүрген комедиялық бағдарламаның ішкі тарихы» атты кітабы сериалдың барлық кезеңін, соның ішінде соңғы сөздердің тарихын қамтыды. Кітап 2010 жылдың 16 тамызында жарық көрді. 2012 жылдың 5 қарашасында продюсер және режиссер Алан Дж. В. Белл жазған «Жазғы шараптың соңғысы: режиссер креслосынан» атты жаңа кітап шықты. 2023 жылы автор Майлз Итонның «Жазғы шараптың соңғысы: 50 жылдық тағылым» кітабы жарық көрді. Кітап комедияның алғашқы эфирге шыққандығының 50 жылдығына орай шығарылды.

Қабылдау

«Мен енді оның аяқталуын қаламайтын деңгейге жеттім. Бір-бірлеп біз көз жұмсағанда, Рой тірі болғанша, ол жалғаса береді деп үміттенемін». Питер Саллис «Жазғы шараптың соңғысы» сериалының ұзақ өмірі туралы. 2007 жылы 28-ші серияның премьерасы 18,6 пайыздық үлес алып келді. «Жазғы шараптың соңғысы» сериалының көрермен саны 2,7 миллионнан 3,4 миллионға дейін өсті. Шоуды кешкі сағат 9-да Channel 4 арнасының «Big Brother» бағдарламасы 3,6 миллион көрерменмен ұтты, бірақ реалити-шоу өзінің уақыт аралығы үшін көрермендердің азырақ үлесіне ие болды. 2008 жылдың 31 тамызында эфирге шыққан 29-шы серияның финалын 4,2 миллион адам тамашалады, бұл арнаға түнгі рейтингте 22,5% үлес берді. 31-ші серия 4 миллионнан астам көрерменді жинады, ал серияның бірінші бөлімі 4,77 миллион көрерменді тартты, бұл түнгі рейтингтің жалпы сомасының 21,6% құрады. Патша отбасының бірнеше мүшесі «Жазғы шараптың соңғысы» сериалын тамашалайтын. 2002 жылы Рой Кларкқа OBE орденін табыс еткенде, Принц Чарльз әжесі, Король анасының, оны осы бағдарламамен таныстырғанын айтты. 2001 жылы өткен кездесуде Королева Тора Хирдқа «Жазғы шараптың соңғысы» оның сүйікті теледидар бағдарламасы екенін жеткізді. 2003 жылы Radio Times журналы жүргізген сауалнамада оқырмандар «Жазғы шараптың соңғысы» бағдарламасының тоқтатылуын ең көп тілегені анықталды. Сауалнамаға 12000-ға жуық дауыс түсті, шоу жалпы дауыс санының үштен бірін алды, ал екінші орынды иеленген «Heartbeat» бағдарламасынан екі есе көп дауыс жинады. Алан Дж. В. Белл Radio Times журналының әрқашан «Жазғы шараптың соңғысы» бағдарламасына қарсы болғанын айтты, ал Рой Кларк шоуды ұнатпаған адамдардың «оның аяқталуын қаласа, оны қосудың қажеті жоқ» екенін атап өтті. BBC ұзақ жылдар бойы «Жазғы шараптың соңғысы» бағдарламасын жас көрермендерге арналған жаңа бағдарламаның пайдасына тоқтатуды қалады, бірақ шоу тым танымал болғандықтан тоқтатылмады; тіпті қайталап көрсетілген эпизодтардың да рейтингісі бес миллион көрерменге жететін. Бағдарлама қарт адамдарды стереотиптік емес, оң және белсенді бейнелегені үшін мақталып, сондай-ақ ақылды және кейде философиялық жазылуымен, отбасылық бағдарлама болғаны үшін де жоғары бағаланды. Шоу 1999 жылдан бері төрт рет Ұлттық теледидар сыйлығына ұсынылды (1999, 2000, 2003 және 2004 жылдары), әр жолы «Ең танымал комедиялық бағдарлама» номинациясында. 1999 жылы шоу «Ең танымал комедиялық бағдарлама» номинациясы бойынша Ұлттық теледидар сыйлығын жеңіп алды.