Кіріспе
Сұйықтықты бір жерден екінші жерге қаптау үшін сорғылар мен жабдықтарды қамтитын нысандар. Сорғы станциялары, сондай-ақ сорғы үйлері деп аталады, бір жерден екінші жерге сұйықтықты қаптау үшін сорғылар мен жабдықтарды қамтитын коммуналдық ғимараттар. Олар сумен жабдықтау, төмен жатқан жерлерді кептіру, каналдарды тазалау және сарғыш суларды өңдеу орындарына тасымалдау сияқты әртүрлі инфрақұрылымдық жүйелерде маңызды рөл атқарады. Сорғы станциясы – сорғымен жинақталған электр станциясының бөлігі. Сорғы станциялары суды немесе сарғыш суды бір жерден екінші жерге жылжыту үшін, гравитациялық қиындықтарды жеңу үшін құрылған. Олар кеме жүзе алатын каналдардың деңгейін сақтауға, сумен жабдықтауға және сарғыш су мен тасқын суларды басқаруға қажетті. Каналдық жүйелерде сорғы станциялары шлюздерді пайдалану және ағып кету арқылы жоғалған суды толықтыруға көмектеседі, бұл кеме қатынасын қамтамасыз етеді. Сол сияқты, жерді кептіруде станциялар теңіз деңгейінен төмен жатқан аймақтарда су тасқынын болдырмау үшін суды қаптайды, бұл тұжырым Виктория дәуірінде Ұлыбританиядағы Фенс сияқты жерлерде алғаш рет пайда болды. "Жинақталған сорғы станцияларының" енгізілуі кептіру жүйелерін жаңартып, ауырлық күшімен кептіру мүмкін емес аймақтарда ықшам, тиімді шешімге мүмкіндік берді. Су қаптау станциялары қолданылуына қарай ерекшеленеді, мысалы, құдықтардан су алу, шикі суды қаптау және жоғары қызмет көрсету қаптау, олардың әрқайсысы нақты сұраныс болжамдарын және тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жасалған. Ал сарғыш суды қаптау станциялары сарғыш суды өңдеуге арналған, олардың құрылымы сенімділік пен қауіпсіздікті қамтамасыз етеді, сондай-ақ ағып кетуден қоршаған ортаға тигізетін зиянды азайтады. Сорғы технологиясы мен станция құрылымындағы жаңарулар су асты сорғы станцияларын дамытуға әкелді, олар кішкентай және қауіпсіз, сарғыш суларды басқару инфрақұрылымының көрінуін тиімді түрде азайтады. Электрондық басқарушылар қазіргі заманғы жүйелер үшін маңызды сорғы станцияларының тиімділігін және бақылау мүмкіндіктерін арттырды. Сорғымен жинақталған схемалар сорғы станцияларының маңызды қолданылуын білдіреді, олар әртүрлі биіктіктегі су қоймалары арасында суды жылжыту арқылы энергияны сақтау және өндіру әдісін ұсынады, бұл сорғы станцияларының салалар бойынша әртүрлілігі мен маңыздылығын көрсетеді. Кейбір сорғы станциялары сәулет және тарихи маңызы үшін танылды, мысалы, Клавертон және Крофтон сорғы станциялары музейлік нысандар ретінде сақталған. Голландиядағы сумен жабдықтау, Гонконгтағы сумен жабдықтау және Ирактағы ауыл шаруашылығы кептіру сияқты мысалдар осы нысандардың заманауи инфрақұрылымды, қоршаған ортаны басқару мен энергияны сақтауды қолдаудағы маңызды рөлін көрсетеді.
Pumping stations, also called pumphouses, are public utility buildings containing pumps and equipment for pumping fluids from one place to another. They are critical in a variety of infrastructure systems, such as water supply, drainage of low lying land, canals and removal of sewage to processing sites. A pumping station is an integral part of a pumped storage hydroelectricity installation. Pumping stations are designed to move water or sewage from one location to another, overcoming gravitational challenges, and are essential for maintaining navigable canal levels, supplying water, and managing sewage and floodwaters. In canal systems, pumping stations help replenish water lost through lock usage and leakage, ensuring navigability. Similarly, in land drainage, stations pump water to prevent flooding in areas below sea level, a concept pioneered during the Victorian era in places like The Fens in the UK. The introduction of "package pumping stations" has modernized drainage systems, allowing a compact, efficient solution for areas where gravity drainage is impractical. Water pumping stations are differentiated by their applications, such as sourcing from wells, raw water pumping, and high service pumping, each designed to meet specific demand projections and customer needs. Wastewater pumping stations, on the other hand, are engineered to handle sewage, with designs that ensure reliability and safety, minimizing environmental impacts from overflows. Innovations in pump technology and station design have led to the development of submersible pump stations, which are more compact and safer, effectively reducing the footprint and visibility of sewage management infrastructure. Electronic controllers have enhanced the efficiency and monitoring capabilities of pumping stations, essential for modern systems. Pumped storage schemes represent a critical use of pumping stations, providing a method for energy storage and generation by moving water between reservoirs at different elevations, highlighting the versatility and importance of pumping stations across sectors. Some pumping stations have been recognized for their architectural and historical significance, e. g. the Claverton and Crofton Pumping Stations, are preserved as museum attractions. Examples such as land drainage in the Netherlands water supply in Hong Kong and agricultural drainage in Iraq, underscore the vital role these facilities play in supporting modern infrastructure, environmental management, and energy storage.
Сумен жабдықтау
Канал жүйелері бар елдерде сорғы станциялары жиі кездеседі. Канал шлюздерінің жұмыс принципіне байланысты, кеме өткен сайын каналдың жоғарғы бөлігінен су шығындалады. Сонымен қатар, көптеген шлюздер толығымен су өткізбейді, сондықтан каналдың жоғары деңгейлерінен төменгі деңгейлеріне су ағып шығады. Суды толықтырып отыру қажет, әйтпесе каналдың жоғарғы деңгейлері кеме қабылдауға жеткілікті суды ұстамай қалады. Каналдар көбінесе өзендер мен ағындардан суды бұрып, жоғарғы бөліктеріне жеткізу арқылы сумен толықтырылады, бірақ тиісті көз болмаса, су деңгейін сақтау үшін сорғы станциясы қолданылуы мүмкін. Каналдық сорғы станциясының мысалы – Ұлыбританияның оңтүстік Англиясындағы Кеннет және Эйвон каналындағы Клавэртон сорғы станциясы. Ол жақын орналасқан Авон өзенінен суды каналға сорғылайды, ал сорғыны өзен ағысымен қозғалатын су дөңгелегі басқарады. Сыртқы су көзі болмаған жағдайда, кері сорғылау жүйелері қолданылуы мүмкін. Су каналдың ең төменгі шлюзінен сорылып, келесі кеменің өтуіне дайын күйде каналдың жоғарғы бөлігіне қайта сорғыланады. Мұндай құрылғылар көбінесе шағын болады.
Жерді дренаждау
Жердің төмен жатқан аймақтарын кептіру үшін, әдетте дренаждық арналар қазылады. Бірақ, егер аймақ теңіз деңгейінен төмен болса, суды жоғары көтеріп, содан кейін теңізге құйылатын су арналарына жіберу қажет. Виктория дәуіріндегі адамдар осы қағиданы түсінген және Ұлыбританияда осы жұмысты атқару үшін бу машиналарымен жұмыс істейтін су сорғылары бар сорғы станцияларын салған. Линкольнширде осы әдіс арқылы теңіз деңгейіндегі үлкен батпақты жерлер, Фенс деп аталатын аймақтар, құнарлы егістік жерлерге айналдырылды. Жердің құнарлылығы, бастапқыда жерді құраған шөгінді саздың жиналуынан туындайды. Басқа жерлерде, судың ағып кетуі немесе су тасқыны салдарынан төмен жатқан жерлерге келген суды (мысалы, Нью-Орлеанда) шығарып тастау үшін сорғы станциялары пайдаланылады.
Құрамалдық сорғы станциясы
Соңғы уақытта "жинақталған сорғы станциясы" дренаж жүйесін орнатудың тиімді және экономикалық жолын ұсынады. Олар механикалық инженерлік жүйелердегі жер беті суы, шаң суы немесе кәріз сияқты сұйықтықтарды жинау және сорғылау үшін қолайлы, әсіресе гравитациялық дренаж мүмкін емес жағдайларда. Жинақталған сорғы станциясы – бұл берік, соққыға төзімді материалдардан, мысалы, жиналмалы бетон, полиэтилен немесе шыны талшықты пластиктен жасалған корпусқа орнатылған интеграцияланған жүйе. Бөлімше ішкі құбырлармен жиналған күйінде жеткізіледі, ол жерге орнатуға дайын, содан кейін суға батырылатын сорғылар мен басқару жабдықтары орнатылады. Оның құрамына толық автоматты режимде жұмыс істеуге арналған басқару элементтері, сорғы істен шыққан жағдайда жоғары деңгейдегі дабыл көрсеткіші және, мүмкін болса, сорғыларды техникалық қызмет көрсету үшін оңай алып тастауға мүмкіндік беретін бағыттағыш рельс/автоматикалық қосылыс/тұғыр жүйесі кіруі мүмкін. Дәстүрлі құрылыс жүйелерінде клапандық бөлімдер жеке құрылымға орнатылады. Екі құрылымдық бөлік болуы компоненттер арасындағы тең емес шөгу сияқты, құбырлар мен байланыстардың зақымдануына әкелетін қауіпті жағдайларға соқтыруы мүмкін. Жинақталған сорғы станциясы жүйесін дамыту барлық компоненттерді бір корпусқа біріктірді, бұл тең емес шөгу мәселесін жоғарнады және әрбір бөлімшені орнату алдында алдын ала құбырларды жүргізу және жабдықтау арқылы құрылыс жұмыстары мен еңбекақыға кеткен шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
Электрондық басқарушылар
Насос өндірушілер әрдайым насос станцияларын басқару және қадағалау үшін электрондық құрылғыларды жобалап, жасап келеді. Бүгінде мұндай жұмыс үшін бағдарламаланатын логикалық контроллер (PLC) немесе қашықтан терминал бірлігін (RTU) пайдалану да кең таралған, бірақ нақты проблемаларды шешу үшін қажетті тәжірибе, арнайы насос контроллерін іздеуді ыңғайлырақ жасайды. RTU-лар SCADA (Supervisory Control & Data Acquisition) жүйесімен жабдықталған орталықтандырылған басқару пунктінен әрбір насос станциясын қашықтан бақылауға өте көмектеседі. Бұл жүйе насостардың ақауларын, деңгейін және басқа да дабылдар мен параметрлерді бақылауға мүмкіндік береді, осы арқылы тиімділікті арттырады.
Сорғылау жүйелері
Суды қайта жинақтайтын электр стансасы – су қоймаларының әртүрлі биіктікте орналасуын пайдаланып, суды жылжыту арқылы электр энергиясын сақтау және қажетті кезде, ең жоғары сұраныс кезеңінде электр қуатын өндіруге арналған электр стансасының бір түрі. Әдетте, су жоғары орналасқан су қоймасынан төмен орналасқан су қоймасына, электр энергиясын өндіретін турбина-генераторлар арқылы жіберіледі. Бұл станцияға электр қуатын өндіру қажет болғанда жасалады. Сұраныс төмендеген кезде, мысалы түнде, генераторлар кері жұмыс істейді және суды жоғары орналасқан су қоймасына қайта сорады.
Сорғы станцияларының тізімі
Әлемде сансыз көп сорғы станциялары бар. Төменде осы энциклопедияда сипатталған станциялардың тізімі келтірілген.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда Виктория дәуірінде қоғамдық ғимараттардың аса әсем архитектурамен жасалуы әдетке айналды. Осының салдарынан, көптеген бұрынғы сорғы станциялары тізімге енгізіліп, сақталды. Көпшілігі бастапқыда бу күшімен жұмыс істеген, және бу машиналарын сақтап қалған көптеген орындар қазір музейлер ретінде қайта ашылды.
Испания
Барселонадағы халыққа сумен жабдықтау станциялары. Олардың бірі – Барселона қала тарихы мұражайының мұражайлық нысаны (MUHBA Casa de l'aigua). Екіншісі – өзі мұражай: Museu Agbar de les Aigües (Агбар су мұражайы).
Америка Құрама Штаттары
Чикаго қаласындағы Чикаго даңғылындағы сорғы станциясы, 1869 жылы салынған, қазірге дейін қолданылуда (заманауи сорғылармен), сонымен қатар театр ретінде де қызмет етеді. Сан-Франциско қаласындағы №2 сорғы станциясы, Сан-Франциско өрт сөндіру департаментінің қосымша сумен жабдықтау жүйесі, Калифорния штаты, Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген.