Кіріспе

1946–1968 жылдар аралығында Қытай Республикасының ЦРУ-ға тиесілі, жасырын операциялар үшін пайдаланылған әуе компаниясы.

Азаматтық әуе көлігі (CAT) – бастапқыда ұлтшыл қытайлық әуе компаниясы болған, кейіннен АҚШ Орталық барлау агенттігіне (ЦРУ) тиесілі болды және Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы АҚШ-тың жасырын операцияларын қолдады. Ұлы Суық соғыс кезеңіндегі миссиялары 1949 жылғы Өзара қорғаныс көмегі туралы заңға сәйкес "Еркін әлем" одақтастарына көмек көрсетуден құралды.

Шығу тегі

CAT компаниясы 1946 жылы Клэр Ченно мен Уайтинг Виллауэрлердің күшімен Қытайдың Ұлттық көмек және қайта құру басқармасы (CNRRA) әуе тасымалы ретінде құрылды. C 47 Dakota және C 46 Commando сияқты Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған артық ұшақтарды пайдалана отырып, CAT соғыс зардап шеккен Қытайға жабдықтар мен азық-түлік жеткізіп берді. Көп ұзамай ол Чан Кайши мен оның Гоминьдан күштеріне Мао Цзэдун басқаратын коммунистермен азаматтық соғыста көмектесуге тартылды. Оның алғашқы ұшқыштарының көпшілігі – "Ұшқыш жолбарыстар" деп белгілі Ченноның Екінші дүниежүзілік соғыстағы жауынгерлік топтарының қатысушылары болды. (Ченноның басқа да қатысушылары "Flying Tiger Line" әуе тасымалы компаниясын құрды. Бұл компания Civil Air Transport және Air America-дан толығымен бөлек болды.) 1950 жылға қарай, Чан Кайши күштерінің жеңіліске ұшырауы мен Тайваньға шегінуінен кейін, әуе компаниясы қаржылық қиындықтарға тап болды. ЦРУ Делавэр штатында Airdale Corporation деп аталатын жеке корпорация құрды, ол CAT, Inc. деп аталатын еншілес компанияны құрды. Еншілес компания Civil Air Transport компаниясының номиналды үлестерін сатып алды. CAT жоспарлы жолаушылар рейстерін орындау арқылы азаматтық сыртқы түрін сақтап, сонымен бірге паркіндегі басқа ұшақтарды жасырын миссияларды орындау үшін пайдаланды. Коммунизмнің Оңтүстік-Шығыс Азияда таралуымен CAT-тың миссиясы өзгерді.

Қытай Азамат соғысы

Қытай Азамат соғысы кезінде, Қытай Ұлттық үкіметімен және кейіннен ЦРУ-мен шарт жасасқан КАТ компаниясы, негізінен C-47 және C-46 ұшақтарын пайдалана отырып, Қытайдың құрлықтағы Гоминьдан әскерлеріне көмек көрсету үшін Қытайға жабдықтар мен оқ-дәрілер тасыды. 1949 жылы Гоминьдан жеңілген соң, КАТ мыңдаған қытайлықтарды Тайваньға эвакуациялауға көмектесті.

Корей соғысы

Корея соғысы кезінде КАТ мыңдаған тонна соғыс материалдарын АҚШ әскери операцияларын қамтамасыз ету үшін, соның ішінде Бирмадағы Гоминьданның бекіністерін қолдау мақсатында (PAPER операциясы) әуемен тасыды. 1952 жылғы 29 қарашада КАТ С-47 ұшағы Сеулден шығыс Қытайдың солтүстік-шығысындағы бір қытайлық агентті ұстауға, "баған және сызық" әдісін қолданып, миссияға шықты. Миссияның құпиясы ашылғандықтан, қытай әскерлері оларды күтіп отырған. Жерге төмен ұшып келе жатқанда, ұшаққа шағын қарудан оқ атылып, Қытайдың Цзилинь провинциясындағы Анту қаласының жанына құлады. Ұшқыштар Роберт Снодди мен Норман Шварц құлау кезінде және одан кейінгі өртте қаза тауып, жақын жерге жерленді. Екі ЦРУ офицері Джон Т. Дауни мен Ричард Г. Фекто аман қалды және бірден қытай күштеріне түсті, олар ұшақты күтіп отырған. Дауни мен Фекто Қытайда шамамен жиырма жыл бойы тұтқындалып, үнемі тексеріліп отырды. 1972 жылы Никсонның Қытайға сапарынан кейін Фекто күтпеген жерден босатылды, ал Дауни Вашингтон 1973 жылы олардың тыңшылық миссиясын ресми мойындағаннан кейін ғана босатылды. Осы уақытта ұшқыштардың отбасыларына, ЦРУ-дың Қытайдағы жасырын операцияларын жасыру үшін, олар Токиоға бағытталған әдеттегі рейсте Жапон теңізіне құлағандығы айтылды. 2001 жылы Қытай АҚШ Қорғаныс министрлігінің Соғыс тұтқындары және із-түзсіз жоғалғандар (POW/MIA) кеңсесіне ұшқыштардың денелерін іздеуге рұқсат берді. 2005 жылы POW/MIA кеңсесі ДНК-талдау арқылы Роберт Сноддидің денесін анықтағанын хабарлады. Шварцтың денесі әлі табылмаған. 1952-1953 жылғы «Джейнс All The World's Aircraft» басылымында бас кеңсе мекенжайы: Suite 309, Kass Building, 711 14th Street, N. W., Washington, D. C. деп көрсетілген, сондай-ақ компания АҚШ-та қайта тіркелгендігі туралы ескерту берілген. Президенттік лауазымда Уайтинг Уиллауэр, ал паркте 23 Curtiss C-46 Commando және 4 Douglas DC-3 ұшағы бар екені тізілген.

Бірінші Индокитай соғысы

1953 жылдың 1 мамырында "Сквау" операциясы басталды, ол КАТ-ты Лаостағы На-Сам қаласында қоршауға алынған француз әскерлеріне әуеден жабдықтарды түсіруге шақырды. Бұл операция – АҚШ-тың Бірінші Индокитай соғысына қатысуының бастапқы кезеңі болды. КАТ 1953 жылдың қарашасында "Кастор" операциясы барысында француз әскерлеріне жабдықтар мен әскер тасымалдады. КАТ Индокитай соғыстары кезінде француз үкіметіне әр түрлі уақытта көмек көрсетті, C 46 және C 47 көлік ұшақтарын пайдалана отырып, Ханойдың Джиа Лам әуежайына және басқа да аэродромдарға жабдықтар мен материалдар жеткізді. 1954 жылдың 29 қаңтарында "Squaw II" операциясы бекітілді және француз тарапымен келіссөздер жүргізілгеннен кейін 3 наурызда КАТ-қа 12 C 119 ұшағын басқаруға 24 ұшқышты жеткізу туралы келісімге қол қойылды. Диен-Бьен-Фу шайқасында КАТ француз гарнизонына әскерлерді парашютпен түсіріп, француз әуе күштерінің белгілері бар жасырын USAF C 119 ұшақтарымен жабдықтар жеткізді. 1954 жылдың мамырында Диен-Бьен-Фу қамалында КАТ-тың екі ұшқышы – Джеймс Б. Макговерн және Уоллес Бьюфорд қаза тапты. 2005 жылдың ақпанында Вашингтондағы француз елшілігінде өткен арнайы салтанатта шайқасқа қатысқан 37 ұшқыштың ішінде аман қалған жеті CAT ұшқышына Францияның Құрмет Легионы табысталды. 1958 жылдың сәуір айында екі КАТ ұшқышы Перместаның "Ангкатан Удара Революсионер" ("Революциялық әуе күштері") немесе AUREV үшін жауынгерлік тапсырмаларды орындады. Уильям Х. Бил мен Аллен Поуп AUREV үшін ЦРУ-дың Douglas B 26 Invaders ұшақтарымен ұшты. Мамыр айында Бил операциядан шықты, сол кезде үшінші КАТ ұшқышы Конни В. Сейгрист ЦРУ-дың Consolidated PBY Catalina ұшағымен қосылды. ЦРУ Бил мен Поупқа индонезиялық қарулы күштерді ғана емес, сонымен қатар қарусыз шетелдік сауда кемелерін нысанаға алуды тапсырды, осы арқылы Индонезия суларынан теңіз саудасын қорқытып, Индонезия экономикасын әлсірету және Сукарно үкіметін құлатпақ болды. 1958 жылдың 28 сәуірінде Бил Шығыс Калимантандағы Баликпапан портындағы Royal Dutch Shell терминалына шабуыл жасап, британдық танкерді баттырды, ал Поуп Орталық Сулавесидегі Палу қаласының жанындағы Донгала портынан Грекия, Италия және Панамадан келген сауда кемелерін баттырды. 18 мамырда Амбон аралының батысында Поуп Индонезияның үкімет әскерін тасымалдап келе жатқан екі сауда кемесінің біріне шабуыл жасады. Индонезия әуе күштерінің P 51 ұшағы мен кемелерден ашылған оқтар B 26 ұшағын атып түсірді, ал Поуп пен оның индонезиялық радио операторы тұтқындалды. ЦРУ КАТ ұшқыштарына "стерильді" ұшуды бұйырған, яғни оларды анықтауға немесе АҚШ үкіметімен байланыстыруға болатын ешқандай құжатты алып жүрмеуді тапсырған. Алайда Поуп өзімен бірге 30-ға жуық құжат алып жүрген, олардың ішінде оның ұшу журналы, Индонезиядағы уақытша орналасу туралы құпия бұйрықтар, әскери қызметтен босату туралы құжаттар және КАТ жеке куәлігі болған. Поуптың осы құжаттармен тұтқындалуы ЦРУ-дың Перместа көтерілісіне көрсеткен қолдау деңгейін дереу аңғартты. 1968 жылдың қаңтарында Convair 880M ұшағы Boeing 727 ұшағымен ауыстырылды. 1968 жылдың 16 ақпанында Гонконгтан Тайбэйге ұшып бара жатқан 727 ұшағы Тайваньтың солтүстігіндегі Линкоу маңында апатқа ұшырап, 23 жылдық қызметке нүкте қойды. Жүк тасымалдау операциясының қалдықтары "Flying Tiger" компаниясына айналды. Flying Tiger International компаниясы FedEx компаниясымен біріктірілді.