Солтүстік-шығыс Испанияның автономиялық қауымдастығы және ұлттығы

Каталония – Испанияның автономиялық аймағы, өз статутымен ұлт ретінде танылған. Барселонасымен және географиялық орнымен танысыңыз.

54 мин оқу

100%

Дереккөз: Catalonia — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Испанияның солтүстік-шығысындағы автономиялы қауымдастық және ұлты – Испанияның Каталония автономиялы қауымдастығы (кат. /kætəˈluɲə/; исп. Cataluña) – Испанияның автономиялық статутымен бекітілген ұлт ретінде танылған автономиялы аймақ. Оның аумағының басым бөлігі (Валь-д’Араннан басқа) Пиреней түбегінің солтүстік-шығысында, Пиреней тауларының оңтүстігінде орналасқан. Каталония әкімшілік тұрғысынан төрт провинцияға немесе сегіз облысқа бөлінеді, олар өз кезегінде 42 комаркаға (аумақтық бірліктерге) бөлінген. Елордасы және ең ірі қаласы – Барселона, Испанияда халық саны бойынша екінші және Еуропалық Одақтағы бесінші ірі қала. Қазіргі Каталония орта ғасырлық және жаңа заманғы Каталония княздығының көп бөлігін қамтиды (қалған солтүстік бөлігі Францияның Шығыс Пиреней департаментінің құрамында). Солтүстікке қарай Франция (Окситания) және Андорра, шығысқа қарай Жерорта теңізі, батысқа қарай Арагон және оңтүстікке қарай Валенсия автономиялы қауымдастықтарымен шектеседі. 580 шақырымнан астам жағалау сызығынан өзге, Каталонияда Пиреней және Пиреней алды, Трансверсальдық жота (Serralada Transversal) немесе Орталық депрессия сияқты маңызды табиғи нысандар бар. Ресми тілдері – каталан, испан және Арандық окситан диалектісі. 8 ғасырдың соңында Франк корольдігі мұсылман шапқыншылығына қарсы қорғаныс үшін шығыс Пиренейде бірнеше графтықтарды құрды. 10 ғасырда Барселона графтығы бірте-бірте тәуелсіздікке ие болды. 1137 жылы Барселона мен Арагон корольдігі неке арқылы біріктіріліп, Арагон тажы деп аталатын біртұтас монархия құрылды. Осы таждың құрамында каталондық графтықтар Каталония княздығына бірікті, өзінің институционалдық жүйесін – Каталония корты, Генералитет және конституцияларын дамытып, Таждың Жерорта теңізіндегі саудасы мен экспансиясының негізіне айналды. Кейінгі орта ғасырларда каталон әдебиеті гүлденді. 1469 жылы Арагон королі мен Кастилия патшайымы үйленіп, өздерінің ерекше институттары мен заңнамаларын сақтай отырып, мемлекеттерін бірлесіп басқарды. Франко-испан соғысы (1635–1659) кезінде Каталония княздығы патша әскерінің үлкен және ауыр жүгіне қарсы көтеріліс жасады (1640–1652), қысқа мерзімге француз қорғауындағы республика болып жарияланды, бірақ испан әскерлері оны қайта басып алды. Пиреней келісімі (1659) бойынша Каталонияның солтүстік бөлігі, негізінен Руссильон, Францияға берілді. Испания мұрагерлік соғысы (1701–1714) кезінде Арагон тажы Испанияның Бурбон Филипп V-ге қарсы тұрды, бірақ Утрехт бейбіт шартынан (1713) кейін каталондықтар 1714 жылдың 11 қыркүйегінде Барселонаның түсуімен жеңіліске ұшырады. Филипп V кейіннен Испания бойынша біртұтас әкімшілік жүйені орнатып, Нюэва-Планта жарлықтарын қабылдады, олар Арагон тажының басқа аймақтарындағы сияқты каталондық институттар мен заңнаманы жойды. Осының салдарынан каталан тілі үкімет және әдебиет тілі ретінде испан тіліне жол берді. 17-18 ғасырлардың екінші жартысында Каталония экономикалық өсімді бастан кешірді. 19 ғасырда Каталония Наполеон және Карлист соғыстарынан қатты зардап шекті. Ғасырдың екінші үштен бірінде ол индустриализацияны бастан кешірді. Индустриялық кеңеюден түскен кіріс өскен сайын, ол мәдени жаңарумен және ұлтшылдықтың бастапқы көтерілісімен қатар жүрді, сонымен қатар бірнеше жұмысшылар қозғалыстары пайда болды. Екінші испан республикасының құрылуы (1931–1939) Каталонияға өзін-өзі басқару құқығын берді, Генералитет Каталонияның автономиялық үкіметі ретінде қайта құрылды. Испания азаматтық соғысынан кейін Франко диктатурасы каталондық өзін-өзі басқаруды жойып, каталон тілінің ресми қолданылуын тыйым салған репрессивті шаралар қабылдады. Автоархия кезеңінен кейін, 1950 жылдардың соңынан 1970 жылдарға дейін Каталония Испанияның барлық аймақтарынан көптеген жұмысшыларды тартты, Барселонаны Еуропаның ірі өнеркәсіптік мегаполистерінің біріне айналдырып, Каталонияны маңызды туристік орталыққа айналдырды. Испанияның демократияға өтуі кезінде (1975–1982) Генералитет қайта құрылды және Каталония өзін-өзі басқару құқығын қайта алды, Испанияның ең экономикалық дамыған аймақтарының бірі болып қала берді. 2010 жылдардан бері каталон тәуелсіздігіне қолдау артып келеді. 2017 жылдың 27 қазанында Каталония парламенті Испания мемлекетінің конституцияға қайшы деп таныған референдумнан кейін біржақты тәуелсіздік жариялады. Испания Сенаты Каталония үкіметін орнынан алып тастап, аймақтық сайлауды өткізу арқылы тікелей басқаруды жүзеге асыруға дауыс берді. Испания Жоғарғы соты Каталония үкіметінің жеті бұрынғы министрін бүлік жасау және мемлекеттік қаражатты теріс пайдалану айыптарымен түрмеге жапты, ал бірнеше басқалары – оның ішінде сол кездегі президент Карлес Пучдемон Франция және басқа Еуропа елдеріне қашып кетті. Түрмедегілер 2021 жылы Испания үкіметімен кешірілді.

Autonomous community and nationality in northeastern Spain
the Spanish autonomous community

Catalonia (,/k//æ//t//ə/'/l//oʊ//n//i//ə/; ; lang es kataˈluɲa; ) is an autonomous community of Spain, designated as a nationality by its Statute of Autonomy. Most of its territory (except the Val d'Aran) lies on the northeast of the Iberian Peninsula, to the south of the Pyrenees mountain range. Catalonia is administratively divided into four provinces or eight regions, which are in turn divided into 42 comarques. The capital and largest city, Barcelona, is the second most populated municipality in Spain and the fifth most populous urban area in the European Union. Modern day Catalonia comprises most of the medieval and early modern Principality of Catalonia (with the remainder northern area now part of France's Pyrénées Orientales). It is bordered by France (Occitanie) and Andorra to the north, the Mediterranean Sea to the east, and the Spanish autonomous communities of Aragon to the west and Valencia to the south. In addition to about 580 km of coastline, Catalonia also has major high landforms such as the Pyrenees and the Pre Pyrenees, the Transversal Range (Serralada Transversal) or the Central Depression. The official languages are Catalan, Spanish and the Aranese dialect of Occitan. In the late 8th century, various counties across the eastern Pyrenees were established by the Frankish kingdom as a defensive barrier against Muslim invasions. In the 10th century, the County of Barcelona became progressively independent. In 1137, Barcelona and the Kingdom of Aragon were united by marriage, resulting in a composite monarchy known as the Crown of Aragon. Within the Crown, the Catalan counties merged in to a polity, the Principality of Catalonia, developing its own institutional system, such as Catalan Courts, Generalitat and constitutions, becoming the base for the Crown's Mediterranean trade and expansionism. In the later Middle Ages, Catalan literature flourished. In 1469, the king of Aragon and the queen of Castile were married and ruled their realms together, retaining all of their distinct institutions and legislation. During the Franco Spanish War (1635–1659), the Principality of Catalonia revolted (1640–1652) against a large and burdensome presence of the royal army, being briefly proclaimed a republic under French protection until it was largely reconquered by the Spanish armies. By the Treaty of the Pyrenees (1659), the northern parts of Catalonia, mostly the Roussillon, were ceded to France. During the War of the Spanish Succession (1701–1714), the Crown of Aragon sided against the Bourbon Philip V of Spain, but after the Peace of Utrecht (1713) the Catalans were defeated with the fall of Barcelona on 11 September 1714. Philip V subsequently imposed a unifying administration across Spain, enacting the Nueva Planta decrees which, like in the other realms of the Crown of Aragon, suppressed Catalan institutions and legislation. As a consequence, Catalan as a language of government and literature was eclipsed by Spanish. Throughout the second half of the 17th and the 18th centuries, Catalonia experienced economic growth. In the 19th century, Catalonia was severely affected by the Napoleonic and Carlist Wars. In the second third of the century, it experienced industrialisation. As wealth from the industrial expansion grew, it saw a cultural renaissance coupled with incipient nationalism while several workers' movements appeared. The establishment of the Second Spanish Republic (1931–1939) granted self government to Catalonia, being restored the Generalitat as the Catalan autonomous government. After the Spanish Civil War, the Francoist dictatorship enacted repressive measures, abolishing Catalan self government and banning the official use of the Catalan language. After a period of autarky, from the late 1950s through to the 1970s Catalonia saw rapid economic growth, drawing many workers from across Spain, making Barcelona one of Europe's largest industrial metropolitan areas and turning Catalonia into a major tourist destination. During the Spanish transition to democracy (1975–1982), the Generalitat was reestablished and Catalonia regained self government, remaining one of the most economically dynamic communities in Spain. Since the 2010s, there has been growing support for Catalan independence. On 27 October 2017, the Catalan Parliament unilaterally declared independence following a referendum that was deemed unconstitutional by the Spanish state. The Spanish Senate voted in favour of enforcing direct rule by removing the Catalan government and calling a snap regional election. The Spanish Supreme Court imprisoned seven former ministers of the Catalan government on charges of rebellion and misuse of public funds, while several others—including then President Carles Puigdemont—fled to other European countries. Those in prison were pardoned by the Spanish government in 2021.

Тарихқа дейінгі дәуір

Қазіргі Каталония аумағындағы ең алғашқы белгілі адам қоныстары Орта палеолит дәуірінің басында пайда болды. Адамның ең көне іздерінің бірі – Баньольде табылған сүйек астыңғы жағы, кейбір дереккөздер оны неандертальдықтарға дейінгі деп сипаттайды, яғни шамамен 200 000 жыл бұрынғы; ал басқа дереккөздер оның жасы тек үштен бір бөлігін құрайды деп санайды. Келесі тарихқа дейінгі дәуірден, яғни Эпипалеолит немесе Мезолиттен маңызды қалдықтар сақталған, олардың көпшілігі б.з.д. 8000-5000 жылдар аралығында дауырланған, мысалы, Сант-Грегори (Фальсет) және Эль-Филадор (Маргалеф-де-Монсант). Осы дәуірлердің ең маңызды орналасқан жерлері – барлығы Моанес аймағында қазылған Бальма-дель-Гай (Эпипалеолит) және Бальма-де-л’Эсплуга (соңғы Эпипалеолит және ерте Неолит). Неолит дәуірі Каталонияда б.з.д. 5000 жыл шамасында басталды, бірақ халықтың тұрақты елді мекендерді дамытуы басқа аймақтарға қарағанда баяу болды, себебі орманның көп болуы аңшы-жинаушы өмір салтын ұзақ сақтауға мүмкіндік берді. Мұндай елді мекендердің мысалы – Баньольдегі Ла-Драга, ол «б.з.д. 6 мың жылдықтың соңындағы ерте неолиттік ауыл». Хальколит дәуірі Каталонияда б.з.д. 2500-1800 жылдар аралығында дамыды, осы кезде мыстан жасалған заттарды өндіру басталды. Қола дәуірі б.з.д. 1800-700 жылдар аралығында болды. Бұл дәуірден қалған іздер аз, бірақ Төменгі Сегре аймағында бірнеше елді мекендер болғандығы белгілі. Қола дәуірі Индоевропалықтардың Урнфилд мәдениеті арқылы келуімен бірге жүрді, олардың көші-қон толқындары б.з.д. 1200 жыл шамасында басталды және олар алғашқы протоқалалық елді мекендерді құруға жауапты болды. Б.з.д. 7 ғасырдың ортасында Темір дәуірі Каталонияға келді.

Римге дейінгі және римдік кезең

Римдіктерге дейінгі кезеңде, қазіргі Каталония деп аталатын аймақ, Иберия түбегінің солтүстік-шығысында – түбектің Жерорта теңізі жағындағы қалған бөліктері сияқты – ибериялықтармен мекенделген. Осы аймақтағы ибериялықтар – Илергеттер, Индигеттер және Лацетани (Керретин) – де Жерорта теңізі халықтарымен байланыс ұстады. Ішкі аймақта Илерда (Ллейда), Хибера (мүмкін, Ампоста немесе Тортоса) және Индика (Улластрет) сияқты бірнеше қалалық орталықтар маңызға ие болды. Ежелгі гректер Розалар шығанағы маңында, Эмпорион (Эмпури) және Розада б.з.д. 8 ғасырда сауда колонияларын құрды. Карфагендіктер Екінші Пуникалық соғыс барысында аймақты қысқа мерзімге бақылап, айналасындағы ибериялықтармен сауда жасады. Карфагендіктердің Рим Республикасынан жеңіліске ұшырағаннан кейін, Иберияның солтүстік-шығысы алғашқы болып Рим билігіне бағынып, Рим империясының батыс бөлігі – Испанияның бір бөлігіне айналды. Таррако (қазіргі Таррагона) Испаниядағы ең маңызды Рим қалаларының бірі және Тарраконенс провинциясының астанасы болды. Рим дәуіріндегі басқа маңызды қалалар: Илерда (Ллейда), Дертоса (Тортоса), Герунда (Жирона), сондай-ақ Эмпурия (бұрынғы Эмпорион) және Барчино (Барселона) порттары. Испанияның қалған бөлігіндегідей, Веспасианның (69–79 жж.) тұсында барлық қалаларға латын құқығы берілді, ал 212 жылы Каракалла жарлығымен империяның барлық еркін адамдарына Рим азаматтығы берілді (астана Таррако б.з.д. 45 жылдан бері Рим құқығының колониясы болған). Бұл өнімді ауыл шаруашылық провинциясы (зеңдік май, шарап, бидай) болды және империяның алғашқы ғасырларында Жерорта теңізінің жағалауымен параллель жүретін Виа Августа сияқты жолдар мен су құбырлары сияқты инфрақұрылымдар салынды. 3 ғасырда куәландырылған христиан дініне көшу 4 ғасырда қалалық аймақтарда аяқталды. Испания Рим билігінде қалып, 5 ғасырда вандалдар, суэбтер және аландар билігіне түспесе де, негізгі қалалар жиі тоналып, кейбір қалалар тоқырады.

In pre Roman times, the area that is now called Catalonia in the north east of Iberian Peninsula – like the rest of the Mediterranean side of the peninsula – was populated by the Iberians. The Iberians of this area – the Ilergetes, Indigetes and Lacetani (Cerretains) – also maintained relations with the peoples of the Mediterranean. Some urban agglomerations became relevant, including Ilerda (Lleida) inland, Hibera (perhaps Amposta or Tortosa) or Indika (Ullastret). Coastal trading colonies were established by the ancient Greeks, who settled around the Gulf of Roses, in Emporion (Empúries) and Roses in the 8th century BC. The Carthaginians briefly ruled the territory in the course of the Second Punic War and traded with the surrounding Iberian population. After the Carthaginian defeat by the Roman Republic, the north east of Iberia became the first to come under Roman rule and became part of Hispania, the westernmost part of the Roman Empire. Tarraco (modern Tarragona) was one of the most important Roman cities in Hispania and the capital of the province of Tarraconensis. Other important cities of the Roman period are Ilerda (Lleida), Dertosa (Tortosa), Gerunda (Girona) as well as the ports of Empuriæ (former Emporion) and Barcino (Barcelona). As for the rest of Hispania, Latin law was granted to all cities under the reign of Vespasian (69–79AD), while Roman citizenship was granted to all free men of the empire by the Edict of Caracalla in 212AD (Tarraco, the capital, was already a colony of Roman law since 45BC). It was a rich agricultural province (olive oil, wine, wheat), and the first centuries of the Empire saw the construction of roads (the most important being the Via Augusta, parallel to Mediterranean coastline) and infrastructure like aqueducts. Conversion to Christianity, attested in the 3rdcentury, was completed in urban areas in the 4thcentury. Although Hispania remained under Roman rule and did not fall under the rule of Vandals, Suebi and Alans in the 5thcentury, the main cities suffered frequent sacking and some deurbanization.

Орта ғасырлар

Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, аймақ вестготтар тарапынан басып алынып, шамамен екі жарым ғасыр бойы Вестгот Корольдығының құрамында болды. 718 жылы мұсылмандық билікке көшіп, Омейяд халифатының провинциясы – Аль-Андалустың бір бөлігіне айналды. 760 жылы Руссильонды, ал 801 жылы Барселонаны жаулап алу арқылы франк империясы мұсылмандардан Септимания мен Ллобрегат өзені арасындағы аймақты басып алып, жоғары деңгейде әскерилендірілген және өздігінен басқарылатын округтер құрды. Бұл округтер тарихи жағынан Готикалық және Испандық марштардың бөлігін құрады – бұл франк империясының оңтүстігіндегі бұрынғы Септимания провинциясы мен Иберия түбегінің солтүстік-шығысындағы Аль-Андалустан мұсылман шапқыншылығына қарсы қорғаныс аймағы. Округтер Барселона графтарының билігіне көшті, олар франк императоры тағайындаған және оларға феодалдық міндеттер жүктелген франк вассалдары болды (801–988). Бұл округтер үшін «Каталония» атауының ең ерте белгілі қолданылуы 1117 жылға жатады. 9 ғасырдың соңында Барселона графы Уилфред Шашты (878–897) өзінің титулдарын мұрагерлік етіп, 1410 жылға дейін Каталонияда билік еткен Барселона әулетінің негізін қалады. 988 жылы Барселона графы Борелл II француз патшасы Хью Капетті өзінің патшасы ретінде мойындамады, бұл франк билігінен тәуелсіздіктің жоғалғанын көрсетті және оның мұрагерлерін (Рамон Борелл I-ден бастап) Капетиялық тәжге тәуелсіз деп жариялады, оны олар Каролингтік франк мемлекетінің басып алушылары деп есептеді. 11 ғасырдың басында Каталония округтері феодалдану процесін бастан өткерді, алайда шіркеу демеушілік еткен Бейбітшілік және бітімге келу жиналыстарының және Барселона графы Рамон Беренгуердің (1035–1076) көтерілісші ақсүйектермен келіссөздерге қатысуы жаңа феодалдық тәртіп аясында округтік биліктің ішінара қалпына келуіне әкелді. Осы мақсатқа жету үшін Рамон Беренгуер Барселонаның жазбаша қолданыстарындағы заңнаманы өзгертуді бастады, бұл феодалдық құқықтың еуропалық жинақтарының бірі болды. 1137 жылы Барселона графы Рамон Беренгуер IV Арагон королі Рамиро II-нің Арагон Корольдігін қабылдау және оның қызы Петрониламен некелесу туралы ұсынысын қабылдады, осылайша Барселона графтығы мен Арагонның династиялық одағы құрылды, кейін Арагон тәжі деп белгілі болған құрама монархия құрылды, ал Барселона графтығымен біріктірілген немесе оған бағынышты Каталония округтері Арагон тәжінің княздығына айналды. Оның ұлы Альфонстың билік кезінде, 1173 жылы, Каталония алғаш рет заңды тұлға ретінде танылды, ал Барселонаның әдет-ғұрыптары Каталонияның заңдары мен әдет-ғұрыптарына (Consuetudinem Cathalonie) айналдыру процесінде жинақталды, бұл «Каталонияның саяси сәйкестігінің маңызды кезеңдерінің» бірі саналды. 1258 жылы Корбейль шарты бойынша Арагон королі, Мальорка және Валенсия королі, Барселона графы Яков I Окситаниядағы өзінің отбасылық құқықтары мен иеліктерінен бас тартты, ал Франция королі Людовик IX Каталония округтерінен басқа, оларға болжамды феодалдық билігі туралы кез келген тарихи талаптан ресми түрде бас тартты, Яков патшаның қарсылығына қарамастан. Бұл шарт француз тұрғысынан алғанда, бұрынғы үш ғасыр бойы қалыптасқан және қолданылып келген Каталония округтерінің тәуелсіздігін растады, бірақ сонымен қатар Каталония мен Лангедоктың географиялық аймақтарының айырылуын білдірді. Жағалаудағы аумақ ретінде Каталония Арагон тәжінің теңіз күштерінің базасына айналды, олар Таждың Жерорта теңізіндегі билігін кеңейтті, Барселонаны қуатты және бай қалаға айналдырды. 1164–1410 жылдар аралығында Валенсия Корольдігі, Майорка Корольдігі, Сардиния Корольдігі, Сицилия Корольдігі және қысқа уақытқа Афина және Неопатра герцогтіктері Арагон әулетінің династиялық иеліктеріне қосылды. Бұл кеңею Каталония саудасының үлкен дамуымен бірге Жерорта теңізі арқылы кең сауда желісін құрды, ол Генуя және Венеция теңіз республикаларымен бәсекелестікке түсті. Сонымен қатар, Каталония княздігі мемлекеттік билік органдары мен король арасындағы келісім қағидатына негізделген күрделі институционалдық және саяси жүйені дамытты. Каталонияның заңнамасы Каталон соттары (Corts Catalanes) арқылы қабылдануы керек еді, бұл 1283 жылдан бастап монархпен заң шығару өкілеттігін алған Еуропаның алғашқы парламенттік органдарының бірі болды. Соттар үш сословиеден құралған, «қолдарға» (braços) бөлінген, монарх төрағалық етті және Княздықтың тұрғындары үшін құқықтар жинағын белгілеген Каталония конституцияларын бекітті. Басымдықпен салық жинау үшін 1359 жылғы Каталон соттары «Жалпы өкілдік» (Deputation of the General) немесе Generalitat деп белгілі тұрақты өкілдік органы құрды, ол келесі ғасырларда айтарлықтай саяси билікке ие болды. Арагон тәжінің иеліктеріне Қара өлім жұқпалы ауруы және кейінгі оба эпидемиялары қатты әсер етті. 1347 және 1497 жылдар аралығында Каталония халықтың 37 пайызын жоғалтты. 1410 жылы Барселона әулетінің соңғы билеуші монархы, король Мартин I мұрагерсіз қайтыс болды. 1412 жылғы Каспе келісімі бойынша Арагон, Валенсия және Каталония княздығының өкілдері Кастилия әулетінен Фердинандты Арагон тәжінің королі етіп тағайындады. Оның ұлы, король Хуан II билік кезінде Княздықтағы тұрақты экономикалық дағдарыс және әлеуметтік-саяси шиеленістер Каталон азамат соғысына (1462–1472) және Ременс соғысына (1462–1486) әкелді, бұл Каталонияны шаршатып жіберді. 1486 жылғы Гваделупе төрешілік шешімі Ременс шаруаларын феодалдық әдеттерден босатты. Кейінгі орта ғасырларда Каталония әдебиеті Каталонияда және Майорка және Валенсия корольдіктерінде философияшы Рамон Лулл, валенсиялық ақын Аусиас Марч және 1490 жылы жарияланған «Тирант ло Бланш» романының авторы Жоанот Марторелл сияқты көрнекті авторлармен гүлденді.

After the fall of the Western Roman Empire, the area was conquered by the Visigoths and was ruled as part of the Visigothic Kingdom for almost two and a half centuries. In 718, it came under Muslim control and became part of Al Andalus, a province of the Umayyad Caliphate. From the conquest of Roussillon in 760, to the conquest of Barcelona in 801, the Frankish empire took control of the area between Septimania and the Llobregat river from the Muslims and created heavily militarised, self governing counties. These counties formed part of the historiographically known as the Gothic and Hispanic Marches, a buffer zone in the south of the Frankish Empire in the former province of Septimania and in the northeast of the Iberian Peninsula, to act as a defensive barrier for the Frankish Empire against further Muslim invasions from Al Andalus. These counties came under the rule of the counts of Barcelona, who were Frankish vassals nominated by the emperor of the Franks, to whom they were feudatories (801–988). The earliest known use of the name "Catalonia" for these counties dates to 1117. At the end of the 9thcentury, the Count of Barcelona Wilfred the Hairy (878–897) made his titles hereditaries and thus founded the dynasty of the House of Barcelona, which reigned in Catalonia until 1410. In 988 Borrell II, Count of Barcelona, did not recognise the new French king Hugh Capet as his king, evidencing the loss of dependency from Frankish rule and confirming his successors (from Ramon Borrell I onwards) as independent of the Capetian crown whom they regarded as usurpers of the Carolingian Frankish realm. At the beginning of eleventh century the Catalan counties experienced an important process of feudalisation, however, the efforts of church's sponsored Peace and Truce Assemblies and the intervention of Ramon Berenguer I, count of Barcelona (1035–1076) in the negotiations with the rebel nobility resulted in the partial restoration of the comital authority under the new feudal order. To fulfill that purpose, Ramon Berenguer began the modification of the legislation in the written Usages of Barcelona, being one of the first European compilations of feudal law. In 1137, Ramon Berenguer IV, Count of Barcelona decided to accept King Ramiro II of Aragon's proposal to receive the Kingdom of Aragon and to marry his daughter Petronila, establishing the dynastic union of the County of Barcelona with Aragon, creating a composite monarchy later known as the Crown of Aragon and making the Catalan counties that were vassalized or merged with the County of Barcelona into a principality of the Aragonese Crown. During the reign of his son Alphons, in 1173, Catalonia was regarded as a legal entity for the first time, while the Usages of Barcelona were compiled in the process to turn them into the law and custom of Catalonia (Consuetudinem Cathalonie), being considered one of the "milestones of Catalan political identity". In 1258, by means of the Treaty of Corbeil, James I of Aragon King of Aragon and Count of Barcelona, king of Mallorca and of Valencia, renounced his family rights and dominions in Occitania, while the king of France, Louis IX, formally relinquished to any historical claim of feudal lordship he might have over the Catalan counties, except the County of Foix, despite the opposition of king James. This treaty confirmed, from French point of view, the independence of the Catalan counties established and exercised during the previous three centuries, but also meant the irremediable separation between the geographical areas of Catalonia and Languedoc. As a coastal territory, Catalonia became the base of the Aragonese Crown's maritime forces, which spread the power of the Crown in the Mediterranean, turning Barcelona into a powerful and wealthy city. In the period of 1164–1410, new territories, the Kingdom of Valencia, the Kingdom of Majorca, the Kingdom of Sardinia, the Kingdom of Sicily, and, briefly, the Duchies of Athens and Neopatras, were incorporated into the dynastic domains of the House of Aragon. The expansion was accompanied by a great development of the Catalan trade, creating an extensive trade network across the Mediterranean which competed with those of the maritime republics of Genoa and Venice. At the same time, the Principality of Catalonia developed a complex institutional and political system based in the concept of a pact between the estates of the realm and the king. The legislation of Catalonia had to be passed the Catalan Courts (Corts Catalanes), one of the first parliamentary bodies of Europe that, since 1283, obtained the power to legislate with the monarch. The Courts were composed of the three Estates organized into "arms" (braços), were presided over by the monarch, and approved the Catalan constitutions, which established a compilation of rights for the inhabitants of the Principality. In order to collect general taxes, the Catalan Courts of 1359 established a permanent representative body, known as the "Deputation of the General" or Generalitat), which gained considerable political power over the next centuries. The domains of the Aragonese Crown were severely affected by the Black Death pandemic and by later outbreaks of the plague. Between 1347 and 1497 Catalonia lost 37percent of its population. In 1410, the last reigning monarch of the House of Barcelona, King Martin I died without surviving descendants. Under the Compromise of Caspe (1412), the representatives of the kingdoms of Aragon, Valencia and the Principality of Catalonia appointed Ferdinand from the Castilian House of Trastámara as King of the Crown of Aragon. During the reign of his son, John II, the persistent economic crisis and social and political tensions in the Principality led to the Catalan Civil War (1462–1472) and the War of the Remences (1462 1486) that left Catalonia exhausted. The Sentencia Arbitral de Guadalupe (1486) liberated the remença peasants from the feudal evil customs. In the later Middle Ages, Catalan literature flourished in Catalonia proper and in the kingdoms of Majorca and Valencia, with such remarkable authors as the philosopher Ramon Llull, the Valencian poet Ausiàs March, and Joanot Martorell, author of the novel Tirant lo Blanch, published in 1490.

Қазіргі заман

Фердинанд I-нің немересі Арагонның Фердинанд II мен Кастилияның королевасы Изабелла I 1469 жылы үйленді, кейіннен католик монархтары атағын алды; осы оқиға тарихшылар тарапынан біріккен Испанияның бастауы деп есептелді. Сол кезде, неке арқылы біріккенімен, Кастилия мен Арагон таждары әрқайсысы өздерінің дәстүрлі институттарын, парламенттерін, заңдарын және валюталарын сақтай отырып, бөлек аумақтарда болды. Кастилия Америкаға экспедициялар ұйымдастырды және Испанияның Американы отарлауынан түскен байлықтан пайда тапты, бірақ уақыт өте келе біріккен испан корольдігінің әскери шығындарының басты ауыртпалығын да көтерді. Изабелла қайтыс болғаннан кейін Фердинанд II екі тажға жеке билік жүргізді. Анасының әкесі мен шешесі Фердинанд II Арагон мен Изабелла I Кастилиядан тарағандықтан, 1516 жылы Испанияның Карл I Кастилия мен Арагон тажын бір мезгілде өз құқығымен басқарған алғашқы патша болды. Әкесінің (Габсбургтер) атасы Максимилиан I қайтыс болғаннан кейін 1519 жылы ол Карл V сайланды. Келесі бірнеше ғасырлар бойы Каталония княздігі Испаниядағы биліктің орталықтандырылуына әкелген соғыстардың жеңілген жағында болды. Осыған қарамастан, 16-18 ғасырларда жергілікті және жалпы каталондық үкіметке саяси қауымның қатысуы артты (осылайша конституциялық жүйесін нығайтты), ал патшалар вице-король арқылы өкілдік етіп, қатыспады. Каталондық институттар мен монархия арасында шиеленіс пайда бола бастады. Франко-испан соғысының салдарынан Княздікте испан патша әскерінің көп болуы шаруалардың көтерілісіне әкелді, нәтижесінде Жүзімшілер соғысы (1640–1652) басталды, онда Каталония (Generalitat төрағасы Пау Кларис басқарымындағы республика ретінде қысқа мерзімге) француз көмегімен Испания тажына қарсы көтерілді, себебі Оттыз жылдық соғыс кезінде Каталонияның құқықтары бұзылған еді. Франция қысқа мерзімде Каталонияны толық бақылауына алды. Каталонияның көп бөлігі испан монархиясы тарапынан қайта басып алынды, бірақ каталондық құқықтар мойындалды. Пиреней келісімі (1659) бойынша Руссильон мен Серданияның жартысы Францияға өтті. Билік монархиясына қатысты ең маңызды қақтығыс – испандық мұрагерлік соғыс (1701–1715) болды, ол испандық Габсбургтердің соңғы өкілі, баласыз Карл II 1700 жылы мұрагерсіз қайтыс болған кезде басталды. Карл II испан патшасы Филипп V-ті француз Бурбон әулетінен таңдады. Каталония, Арагон тажының құрамындағы басқа аумақтар сияқты, Испания тағына таласқан Австрияның Габсбургтер талапкері Карл VI-ға, Киелі Рим императорына қолдау көрсетті. Бурбон мен Габсбург әулеттері арасындағы Испания тағы үшін күрес Испания мен Еуропаны екіге бөлді. 1714 жылдың 11 қыркүйегінде Барселонаның Бурбон королі Филипп V-ке түсуі Габсбургтердің Испания тағына деген талабын әскери тұрғысынан аяқтады, бұл Утрехт келісімінде заңды факт ретінде бекітілді. Филипп Каталония кортының оған сатқындық жасағанын сезінді, өйткені ол 1701 жылы оған төрағалық еткен кезде оған адал болуға ант берген еді. Сатқындыққа кек қайтару үшін және француз үлгісіне сүйене отырып, алғашқы Бурбон патшасы 1707, 1715 және 1716 жылдарғы Нюэва-Планта жарлықтарын қабылдады, Арагон тажының аймақтарын, соның ішінде 1716 жылы Каталония княздігін Кастилия тажының провинциялары ретінде біріктірді, олардың парламенттерін, институттарын және қоғамдық және әкімшілік заңдарын, сондай-ақ саясатын жойды, француз стиліндегі орталықтандырылған және абсолюттік Испания корольдігі құрды. 17-шы ғасырдың екінші жартысында және 18-шы ғасырда (Мұрагерлік соғыстың және соғыстан кейінгі тұрақсыздықтың аралық кезеңін ескермей) Каталония экономикалық өсімнің және протоиндустриализацияның табысты процесін жүзеге асырды, бұл ғасырдың соңғы тоқсанында Кастилияның американдық колониялармен сауда монополиясы аяқталған кезде күшейді.

Ferdinand II of Aragon, the grandson of Ferdinand I, and Queen Isabella I of Castile were married in 1469, later taking the title the Catholic Monarchs; subsequently, this event was seen by historiographers as the dawn of a unified Spain. At this time, though united by marriage, the Crowns of Castile and Aragon maintained distinct territories, each keeping its own traditional institutions, parliaments, laws and currency. Castile commissioned expeditions to the Americas and benefited from the riches acquired in the Spanish colonisation of the Americas, but, in time, also carried the main burden of military expenses of the united Spanish kingdoms. After Isabella's death, Ferdinand II personally ruled both crowns. By virtue of descent from his maternal grandparents, Ferdinand II of Aragon and Isabella I of Castile, in 1516 Charles I of Spain became the first king to rule the Crowns of Castile and Aragon simultaneously by his own right. Following the death of his paternal (House of Habsburg) grandfather, Maximilian I, Holy Roman Emperor, he was also elected Charles V, Holy Roman Emperor, in 1519. Over the next few centuries, the Principality of Catalonia was generally on the losing side of a series of wars that led steadily to an increased centralization of power in Spain. Despite this fact, between the 16th and 18th centuries, the participation of the political community in the local and the general Catalan government grew (thus consolidating its constitutional system), while the kings remained absent, represented by a viceroy. Tensions between Catalan institutions and the monarchy began to arise. The large and burdensome presence of the Spanish royal army in the Principality due to the Franco Spanish War led to an uprising of peasants, provoking the Reapers' War (1640–1652), which saw Catalonia rebel (briefly as a republic led by the chairman of the Generalitat, Pau Claris) with French help against the Spanish Crown for overstepping Catalonia's rights during the Thirty Years' War. Within a brief period France took full control of Catalonia. Most of Catalonia was reconquered by the Spanish monarchy but Catalan rights were recognised. Roussillon and half of Cerdanya was lost to France by the Treaty of the Pyrenees (1659). The most significant conflict concerning the governing monarchy was the War of the Spanish Succession (1701–1715), which began when the childless Charles II of Spain, the last Spanish Habsburg, died without an heir in 1700. Charles II had chosen Philip V of Spain from the French House of Bourbon. Catalonia, like other territories that formed the Crown of Aragon, rose up in support of the Austrian Habsburg pretender Charles VI, Holy Roman Emperor, in his claim for the Spanish throne as Charles III of Spain. The fight between the houses of Bourbon and Habsburg for the Spanish Crown split Spain and Europe. The fall of Barcelona on 11 September 1714 to the Bourbon king Philip V militarily ended the Habsburg claim to the Spanish Crown, which became legal fact in the Treaty of Utrecht. Philip felt that he had been betrayed by the Catalan Courts, as it had initially sworn its loyalty to him when he had presided over it in 1701. In retaliation for the betrayal, and inspired by the French model, the first Bourbon king enacted the Nueva Planta decrees of 1707, 1715 and 1716, incorporating the realms of the Crown of Aragon, including the Principality of Catalonia in 1716, as provinces of the Crown of Castile, terminating their status as separate states along with their parliaments, institutions and public and administrative laws, as well as their politics, within a French style centralized and absolutist kingdom of Spain. In the second half of the 17th century and the 18th century (excluding the parentesis of the Succession War and the post war inestability) Catalonia carried out a successful process of economic growth and proto industrialization, reinforced in the late quarter of the century when Castile's trade monopoly with American colonies ended.

Испания ұлттық мемлекетінің басталуы

Испания мұрагерлік соғысынан кейін Арагон тажының Кастилия тажы арқылы «Жаңа өсімдік» жарлықтарымен ассимиляциялануы испан ұлттық мемлекетін құрудың бірінші қадамы болды. Басқа еуропалық ұлт мемлекеттерінің қалыптасуы сияқты, ол бірыңғай этникалық негізде емес, астананың – осы жағдайда Мадрид пен Орталық Испанияның – саяси және мәдени ерекшеліктерін өзге аймақтарға таңу арқылы жүзеге асты. Бұл аймақтардың тұрғындары ұлттық саясат арқылы ассимиляцияланатын ұлттық азшылықтарға айналды. Кейде өте агрессивті болған және әлі де күшіндегі осы ұлттық саясат мемлекет ішінде қайталап туындайтын аумақтық шиеленістердің себебі болды және болып отыр.

Соңғы замана тарихы

XIX ғасырдың басында Каталония Наполеон соғыстарынан ауыр зардап шекті. 1808 жылы оны француз әскерлері басып алды, оккупацияға қарсы күрес ақырында Пиреней соғысына ұласты. Француз үстемдігінен бас тарту «жунталар» (кеңестер) құру арқылы институционалдық сипат алды. Олар Бурбондарға адал болып, ескі институттардың жойылғандығына байланысты аймақтың егемендігі мен өкілдігін жүзеге асырды. Наполеон Каталонияны тікелей басқаруға алып, тәртіпті қалпына келтіру үшін Маршал Ожеро басқаратын Каталония үкіметін құрды, сондай-ақ каталон тілін қысқа мерзімге ресми тіл ретінде бекітті. 1812-1814 жылдары Каталония Францияға қосылып, төрт департаментке бөлінді. Француз әскерлері 1814 жылдың соңында Каталония аумағынан шықты. Испанияда Бурбондардың қайта орнатылуынан және абсолютист патша Фердинанд VII-нің өлімінен (1833 жыл) кейін, жаңадан құрылған либералдық Изабелла II мемлекетіне қарсы Карл соғыстары басталды. Каталония екіге бөлінді: жағалау және ең өнеркәсіптік дамыған аймақтар либерализмді қолдады, ал ауылдық жерлердің көп бөлігі Карл фракциясының бақылауында болды. Соңғысы Арагон тажының ежелгі аймақтарындағы «Nueva Planta» жарлықтарымен жойылған институционалдық жүйелерді қайта орнатуды ұсынды. Либералдық мемлекеттің консолидациясы Испанияның жаңа провинциялық бөлінісіне әкелді, оның ішінде Каталония Барселона, Жирона, Ллейда және Таррагона провинцияларына бөлінді. XIX ғасырдың екінші үштен бірінде Каталония маңызды өнеркәсіптік орталыққа айналды, әсіресе тоқыма өнеркәсібіне баса назар аударды. Бұл процесс алдыңғы екі ғасырдағы тоқыма өндірісінің протоиндустриализациясының нәтижесі болды, шарап пен бренді экспортынан түскен капиталдың өсуіне байланысты болды, кейіннен отандық өндіріске мемлекеттік қолдау көрсетілді. 1832 жылы Барселонадағы Бонаплата фабрикасы елдегі алғашқы бу машинасы қолданған зауыт болды. Иберия түбегіндегі алғашқы теміржол 1848 жылы Барселона мен Матаро қалалары арасында салынды. Компаниялық қалаларды дамыту саясаты 1860 және 1870 жылдары ауылдық жерлерде тоқыма өнеркәсібінің өркендеуіне ықпал етті. Испания үкіметтерінің саясаты еркін сауда мен протекционизм арасында ауытқып отырғанмен, тік интеграция көбірек таралды. Бүгінгі күнге дейін Каталония Испанияның ең өнеркәсіптік дамыған аймақтарының бірі болып табылады. Сол кезеңде Барселонада «булланг» деп аталатын өнеркәсіптік қақтығыстар мен революциялық көтерілістер орын алды. Каталонияда прогрессивтілер арасында республикалық ағым қалыптаса бастады, бұл Испанияның федерализациясын жақтаған көптеген каталондықтарды тартты. Осы арада каталон тілі ғасырдың екінші үштен бірінен бастап жұмысшы табы мен буржуазия арасында романтикалық мәдени жаңаруға, «Renaixença» қозғалысына куә болды. Бірінші испан республикасының құлауынан (1873-1874) және Бурбондар әулетінің қайта орнатылуынан (1874) кейін каталон ұлтшылдығы республикалық федералист Валенти Альмиральдың басшылығымен саяси ұйымдастырыла бастады. Анархистік қозғалыс XIX ғасырдың соңғы ширегі мен XX ғасырдың басында белсенді болды, 1910 жылы CNT кәсіподағын құрып, 1919 жылы Еуропада алғашқы сегіз сағаттық жұмыс күніне қол жеткізді. Әскерге шақыруға және әскерге қарсы наразылыққа наразылық 1909 жылы Барселонадағы трагикалық оқиғаларға әкелді. Регионалистік лиганың гегемониясы кезінде Каталония қазіргі заманда алғаш рет әкімшілік біртүтастыққа ие болды. 1914 жылы төрт каталон провинциясына заң шығарушы билігі немесе нақты саяси автономиясы жоқ, модернизацияның амбициялық бағдарламасын жүзеге асыратын одақ құруға рұқсат берілді, бірақ 1925 жылы Примо де Ривераның диктатурасы (1923-1930) таратылды. Диктатураның соңғы кезеңінде Испания экономикалық дағдарысқа ұшырай бастаған кезде, Барселонада 1929 жылғы Халықаралық көрме өтті. Диктатура құлағаннан кейін және Каталония Республикасын қысқа мерзімге жариялағаннан кейін, Екінші испан республикасын жариялау оқиғалары кезінде (14-17 сәуір 1931 ж.) Каталония 1932 жылы Испания Республикасының Парламентінен алғашқы автономиялық статутын алды, оған өзін-өзі басқарудың айтарлықтай дәрежесі берілді, Каталонияның Генералитатын құрды, оған парламент, атқарушы және кассациялық сот кірді. Солшыл, тәуелсіздік жақтауындағы көшбасшы Франческ Масия оның бірінші президенті болып тағайындалды. Статут бойынша каталон тілі ресми тілге айналды. Каталонияның Республикалық Солшыл партиясы (ERC) лидерлері Франческ Масия (1931-1933) және Ллуис Компанис (1933-1940) басқаратын Республикалық Генералитет үкіметтері ішкі қиындықтарға қарамастан, жаңғырту және прогрессивті әлеуметтік күн тәртібін жүзеге асыруға тырысты. Бұл...

At the beginning of the nineteenth century, Catalonia was severely affected by the Napoleonic Wars. In 1808, it was occupied by French troops; the resistance against the occupation eventually developed into the Peninsular War. The rejection of French dominion was institutionalized with the creation of "juntas" (councils) who, remaining loyal to the Bourbons, exercised the sovereignty and representation of the territory due to the disappearance of the old institutions. Napoleon took direct control of Catalonia to reestablish order, creating the Government of Catalonia under the rule of Marshall Augereau, and making Catalan briefly an official language again. Between 1812 and 1814, Catalonia was annexed to France and organized as four departments. The French troops evacuated Catalan territory at the end of 1814. After the Bourbon restoration in Spain and the death of the absolutist king Ferdinand VII (1833), Carlist Wars erupted against the newly established liberal state of Isabella II. Catalonia was divided, with the coastal and most industrialized areas supporting liberalism, while most of the countryside were in the hands of the Carlist faction; the latter proposed to reestablish the institutional systems suppressed by the Nueva Planta decrees in the ancient realms of the Crown of Aragon. The consolidation of the liberal state saw a new provincial division of Spain, including Catalonia, which was divided into four provinces (Barcelona, Girona, Lleida and Tarragona). In the second third of the 19thcentury, Catalonia became an important industrial center, particularly focused on textiles. This process was a consequence of the conditions of proto industrialisation of textile production in the prior two centuries, growing capital from wine and brandy export,

and was later boosted by the government support for domestic manufacturing. In 1832, the Bonaplata Factory in Barcelona became the first factory in the country to make use of the steam engine. The first railway on the Iberian Peninsula was built between Barcelona and Mataró in 1848. A policy to encourage company towns also saw the textile industry flourish in the countryside in the 1860s and 1870s. Although the policy of Spanish governments oscillated between free trade and protectionism, vertical align=sup become more common. To this day Catalonia remains one of the most industrialised areas of Spain. In the same period, Barcelona was the focus of industrial conflict and revolutionary uprisings known as "bullangues". In Catalonia, a republican current began to develop among the progressives, attrackting many Catalans who favored the federalisation of Spain. Meanwhile, the Catalan language saw a Romantic cultural renaissance from the second third of the century onwards, the Renaixença, among both the working class and the bourgeoisie. Right after the fall of the First Spanish Republic (1873–1874) and the subsequent restoration of the Bourbon dynasty (1874), Catalan nationalism began to be organized politically under the leadership of the republican federalist Valentí Almirall. The anarchist movement had been active throughout the last quarter of the 19th century and the early 20th century, founding the CNT trade union in 1910 and achieving one of the first eight hour workdays in Europe in 1919. Growing resentment of conscription and of the military culminated in the Tragic Week in Barcelona in 1909. Under the hegemony of the Regionalist League, Catalonia gained a degree of administrative unity for the first time in the Modern era. In 1914, the four Catalan provinces were authorized to create a commonwealth (Catalan: Mancomunitat de Catalunya), lacking any legislative power or specific political autonomy, which carried out an ambitious program of modernization, but it was disbanded in 1925 by the dictatorship of Primo de Rivera (1923–1930). During the final stage of the Dictatorship, with Spain beginning to suffer an economic crisis, Barcelona hosted the 1929 International Exposition. After the fall of the dictatorship and a brief proclamation of the Catalan Republic, during the events of the proclamation of the Second Spanish Republic (14–17April1931), Catalonia received in 1932, its first Statute of Autonomy from the Spanish Republic's Parliament, granting it a considerable degree of self government, establishing an autonomous body, the Generalitat of Catalonia, which included a parliament, an executive and a court of cassation. The left wing pro independence leader Francesc Macià was appointed its first president. Under the Statute, Catalan became an official language. The governments of the Republican Generalitat, led by the Republican Left of Catalonia (ERC) leaders Francesc Macià (1931–1933) and Lluís Companys (1933–1940), sought to implement a modernizing and progressive social agenda, despite the internal difficulties. This period was marked by political unrest, the effects of the economic crisis and their social repercussions. The Statute of Autonomy was suspended in 1934, due to the Events of 6 October in Barcelona, as a response to the accession of right wing Spanish nationalist party CEDA to the government of the Republic, considered close to fascism. After the electoral victory of the left wing Popular Front in February 1936, the Government of Catalonia was pardoned and the self government was restored.

Испаниядағы Азамат соғысы (1936-1939) және Франконың билігі (1939-1975)

Барселонадағы республикалық үкіметке қарсы әскери көтерілістің жеңілуі Каталонияны Испания Азамат соғысының республикалық жағына бекітті. Соғыс кезінде Каталонияда екі бәсекелес билік болды: Генералитеттің де-юре билігі және қарулы халықтық милициялардың де-факто билігі. Жұмысшылар партияларының (CNT FAI және POUM, PSUC-ке қарсы) арасындағы күшті қақтығыстар 1937 жылы біріншілерінің жеңілісімен аяқталды. Жағдай біртіндеп Генералитеттің пайдасына шешілді, бірақ сонымен бірге Генералитет республикалық Испаниядағы автономиялық өкілеттіктерінің көп бөлігін жоғалтты. 1938 жылы Франко әскерлері Каталонияны республикалық аумақтың қалған бөлігінен оқшаулап, республикалық аумақты екіге бөлді. Республика армиясының Эбро шайқасындағы жеңілісі 1938 және 1939 жылдары Каталонияның Франко әскерлерімен басылып алуына әкеп соқты. Испания Азамат соғысында Испания Республикасының жеңілуі Франсиско Франконың диктатурасын билікке әкелді, оның алғашқы он жылдық билігі саяси, мәдени, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан ерекше күшті, автократиялық және репрессивті болды. Каталонияда каталондық ұлтшылдық, республикашылдық, анархизм, социализм, либерализм, демократия немесе коммунизмпен байланысты кез келген қоғамдық іс-әрекет, соның ішінде осы тақырыптар бойынша кітаптар жариялау немесе оларды ашық жиналыстарда талқылау тыйым салынды. Франко режимі каталон тілінің мемлекеттік мекемелерде және қоғамдық шараларда қолданылуын тоқтатты, ал каталондық өзін-өзі басқару институттары таратылды. Испания Республикасының Каталония президенті Ллуис Компанис Германия басып алған Франциядағы эмиграциядан Испанияға әкелінді және "әскери көтеріліс" қылмысы үшін Барселонаның Монжуик қамалында азаптап, өлім жазасына кесілді. Франконың Испаниядағы кейінгі кезеңдерінде каталон тіліндегі кейбір халықтық және діни мерекелер қайта жанданды және рұқсат етілді. Бұқаралық ақпарат құралдарында каталон тілін қолдануға тыйым салынған, бірақ 1950-ші жылдардың басында театрларда рұқсат етілді. Алғашқы жылдардағы тыйымға және келесі кезеңдегі қиындықтарға қарамастан, каталон тіліндегі басылымдар оның билігінің барлық кезеңінде жалғасты. Соғыстан кейінгі жылдар өте ауыр болды. Испанияның көптеген аймақтары сияқты Каталония да соғыстан қирады. Соғыс зардаптарын жою баяу болды және халықаралық саудаға қатысты эмбарго мен Франко режимінің автоархиялық саясаты оны одан да қиындатты. 1950 жылдардың соңында аймақ соғысқа дейінгі экономикалық деңгейіне жетті және 1960 жылдары "Испания кереметі" деп аталған әлемдегі екінші ең жылдам өсіп келе жатқан экономика болды. Осы кезеңде Каталонияда өнеркәсіп пен туризмнің айқын өсуі болды, бұл Испанияның барлық аймақтарынан көптеген жұмысшыларды тартты және Барселона төңірегін Еуропаның ең ірі өнеркәсіптік мегаполистерінің біріне айналдырды.

The defeat of the military rebellion against the Republican government in Barcelona placed Catalonia firmly in the Republican side of the Spanish Civil War. During the war, there were two rival powers in Catalonia: the de jure power of the Generalitat and the de facto power of the armed popular militias. Violent confrontations between the workers' parties (CNT FAI and POUM against the PSUC) culminated in the defeat of the first ones in 1937. The situation resolved itself progressively in favor of the Generalitat, but at the same time the Generalitat lost most of its autonomous powers within Republican Spain. In 1938 Franco's troops broke the Republican territory in two, isolating Catalonia from the rest of the Republican territory. The defeat of the Republican army in the Battle of the Ebro led in 1938 and 1939 to the occupation of Catalonia by Franco's forces. The defeat of the Spanish Republic in the Spanish Civil War brought to power the dictatorship of Francisco Franco, whose first ten year rule was particularly violent, autocratic, and repressive both in a political, cultural, social, and economical sense. In Catalonia, any kind of public activities associated with Catalan nationalism, republicanism, anarchism, socialism, liberalism, democracy or communism, including the publication of books on those subjects or simply discussion of them in open meetings, was banned. Franco's regime banned the use of Catalan in government run institutions and during public events, and the Catalan institutions of self government were abolished. The pro Republic of Spain president of Catalonia, Lluís Companys, was taken to Spain from his exile in the German occupied France and was tortured and executed in the Montjuïc Castle of Barcelona for the crime of 'military rebellion'. During later stages of Francoist Spain, certain folkloric and religious celebrations in Catalan resumed and were tolerated. Use of Catalan in the mass media had been forbidden but was permitted from the early 1950s in the theatre. Despite the ban during the first years and the difficulties of the next period, publishing in Catalan continued throughout his rule. The years after the war were extremely hard. Catalonia, like many other parts of Spain, had been devastated by the war. Recovery from the war damage was slow and made more difficult by the international trade embargo and the autarkic politics of Franco's regime. By the late 1950s, the region had recovered its pre war economic levels and in the 1960s was the second fastest growing economy in the world in what became known as the Spanish miracle. During this period there was a spectacular growth of industry and tourism in Catalonia that drew large numbers of workers to the region from across Spain and made the area around Barcelona one of Europe's largest industrial metropolitan areas.

Өтпелі кезең және демократия (1975 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Франконың 1975 жылы қайтыс болғаннан кейін Каталония 1978 жылы демократиялық испан Конституциясын қабылдау үшін дауыс берді, оның нәтижесінде Каталония саяси және мәдени автономиясын қайта алды, 1977 жылы Азамат соғысының аяқталуынан бері жер аударылған Генералитатты қалпына келтірді және 1979 жылы Каталонияны "ұлт" деп анықтаған жаңа Автономиялық жарғыны қабылдады. Осы жарғы бойынша Каталония Парламентіне өткізілген алғашқы сайлауда Convergència i Unió (CiU) коалициясының басшысы Жорди Пухоль Каталония президенті болып сайланды, ол 2003 жылға дейін қайта-қайта сайланды. 1980-ші және 1990-шы жылдарда Каталония автономиясының институттары құрылды, оның ішінде 1983 жылы автономиялық полиция күштері – Mossos d'Esquadra, сондай-ақ 1983 жылы құрылған Televisió de Catalunya телерадио желісі және оның бірінші арнасы TV3. Каталон тілін нормализациялаудың кең ауқымды бағдарламасы іске асырылды. Бүгінде Каталония Испанияның ең өркенді дамыған аймақтарының бірі болып табылады. Каталонияның астанасы және ең ірі қаласы Барселона – маңызды халықаралық мәдени орталық және танымал туристік орын. 1992 жылы Барселона жазғы Олимпиада ойындарын қабылдады.

Тәуелсіздік қозғалысы

2003 жылдың қарашасында Каталония Парламентіне сайлауда Каталония Социалистік партиясы (PSC PSOE), Каталонияның Республикалық солшыл партиясы (ERC) және Каталония Жасылдары бастамасы (ICV) құрған солшыл каталониялық коалиция үкіметке ие болды және социалист Паскуал Марагалл президент болып тағайындалды. Жаңа үкімет автономиялық статуттың жаңа нұсқасын жасады, мақсаты – өзін-өзі басқарудың кейбір аспектілерін нығайту және кеңейту болатын. 2006 жылы өткізілген референдум арқылы бекітілген Каталонияның жаңа Автономиялық статутына Испания қоғамының маңызды сегменттері, әсіресе консервативті Халық партиясы қарсылық білдірді. Олар заңды Испанияның Конституциялық сотына жіберді. 2010 жылы сот, Каталонияның тәуелсіз сот жүйесін құру, қаржыландырудың жақсартылған аспектілері, жаңа аумақтық бөлініс, каталон тілінің мәртебесі немесе Каталонияның ұлт ретінде символдық жариялануы туралы бірнеше баптарды жарамсыз деп таныды. Бұл шешімге каталондық қоғамның көп бөлігі наразылық білдірді, бұл тәуелсіздік талаптарын күшейтті. 2017 жылдың 1 қазанында Каталонияда даулы дауыс беру процесімен өткен тәуелсіздік туралы референдум ұйымдастырылды. Испанияның Конституциялық соты оны 1978 жылғы Конституцияны бұзғаны үшін заңсыз деп жариялады және тоқтатты. Одан кейін, 2017 жылдың 27 қазанында Каталония Парламенті тәуелсіздік туралы символдық декларация қабылдады, Испания үкіметі Конституцияның 155-бабын қолдану арқылы тікелей басқаруды енгізді, Атқарушы кеңесті қызметтен шеттетуге және Парламентті таратуға шаралар қолданды. Содан кейін 2017 жылдың 21 желтоқсанына өңірлік сайлау жарияланды, нәтижесінде тәуелсіздік жақтастары жеңіске жетті. Бұрынғы президент Карлес Пучдемон және бұрынғы бес министр Испаниядан қашып, басқа еуропалық елдерге (Пучдемонның жағдайында Бельгияға) паналады, ал тағы тоғыз министр, вице-президент Ориол Жункерас қоса, бүлік, дүрлік шығару және мемлекеттік қаражатты заңсыз пайдалану сияқты айыптар бойынша түрмеге кесілді. 2018 жылдың 17 мамырында Квим Торра, Испания соттары басқа үш үміткерді қабылдамағаннан кейін, Каталония үкіметінің 131-ші президенті болды. 2018 жылы Assemblea Nacional Catalana, Каталония атынан Өкілсіз Ұлттар мен Халықтар Ұйымына (UNPO) қосылды. 2019 жылдың 14 қазанында Испания Жоғарғы соты, Каталонияның Испаниядан тәуелсіздігі туралы референдумды ұйымдастыруға қатысқан бірнеше каталондық саяси лидерлерді соттады және оларды 9 жылдан 13 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырумен, дүрлік шығарудан мемлекеттік қаражатты заңсыз пайдалануға дейінгі айыптар бойынша кінәлі деп тапты. Бұл шешім Каталонияда наразылық демонстрацияларын тудырды. Кейіннен олар Испания үкіметімен кешірілді және 2021 жылдың маусым айында түрмеден босатылды.

In November 2003, elections to the Parliament of Catalonia gave the government to a left wing Catalanist coalition formed by the Socialists' Party of Catalonia (PSC PSOE), Republican Left of Catalonia (ERC) and Initiative for Catalonia Greens (ICV), and the socialist Pasqual Maragall was appointed president. The new government redacted a new version of the Statute of Autonomy, with the aim of consolidate and expand certain aspects of self government. The new Statute of Autonomy of Catalonia, approved after a referendum in 2006, was contested by important sectors of the Spanish society, especially by the conservative People's Party, which sent the law to the Constitutional Court of Spain. In 2010, the Court declared non valid some of the articles that established an autonomous Catalan system of Justice, improved aspects of the financing, a new territorial division, the status of Catalan language or the symbolical declaration of Catalonia as a nation. This decision was severely contested by large sectors of Catalan society, which increased the demands of independence. A controversial independence referendum was held in Catalonia on 1 October 2017, using a disputed voting process. It was declared illegal and suspended by the Constitutional Court of Spain, because it breached the 1978 Constitution. Subsequent developments saw, on 27 October 2017, a symbolic declaration of independence by the Parliament of Catalonia, the enforcement of direct rule by the Spanish government through the use of Article 155 of the Constitution, the dismissal of the Executive Council and the dissolution of the Parliament, with a snap regional election called for 21 December 2017, which ended with a victory of pro independence parties. Former President Carles Puigdemont and five former cabinet ministers fled Spain and took refuge in other European countries (such as Belgium, in Puigdemont's case), whereas nine other cabinet members, including vice president Oriol Junqueras, were sentenced to prison under various charges of rebellion, sedition, and misuse of public funds. Quim Torra became the 131st President of the Government of Catalonia on 17 May 2018, after the Spanish courts blocked three other candidates. In 2018, the Assemblea Nacional Catalana joined the Unrepresented Nations and Peoples Organization (UNPO) on behalf of Catalonia. On 14 October 2019, the Spanish Supreme court sentenced several Catalan political leaders, involved in organizing a referendum on Catalonia's independence from Spain, and convicted them on charges ranging from sedition to misuse of public funds, with sentences ranging from 9 to 13 years in prison. This decision sparked demonstrations around Catalonia. They were later pardoned by the Spanish government and left prison in June 2021.

Климат

Каталонияның климаты әртүрлі. Тарагона, Барселона және Жирона провинцияларының жағалау бойындағы елді мекендерде ыстық жазғы Жерорта теңізі климаты (Köppen Csa) басым. Ішкі аймақта (Леида провинциясы және Барселона провинциясының ішкі бөлігі) көбінесе Жерорта теңізі климаты (Köppen Csa) байқалады. Пиреней тауларының ең биік шыңдарында континенттік (Köppen D) тіпті альпілік климатқа (Köppen ET) ие, ал аңғарларда теңіздік немесе мұхиттық климаттың субтипі (Köppen Cfb) орналасқан. Жерорта теңізі аймағында жаз құрғақ және ыстық, теңіз бризімен, ал максималды температура шамамен °C. Қыс мезгілі орналасқан жерге байланысты салқын немесе сәл суық болады. Пиреней тауларында қар жиі жауады, ал төменгі биіктікте, тіпті жағалауда да кейде қар жауады. Көктем мен күз әдетте жаңбырлы маусымдар, бірақ Пиреней аңғарларында жаз көбінесе дауылды болады. Каталонияның ішкі бөлігі жаз айларында ыстық және құрғақ. Температура шамамен °C-қа жетеді, кейбір күндері тіпті одан да жоғары. Түнде температура жағалаудан төмен болады, шамамен °C. Аңғарлар мен жазықтарда тұман жиі кездеседі; ол әсіресе қыс айларында қатып қалу, мұздақ жауын және нөлден төмен температуралармен ұзаққа созылуы мүмкін, негізінен Эбро және Сегре аңғарларында және Вик жазығында.

Флора мен фауна

Каталония – шағын аумақтағы Еуропа пейзаждарының көрмесі. Ол әртүрлі субстраттарды, топырақ түрлерін, климаттарды, бағыттарды, биіктіктерді және теңізге дейінгі қашықтықты қамтиды. Бұл аймақ зор экологиялық әртүрлілікке және пейзаждардың, мекендеу орындарының және түрлердің ерекше байлығына ие. Каталония фаунасы аймаққа тән жануарлардың аз бөлігінен және аймаққа тән емес жануарлардың көп бөлігінен тұрады. Каталонияның көп бөлігі Жерорта теңізі климатында (таулы аймақтардан басқа) орналасқан, сондықтан онда тұратын көптеген жануарлар осы климатқа бейімделген. Сүтқоректілердің ішінде жабайы шошқа, қызыл түлкі, елік көптеп кездеседі, ал Пиреней тауларында – Пиренейлік шамуи. Аю сияқты ірі түрлер де жақында қайта қоныстандырылды. Балеар теңізінің сулары биологиялық әртүрлілікке бай, тіпті мұхиттардың ірі жануарлары да бар; аймақта плавник кит, кашалот, пилот кит сияқты киттердің әртүрлі түрлері мен дельфиндер кездеседі.

Гидрографиялық

Каталонияның көп бөлігі Жерорта теңізі бассейніне жатады. Каталондық гидрографиялық желі екі маңызды бассейннен тұрады: Эбро бассейні және Каталонияның ішкі бассейндерін қамтитын бассейн (сәйкесінше, аумақтың 46,84% және 51,43% -ын құрайды). Олардың барлығы Жерорта теңізіне құяды. Бұдан бөлек, Атлант мұхитына құятын Гарона өзені бассейні де бар, бірақ ол Каталония аумағының тек 1,73% -ын ғана қамтиды. Гидрографиялық желі екі секторға бөлінеді: батыс беткей, яғни Эбро өзенінің беткейі, және Каталония жағалауы бойымен Жерорта теңізіне құятын кіші өзендерден тұратын шығыс беткей. Бірінші беткей жылдық орташа мөлшерінде су береді, ал екіншісі тек жылдық орташа мөлшерінде. Бұл айырмашылық Эбро өзенінің үлкен үлесіне байланысты, оның ірі саласы – Сегре өзені. Сонымен қатар, Каталонияда жер асты суларының мол қоры бар, бірақ аумақтың күрделі геологиялық құрылымына байланысты комарктар арасында теңсіздік байқалады. Пиренейде мұз дәуірінен қалған көптеген шағын көлдер бар. Ең ірілері – Баньоль көлі және жақында қайта жаңартылған Ивар көлі. Каталон жағалауы көбінесе түзу сызықты, ұзындығы және жер бедері аз. Ең маңызды нысандары – солтүстіктегі Кап де Креус және Розалар шығанағы, оңтүстіктегі Эбро дельтасы. Каталон жағалау қатары жағалау бойында екі бөлікке бөлінеді: бірі Л'Эстартит пен Блан қалалары арасында (Коста-Брава), екіншісі оңтүстіктегі Костес-дель-Гаррафта. Каталониядағы негізгі өзендер – Тер, Ллобрегат және Эбро (каталонша: Ebre), олардың барлығы Жерорта теңізіне құяды.

Адамның ықпалы мен табиғатты қорғау

Каталония халқының көп бөлігі аумақтың 30% -ында, негізінен жағалаудың жазық жерлерінде шоғырланған. Ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы, мал шаруашылығы және өнеркәсіптік іс-әрекеттер туристердің көптеп келуімен (жылына 20 миллионнан астам келуші), қалалану деңгейімен және тіпті ірі мегаполистердің пайда болуымен бірге жүрді, бұл қалалардың кеңінен таралуына әкелді: Каталониялықтардың үштен екісі Барселона қалалық аймағында тұрады, ал қалалық жерлердің үлесі 1993 жылы 4,2% болса, 2009 жылы 6,2% -ға дейін өсті, яғни он алты жыл ішінде 48,6% -ға өсім болды, бұл тығыз көлік инфрақұрылымымен толықтырылды. Бұған қоса, белгілі бір деңгейде ауыл шаруашылығы жерлері тасталып қалды (1993 және 2009 жылдар аралығында Каталониядағы барлық өңделген жерлердің 15% -ы азайды) және табиғи ортаға қауіп төнді. Адамның қызметі кейбір жануарлар түрлерін де қауіпке тікелей ұшыратты, тіпті олардың аумақтан жоғалуына себеп болды, мысалы, сұр қасқыр және Пиренейдегі қоңыр аю. Өмір салтының осы моделінің тудырған қысымы салдарынан елдің экологиялық іздері әкімшілік аумағынан асып түседі. Осы мәселелерге байланысты Каталония билігі табиғи экожүйелерді қорғау мақсатында бірнеше шаралар қабылдады. 1990 жылы Каталония үкіметі Табиғатты қорғау кеңесін (Каталония: Consell de Protecció de la Natura) құрды, ол Каталонияның табиғи ортасын және ландшафтын зерттеу, қорғау және басқару мақсатындағы консультативтік орган болып табылады. Сонымен қатар, Generalitat 1992 жылы Табиғи қызығушылықты аймақтар жоспарын (Pla d'Espais d'Interès Natural немесе PEIN) іске асырды, ал он сегіз ерекше қорғалатын табиғи аумақ (Espais Naturals de Protecció Especial немесе ENPE) құрылды. Бір Ұлттық парк – Aigüestortes i Estany de Sant Maurici; он төрт табиғи парк – Alt Pirineu, Aiguamolls de l'Empordà, Cadí Moixeró, Cap de Creus, Ter және Freser бастаулары, Collserola, Ebro дельтасы, Ports, Montgrí, Medes аралдары және Baix Ter, Montseny, Montserrat, Sant Llorenç del Munt және l'Obac, Serra de Montsant және Garrotxa жанартау аймағы; сондай-ақ ұлттық маңызы бар үш табиғи орын (Paratge Natural d'Interès Nacional немесе PNIN) – Pedraforca, Poblet орман және Albères.

The majority of Catalan population is concentrated in 30% of the territory, mainly in the coastal plains. Intensive agriculture, livestock farming and industrial activities have been accompanied by a massive tourist influx (more than 20 million annual visitors), a rate of urbanization and even of major metropolisation which has led to a strong urban sprawl: two thirds of Catalans live in the urban area of Barcelona, while the proportion of urban land increased from 4.2% in 1993 to 6.2% in 2009, a growth of 48.6% in sixteen years, complemented with a dense network of transport infrastructure. This is accompanied by a certain agricultural abandonment (decrease of 15% of all areas cultivated in Catalonia between 1993 and 2009) and a global threat to natural environment. Human activities have also put some animal species at risk, or even led to their disappearance from the territory, like the gray wolf and probably the brown bear of the Pyrenees. The pressure created by this model of life means that the country's ecological footprint exceeds its administrative area. Faced with these problems, Catalan authorities initiated several measures whose purpose is to protect natural ecosystems. Thus, in 1990, the Catalan government created the Nature Conservation Council (Catalan: Consell de Protecció de la Natura), an advisory body with the aim to study, protect and manage the natural environments and landscapes of Catalonia. In addition, the Generalitat has carried out the Plan of Spaces of Natural Interest (Pla d'Espais d'Interès Natural or PEIN) in 1992 while eighteen Natural Spaces of Special Protection (Espais Naturals de Protecció Especial or ENPE) have been instituted. There's a National Park, Aigüestortes i Estany de Sant Maurici; fourteen Natural Parks, Alt Pirineu, Aiguamolls de l'Empordà, Cadí Moixeró, Cap de Creus, Sources of Ter and Freser, Collserola, Ebro Delta, Ports, Montgrí, Medes Islands and Baix Ter, Montseny, Montserrat, Sant Llorenç del Munt and l'Obac, Serra de Montsant, and the Garrotxa Volcanic Zone; as well as three Natural Places of National Interest (Paratge Natural d'Interes Nacional or PNIN), the Pedraforca, the Poblet Forest and the Albères.

Саясат

Франконың 1975 жылы қайтыс болуынан және 1978 жылы Испанияда демократиялық конституция қабылдануынан кейін Каталония 1932 жылғы Автономиялық Статут бойынша алған, бірақ 1939 жылы Испания Азамат соғысының соңында Екінші Испан Республикасы құлағанда жоғалтқан өкілеттіктерді қайта алып, кеңейтті. Бұл автономиялық аймақ 1978 жылғы Испания Конституциясы қабылданғаннан бері бірте-бірте көбірек тәуелсіздікке ие болды. Generalitat білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет, қоршаған орта, байланыс, көлік, сауда, қоғамдық қауіпсіздік және жергілікті басқару салаларында толық құзыреттілікке ие, ал әділет ісінде құзыреттілікті Испания үкіметімен бөліседі. Кейбір сарапшылардың пікірінше, қазіргі жүйе Каталонияға «Еуропадағы басқа аймақтарға қарағанда өзін-өзі басқаруға» көбірек мүмкіндік береді. Каталон ұлтшылдығын қолдау, Каталонияның тәуелсіздікке ұмтылушыларының Испанияның қалған бөлігінен тәуелсіздікке деген ниетінен бастап, Испанияны федерализациялау және одан әрі автономия алу талаптарын қамтиды. Конституциялық соттың 2006 жылғы Автономиялық Статуттың кейбір бөліктерін күштен шығару туралы шешімінен кейін, 2010 жылдың 18 шілдесінде La Vanguardia газеті жариялаған сауалнама бойынша сайлаушылардың 46%-ы тәуелсіздікті қолдайтынын білдірді. Сол жылдың ақпанында Каталонияның Ашық университеті жүргізген сауалнама да ұқсас нәтижелер көрсетті. Басқа сауалнамалар тәуелсіздікке қолдаудың төмендеуін көрсетті, ол 40%-тан 49%-ға дейін ауытқып келді. Бұл аймақтың барлық бөліктерінде қолдау көрсетілгенімен, Барселона сияқты халық тығыз қоныстанған жағалау аймақтарынан алыс, ішкі және солтүстік-шығыс аймақтарында тәуелсіздікке қолдау айтарлықтай жоғары. 2011 жылдан бастап, Үкіметтік Қоғамдық Пікірді Зерттеу орталығы (CEO) жүйелі түрде сауалнамалар жүргізе бастағаннан бері Каталонияның тәуелсіздігіне қолдау артып келеді. 2016 жылдың шілдесіндегі CEO сауалнамасына сәйкес, каталондықтардың 47,7%-ы тәуелсіздікке дауыс береді, ал 42,4%-ы қарсы. Ал преференциялар туралы сұраққа жауап бергендердің 57,2%-ы тәуелсіздікті «толығымен» немесе «жақсы» деп санайды. Басқа сауалнамалар тәуелсіздікке қолдаудың төмендеуін көрсетті, ол 40%-тан 49%-ға дейін ауытқып келді. 2009 жылдың 13 қыркүйегінен бастап Каталонияда өткізілген жүздеген референдумда көпшілік тәуелсіздікке дауыс берді, бірақ сыншылар бұл дауыс берудің көбіне тәуелсіздікке жақтас аймақтарда өткенін айтты. 2009 жылдың желтоқсанында дауыс бергендердің 94%-ы Испаниядан тәуелсіздікті қолдады, ал 25%-ы қарсы болды. Соңғы референдум 2011 жылдың сәуір айында Барселонада өтті. 2012 жылдың 11 қыркүйегінде тәуелсіздік шеруіне Испания үкіметінің мәліметі бойынша 600 мың, Барселона қалалық күзетінің мәліметі бойынша 1,5 миллион, ал ұйымдастырушылардың мәліметі бойынша 2 миллион адам қатысты. Сауалнамалар көрсеткендей, Каталония халқының жартысы Испаниядан бөлінуді қолдады. Екі маңызды фактор – Испания Конституциялық сотының 2010 жылғы Каталонияның 2006 жылғы Автономиялық Статутының бір бөлігін конституциялық емес деп тануы және Каталонияның орталық үкіметтің салық кірісінің 19,49%-ын құрап отырғаны, бірақ орталық үкіметтің шығыстарының тек 14,03%-ын ғана алуы. 1980 жылдан бері Каталонияның барлық үкіметтерінде өзін каталон ұлтшылдары немесе тәуелсіздікшілер деп санайтын партиялар қатысып келеді. Каталонияның ең ірі ұлттық партиясы – Конвергенция және Одақ 1980 жылдан 2003 жылға дейін Каталонияны басқарды және 2010 жылғы сайлауда қайтадан билікке оралды. 2003 және 2010 жылдар аралығында Каталонияның Социалистік партиясы, Каталонияның тәуелсіздікке ұмтылатын Республикалық Солшыл партиясы және Каталонияның жасылдар үшін солшыл экологиялық бастамасынан құралған солшыл коалиция Каталонияның автономиясын кеңейтетін саясатты жүзеге асырды. 2012 жылдың 25 қарашасында Каталонияда өткен парламенттік сайлауда тәуелсіздік референдумына қолдау білдірген партиялар дауыс берудің 59,01%-ын жинады және Каталония Парламентінің 135 орынының 87-ін иеленді. Испанияның қалған бөлігінен тәуелсіздікті қолдайтын партиялар дауыс берудің 49,12%-ын және 74 орынды иеленді. Каталонияның сол кездегі президенті Артур Мас 2015 жылдың 27 қыркүйегінде мерзімінен бұрын сайлауды ұйымдастырды. Бұл сайлауда Convergència және Esquerra Republicana бірігіп, Junts pel Sí (каталон тілінде «Иә үшін бірге») коалициясы атынан қатысты. Junts pel Sí 62 орынды жеңіп алды және ең көп дауыс жинаған партия болды, ал CUP (Candidatura d'Unitat Popular, солшыл және тәуелсіздікші партия) тағы 10 орынды жеңіп алды, сондықтан тәуелсіздік күштерінің/партияларының жалпы саны 72 орынды құрады, бұл абсолютті көпшілікті құрады, бірақ жеке дауыстар саны бойынша емес, жалпы дауыстардың 47,74%-ын құрады.

After Franco's death in 1975 and the adoption of a democratic constitution in Spain in 1978, Catalonia recovered and extended the powers that it had gained in the Statute of Autonomy of 1932 but lost with the fall of the Second Spanish Republic at the end of the Spanish Civil War in 1939. This autonomous community has gradually achieved more autonomy since the approval of the Spanish Constitution of 1978. The Generalitat holds exclusive jurisdiction in education, health, culture, environment, communications, transportation, commerce, public safety and local government, and only shares jurisdiction with the Spanish government in justice. In all, some analysts argue that formally the current system grants Catalonia with "more self government than almost any other corner in Europe". The support for Catalan nationalism ranges from a demand for further autonomy and the federalisation of Spain to the desire for independence from the rest of Spain, expressed by Catalan independentists. The first survey following the Constitutional Court ruling that cut back elements of the 2006 Statute of Autonomy, published by La Vanguardia on 18July2010, found that 46% of the voters would support independence in a referendum. In February of the same year, a poll by the Open University of Catalonia gave more or less the same results. Other polls have shown lower support for independence, ranging from 40 to 49%. Although it is established in the whole of the territory, support for independence is significantly higher in the hinterland and the northeast, away from the more populated coastal areas such as Barcelona. Since 2011 when the question started to be regularly surveyed by the governmental Center for Public Opinion Studies (CEO), support for Catalan independence has been on the rise. According to the CEO opinion poll from July2016, 47.7% of Catalans would vote for independence and 42.4% against it while, about the question of preferences, according to the CEO opinion poll from March 2016, a 57.2 claim to be "absolutely" or "fairly" in favour of independence. Other polls have shown lower support for independence, ranging from 40 to 49%. In hundreds of non binding local referendums on independence, organised across Catalonia from 13September2009, a large majority voted for independence, although critics argued that the polls were mostly held in pro independence areas. In December2009, 94% of those voting backed independence from Spain, on a turn out of 25%. The final local referendum was held in Barcelona, in April2011. On 11September2012, a pro independence march pulled in a crowd of between 600,000 (according to the Spanish Government), 1.5 million (according to the Guàrdia Urbana de Barcelona), and 2 million (according to its promoters); whereas poll results revealed that half the population of Catalonia supported secession from Spain. Two major factors were Spain's Constitutional Court's 2010 decision to declare part of the 2006 Statute of Autonomy of Catalonia unconstitutional, as well as the fact that Catalonia contributes 19.49% of the central government's tax revenue, but only receives 14.03% of central government's spending. Parties that consider themselves either Catalan nationalist or independentist have been present in all Catalan governments since 1980. The largest Catalan nationalist party, Convergence and Union, ruled Catalonia from 1980 to 2003, and returned to power in the 2010 election. Between 2003 and 2010, a leftist coalition, composed by the Catalan Socialists' Party, the pro independence Republican Left of Catalonia and the leftist environmentalist Initiative for Catalonia Greens, implemented policies that widened Catalan autonomy. In the 25 November 2012 Catalan parliamentary election, sovereigntist parties supporting a secession referendum gathered 59.01% of the votes and held 87 of the 135seats in the Catalan Parliament. Parties supporting independence from the rest of Spain obtained 49.12% of the votes and a majority of 74seats. Artur Mas, then the president of Catalonia, organised early elections that took place on 27September2015. In these elections, Convergència and Esquerra Republicana decided to join, and they presented themselves under the coalition named Junts pel Sí (in Catalan, Together for Yes). Junts pel Sí won 62seats and was the most voted party, and CUP (Candidatura d'Unitat Popular, a far left and independentist party) won another 10, so the sum of all the independentist forces/parties was 72seats, reaching an absolute majority, but not in number of individual votes, comprising 47,74% of the total.

Автономиялық статут

Каталонияның автономиялық статуты – негізгі органикалық заң, ол Испания Конституциясынан кейін екінші орында тұрады және осы Конституциядан бастау алады. 1978 жылғы Испания Конституциясында Каталония, Баск елі мен Галисия сияқты «ұлт» ретінде анықталды. Осы Конституция Каталонияға автономия құқығын автоматты түрде берді, нәтижесінде 1979 жылғы Каталонияның автономиялық статуты қабылданды. 1979 жылғы автономиялық статутта да, 2006 жылы бекітілген қазіргі статутта да «Каталония, ұлттық мемлекет ретінде, Конституцияға және Каталонияның автономиялық статутына сәйкес, өзін-өзі басқаруды жүзеге асырады, бұл оның негізгі институционалдық заңы болып табылады және әрқашан Испания заңнамасына бағынады» делінген. Каталонияның 2006 жылғы автономиялық статутының преамбуласында Каталония Парламенті Каталонияны ұлт деп жарияласа, «Испания Конституциясы Каталонияның ұлттық ерекшелігін ұлттылық ретінде мойындайды» делінеді. Бұл Статут Каталония және Испания парламенттерімен бекітіліп, содан кейін Каталонияда референдум арқылы мақұлданғанмен, Арагон, Балеар аралдары және Валенсия автономды қауымдастықтары, сондай-ақ консервативті Халық партиясы оны заңдық тұрғыдан күдік тудырды. Қарсылықтар даулы мәдени мұра сияқты түрлі мәселелерге негізделген, бірақ ең бастысы – Конституцияда бекітілген салық және білім беру салаларындағы «аймақтар арасындағы ынтымақтастық» принципін бұзу туралы айыптаулар. Испанияның Конституциялық соты даулы баптарды қарап, 2010 жылғы 28 маусымда Халық партиясының 2006 жылғы конституцияға қайшылық туралы негізгі шағымын қарады. Сот шешімі бойынша, негізгі мәтінді құрайтын 223 баптың 182-сі күшіне енді. Сот Халық партиясы наразы болған 114 баптың 73-ін мақұлдады, 14 бапты толық немесе ішінара конституцияға қайшы деп таныды және 27 бапқа шектеулі түсіндірме берді. Сот Каталонияны «ұлт» деп сипаттаған ережені қабылдады, бірақ бұл заңдық мәні жоқ тарихи және мәдени термин екенін, Испания конституциямен мойындалған жалғыз мемлекет болып қалатынын мәлімдеді.

The Statute of Autonomy of Catalonia is the fundamental organic law, second only to the Spanish Constitution from which the Statute originates. In the Spanish Constitution of 1978 Catalonia, along with the Basque Country and Galicia, was defined as a "nationality". The same constitution gave Catalonia the automatic right to autonomy, which resulted in the Statute of Autonomy of Catalonia of 1979. Both the 1979 Statute of Autonomy and the current one, approved in 2006, state that "Catalonia, as a nationality, exercises its self government constituted as an Autonomous Community in accordance with the Constitution and with the Statute of Autonomy of Catalonia, which is its basic institutional law, always under the law in Spain". The Preamble of the 2006 Statute of Autonomy of Catalonia states that the Parliament of Catalonia has defined Catalonia as a nation, but that "the Spanish Constitution recognizes Catalonia's national reality as a nationality". While the Statute was approved by and sanctioned by both the Catalan and Spanish parliaments, and later by referendum in Catalonia, it has been subject to a legal challenge by the surrounding autonomous communities of Aragon, Balearic Islands and Valencia, as well as by the conservative People's Party. The objections are based on various issues such as disputed cultural heritage but, especially, on the Statute's alleged breaches of the principle of "solidarity between regions" in fiscal and educational matters enshrined by the Constitution. Spain's Constitutional Court assessed the disputed articles and on 28 June 2010, issued its judgment on the principal allegation of unconstitutionality presented by the People's Party in 2006. The judgment granted clear passage to 182 articles of the 223 that make up the fundamental text. The court approved 73 of the 114 articles that the People's Party had contested, while declaring 14 articles unconstitutional in whole or in part and imposing a restrictive interpretation on 27 others. The court accepted the specific provision that described Catalonia as a "nation", however ruled that it was a historical and cultural term with no legal weight, and that Spain remained the only nation recognised by the constitution.

Үкімет және құқық

Каталонияның автономиялық статуты Каталонияның автономиялық қауымдастық ретінде Парламент, Президент, Үкімет немесе Атқарушы кеңес және Парламент құрған басқа да институттар, соның ішінде Омбудсмен ([[Síndic de Greuges (Каталония))], Аудиторлар Кеңесі (Sindicatura de Comptes), Заңмен бекітілген кепілдіктер кеңесі (Consell de Garanties Estatutàries) немесе Каталонияның Аудиовизуалды кеңесі (Consell de l'Audiovisual de Catalunya) арқылы ұйымдастырылғанын белгілейді. Каталония Парламенті (Каталония Парламенті) – Генералитеттің бірпалаталық заң шығару органы және Каталония халқының өкілі болып табылады. Оның 135 мүшесі (депутаттар) жалпы сайлау арқылы 4 жылдық мерзімге сайланады. Автономиялық статутқа сәйкес, оның білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет, ішкі институционалдық және аумақтық ұйымдастыру, Генералитет Президентін тағайындау, Үкіметті бақылау, бюджет және басқа да мәселелер бойынша заң шығару өкілеттігі бар. Каталониядағы соңғы сайлау 2021 жылдың 14 ақпанында өтті, ал қазіргі спикері (президенті) Лаура Боррас, ол 2018 жылдың 12 наурызынан бері қызмет етеді. Каталонияның Президенті (каталонша: president de la Generalitat de Catalunya) – Каталонияның жоғары өкілі, сондай-ақ, үкіметтің іс-қимылына жетекшілік етуге және Атқарушы кеңестің төрағасы болуға жауапты. Испанияда демократияның қайта орнатуымен байланысты Каталония президенттері Жозеп Тарраделлас (1977–1980, 1954 жылдан бері эмиграциядағы президент), Жорди Пухоль (1980–2003), Паскуал Марагалл (2003–2006), Хосе Монтилья (2006–2010), Артур Мас (2010–2016), Карлес Пучдемонт (2016–2017) және, Мадридтен тікелей басқару орнатылғаннан кейін, Ким Торра (2018–2020) және Пере Арагонес (2021–) болды. Атқарушы кеңес (каталонша: Consell Executiu) немесе Үкімет (Govern) – Генералитеттің басқаруына жауапты органы, ол атқарушы және реттеуші билікке ие және Каталония Парламентіне есеп береді. Оның құрамына Генералитет Президенті, Бірінші министр (conseller primer) немесе Вице-президент және президент тағайындаған министрлер (consellers) кіреді. Оның ордасы Барселонадағы Палау де ла Генералитат. 2021 жылы үкімет екі партияның коалициясынан – Каталония Республикалық Сол жағынан (ERC) және «Каталония үшін бірге» (Junts) – тұрды және 14 министрден, оның ішінде вице-президент, президент және үкімет хатшысынан құралды. Бірақ 2022 жылдың қазан айында «Каталония үшін бірге» (Junts) коалициядан және үкіметтен шықты.

The Catalan Statute of Autonomy establishes that Catalonia, as an autonomous community, is organised politically through the Generalitat of Catalonia (Catalan: Generalitat de Catalunya), confirmed by the Parliament, the Presidency of the Generalitat, the Government or Executive Council and the other institutions established by the Parliament, among them the Ombudsman ([[Síndic de Greuges (Catalonia)), the Office of Auditors (Sindicatura de Comptes) the Council for Statutory Guarantees (Consell de Garanties Estatutàries) or the Audiovisual Council of Catalonia (Consell de l'Audiovisual de Catalunya). The Parliament of Catalonia (Catalan: Parlament de Catalunya) is the unicameral legislative body of the Generalitat and represents the people of Catalonia. Its 135members (diputats) are elected by universal suffrage to serve for a four year period. According to the Statute of Autonomy, it has powers to legislate over devolved matters such as education, health, culture, internal institutional and territorial organization, nomination of the President of the Generalitat and control the Government, budget and other affairs. The last Catalan election was held on 14 February 2021, and its current speaker (president) is Laura Borràs, incumbent since 12March2018. The President of the Generalitat of Catalonia (Catalan: president de la Generalitat de Catalunya) is the highest representative of Catalonia, and is also responsible of leading the government's action, presiding the Executive Council. Since the restoration of the Generalitat on the return of democracy in Spain, the Presidents of Catalonia have been Josep Tarradellas (1977–1980, president in exile since 1954), Jordi Pujol (1980–2003), Pasqual Maragall (2003–2006), José Montilla (2006–2010), Artur Mas (2010–2016), Carles Puigdemont (2016–2017) and, after the imposition of direct rule from Madrid, Quim Torra (2018–2020) and Pere Aragonès (2021–). The Executive Council (Catalan: Consell Executiu) or Government (Govern), is the body responsible of the government of the Generalitat, it holds executive and regulatory power, being accountable to the Catalan Parliament. It comprises the President of the Generalitat, the First Minister (conseller primer) or the Vice President, and the ministers (consellers) appointed by the president. Its seat is the Palau de la Generalitat, Barcelona. In 2021 the government was a coalition of two parties, the Republican Left of Catalonia (ERC) and Together for Catalonia (Junts) and is made up of 14 ministers, including the vice President, alongside to the president and a secretary of government, but in October2022 Together for Catalonia (Junts) left the coalition and the government.

Қауіпсіздік күштері мен сот

Каталонияның өз полиция күштері бар, олар Mossos d'Esquadra (ресми түрде Mossos d'Esquadra Policia de la Generalitat de Catalunya деп аталады), олардың тарихы 18-ғасырға дейін жетеді. 1980 жылдан бері олар Generalitat бағынысында, ал 1994 жылдан бастап Испанияның Ішкі істер министрлігіне тікелей бағынатын Ұлттық гвардия және Ұлттық полиция корпусын алмастыру мақсатында күштері арттырылды. Ұлттық органдар Каталонияда порттарды, әуежайларды, жағалауларды, халықаралық шекараларды, кедендік пункттерді бақылау, құжаттарды тексеру, қару-жараққа бақылау, иммиграцияны реттеу, терроризмнің алдын алу, қару-жарақ контрабандасымен күресу және басқа да ұлттық маңызы бар функцияларды орындау үшін штаттық қызметкерлерді сақтайды. Әділет жүйесінің көп бөлігі ұлттық сот институттары арқылы басқарылады, ал Каталония юрисдикциясындағы жоғары сот инстанциясы – Каталонияның Жоғары Соты, ол испан сот жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Қылмыстық сот жүйесі бүкіл Испания бойынша біркелкі, ал азаматтық құқық Каталонияда жеке басқарылады. Автономдық заңнамаға жататын азаматтық заңдар 2002 жылдан бері Каталонияның азаматтық кодексінде (Codi civil de Catalunya) кодификацияланды. Каталония, Наварра және Баск елі құқық қорғау саласында ең жоғары автономияға ие испандық аймақтар болып табылады.

Әкімшілік бөлімшелер

Каталония провинциялар мен аймақтарға аумақтық бөлінген, олар өз кезегінде комаркилер мен муниципалитеттерге бөлінеді. Каталонияның 2006 жылғы Автономиялық Ережесі осы соңғы үш деңгейдің әкімшілік ұйымдастырылуын белгілейді.

Жасыл жеміс

Провинциялардан басқа, Каталония Каталония Князьдігінің феодалдық әкімшілік-аумақтық юрисдикциясына негізделген сегіз аймаққа немесе вегерияға бөлінеді. 2006 жылы құрылған вегериялар Каталонияның әкімшілік бөлінісін тиімдірек жүзеге асыру мақсатында Каталонияның Generalitat de Catalunya қолданысқа енгізді. Сонымен қатар, вегериялар Каталонияның бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімдері болуы және Каталонияның төрт провинциясын толық ауыстыруы, әр вегерия үшін кеңес құруы жоспарланған, бірақ мемлекеттік провинциялар жүйесіне енгізілген өзгерістер конституциялық емес болғандықтан бұл жоспар іске аспады. Каталонияның аумақтық жоспары (Pla territorial general de Catalunya) бастапқыда алты функционалдық аймақты қарастырды, бірақ 31 желтоқсандағы 24/2001 заңымен түзетілді, ол Альт-Пиринеу мен Аранды Поненттен ерекшеленетін жаңа функционалдық аймақ ретінде мойындады. Кейбір аумақтардың қарсылығына қарамастан, Аран аңғары өз үкіметін сақтап қалды (вегерияның атауы Альт-Пиринеу деп өзгертілді, бірақ аймақтық жоспарда «Альт-Пиринеу және Аран» атауы әлі де қолданылады), ал 2016 жылы Каталония Парламенті Барселона аймағынан бөлінген сегізінші вегерия – Пенедесті бекітті. Вегериялар муниципалитеттерден құралған және өздеріне жүктелген міндеттер мен қызметтерді ішкі басқаруға арналған бірлестіктер болып табылады. Қазіргі аймақтық бөліністің тамыры 1936 жылғы Каталония Generalitat-ының жарлығында, ол 1939 жылға дейін күшінде болды, содан кейін Франко тарапынан таратылды. 1987 жылы Каталония үкіметі комаркалық бөліністі қайта жаңғыртты, ал 1988 жылы үш жаңа комарка қосылды (Альта Рибагорса, Пла д’Ургелл және Пла де л’Эстани). Содан бері Моанес және Ллусанес округтерінің 2015 және 2023 жылдары қосылуы сияқты бірнеше түзетулер енгізілді. Барселонестің өзінен басқа, әр комарка комаркалық кеңес (consell comarcal) арқылы басқарылады. 2024 жылғы мәліметтер бойынша Каталония 42 комаркадан және Аран аңғарынан тұрады. Соңғысы, бұрын (әлі де бейресми түрде) комарка саналған, 1990 жылы мәдениеті мен тілінің ерекшеліктеріне байланысты Каталония ішінде ерекше мәртебеге ие болды, оны Conselh Generau d’Aran (Аранның Бас кеңесі) атты орган басқарады, ал 2015 жылы ол комарка емес, «ерекше аумақтық бірлік» ретінде анықталды.

Besides provinces, Catalonia is internally divided into eight regions or vegueries, based on the feudal administrative territorial jurisdiction of the Principality of Catalonia. Established in 2006, vegueries are used by the Generalitat de Catalunya with the aim to more effectively divide Catalonia administratively. In addition, vegueries are intended to become Catalonia's first level administrative division and a full replacement for the four deputations of the Catalan provinces, creating a council for each vegueria, but this has not been realised as changes to the statewide provinces system are unconstitutional. The territorial plan of Catalonia (Pla territorial general de Catalunya) provided six general functional areas, but was amended by Law24/2001, of 31December, recognizing Alt Pirineu and Aran as a new functional area differentiated of Ponent. After some opposition from some territories, it was made possible for the Aran Valley to retain its government (the vegueria is renamed to Alt Pirineu, although the name Alt Pirineu and Aran is still used by the regional plan) and in 2016, the Catalan Parliament approved the eighth vegueria, Penedès, split from the Barcelona region.) are entities composed of municipalities to internally manage their responsibilities and services. The current regional division has its roots in a decree of the Generalitat de Catalunya of 1936, in effect until 1939, when it was suppressed by Franco. In 1987 the Catalan Government reestablished the comarcal division and in 1988 three new comarques were added (Alta Ribagorça, Pla d'Urgell and Pla de l'Estany). Some further revisions have been realised since then, such as the additions of Moianès and Lluçanès counties, in 2015 and 2023 respectively. Except for Barcelonès, every comarca is administered by a comarcal council (consell comarcal). As of 2024, Catalonia is divided in 42 counties plus the Aran Valley. The latter, although previously (and still informally) considered a comarca, obtained in 1990 a particular status within Catalonia due to its differences in culture and language, being administered by a body known as the Conselh Generau d'Aran (General Council of Aran), and in 2015 it was defined as a "unique territorial entity" instead of a county.

Қалалық округтер

Қазіргі уақытта Каталонияда 947 муниципалитет (municipis) бар. Әр муниципалитетті жергілікті сайлауда тұрғындар төрт жыл сайын сайлайтын кеңес (ajuntament) басқарады. Кеңес халық санына байланысты әр түрлі мүшелерден (regidors) құралады, олар қала әкімін (alcalde немесе batlle) сайлайды. Кеңестің кеңсесі – қала әкімдігі (ajuntament, casa de la ciutat немесе casa de la vila) болып табылады.

Жұмыссыздық

2019 жылы жұмыссыздық деңгейі 10,5%-ды құрады және ұлттық орташа көрсеткіштен төмен болды. +Жұмыссыздық деңгейі (желтоқсан айының деректері) (%) 200620072008200920102011201220132014201520162017201820196.6%6.5%11.8%16.9%17.9%20.4%23.8%21.9%19.9%17.7%14.9%12.6%11.8%10.5%

Порттар

Орта ғасырлардан бері Каталония халықаралық теңіз желілеріне жақсы интеграцияланған. Барселона порты (Испания үкіметінің мекемесі – Puertos del Estado меншігінде және басқаруында) – бүкіл әлемге танымал өнеркәсіптік, сауда және туристік порт. 2015 жылы 1,950,000 TEU контейнермен, ол Каталониядағы бірінші контейнерлік порт, Испаниядағы Валенсия және Андалусиядағы Алхесирас порттарынан кейінгі үшінші порт, Жерорта теңізіндегі тоғызыншы, Еуропадағы он төртінші және әлемдегі 68-ші порт. 2014 жылы 2,364,292 жолаушыны қабылдағандықтан, ол әлемдегі алтыншы ірі круиздік порт, ал Еуропа мен Жерорта теңізіндегі бірінші порт. Оңтүстік-батыстағы Таррагона порты (Puertos del Estado меншігінде және басқаруында) және солтүстік-шығыстағы Жиронаға жақын Паламос порты одан да қарапайым. Паламос порты мен Каталониядағы басқа 26 портты Каталония үкіметінің мекемесі басқарады және әкімшілік етеді. Бұл инфрақұрылымдардың дамуы, Каталония аумағының топографиясы мен тарихының нәтижесінде, осы автономиялық аймақтың әкімшілік және саяси ұйымымен тығыз байланысты.

Темір жолдар

Каталонияда 1848 жылы Иберия түбегіндегі алғашқы темір жол құрылысы басталды, ол Барселонаны Матаромен байланыстырды. Жер бедерін ескере отырып, көптеген желілер Барселонадан басталады. Қалада қала маңындағы және қалааралық қызметтер бар. Негізгі шығыс жағалау жолы провинция арқылы өтеді және жағалаудағы Портбу қаласында SNCF (Француз темір жолдары)мен байланысады. Каталонияда екі мемлекеттік темір жол компаниясы жұмыс істейді: қала маңындағы және аймақтық қызметтерді жүзеге асыратын каталондық FGC және ұзақ қашықтыққа және жоғары жылдамдықты темір жол қызметтерін (AVE және Avant) және 2010 жылдан бері Каталония үкіметі басқаратын Rodalies de Catalunya қала маңындағы және аймақтық қызметтерін басқаратын испандық ұлттық Renfe. Қазіргі уақытта Мадридтен Барселонаға Лейда және Таррагона арқылы жоғары жылдамдықты темір жол (AVE) қызметтері жетеді. Барселона мен Мадрид арасындағы ресми ашылу 2008 жылдың 20 ақпанында болды. Барселона мен Мадрид арасындағы сапар енді шамамен екі жарым сағатқа созалады. Француздық жоғары жылдамдықты TGV желісіне қосылу аяқталды (Перпиньян-Барселона жоғары жылдамдықты темір жол желісі деп аталады) және испандық AVE қызметі 2013 жылдың 9 қаңтарында желіде коммерциялық қызметтерді бастады, кейіннен жоғары жылдамдықты желісі бойынша Марсельге де қызмет көрсетуді ұсынды. Бұдан кейін, француздық TGV 2013 жылдың 17 қаңтарында коммерциялық қызмет көрсетуді бастады, нәтижесінде Париж-Барселона TGV бағытындағы орташа сапар уақыты 7 сағат 42 минутқа дейін қысқарды. Бұл жаңа желі Жирона және Фигерес қалаларынан өтеді және Пиреней тауларынан өтетін туннельге ие.

Тілдер

Бірінші әдеттегі тіл, 2018 жылғы Демографиялық зерттеу. Тілдік идентификация. Әдеттегі тіл: Испан тілі – 2 978 000 (46,6%), 3 104 000 (48,6%); Каталан тілі – 2 320 000 (36,3%), 2 305 000 (36,1%); Екі тілде де – 440 000 (6,9%), 474 000 (7,4%); Басқа тілдер – 651 000 (10,2%), 504 000 (7,9%); Араб тілі – 114 000 (1,8%), 61 000 (0,9%); Румын тілі – 58 000 (0,9%), 24 000 (0,4%); Ағылшын тілі – 29 000 (0,5%), 26 000 (0,4%); Француз тілі – 26 000 (0,4%), 16 000 (0,2%); Бербер тілі – 25 000 (0,4%), 20 000 (0,3%); Қытай тілі – 20 000 (0,3%), 18 000 (0,3%); Басқа тілдер – 281 000 (4,4%), 153 000 (2,4%); Басқа тілдердің комбинациясы – 96 000 (1,5%), 193 000 (3,0%). 15 жастан асқан халықтың жалпы саны – 6 386 000 (100,0%).

2013 жылғы Каталония үкіметі жүргізген тілдік санақ бойынша, испан тілі Каталонияда ең көп қолданылатын тіл (46,53% өзінің тілі деп испан тілін атайды), одан кейін каталан тілі (37,26% өзінің тілі деп каталан тілін атайды) тұрады. Күнделікті қолданыста халықтың 11,95% екі тілді де тең қолданады, ал 45,92% негізінен испан, 35,54% негізінен каталан тілдерін қолданады. Барселона (және, шамалы дәрежеде, Таррагона) қалалық аймақтарында испан тілі каталан тілінен гөрі көп қолданылса, ауылдық және шағын қалаларда каталан тілі испан тілінен анық басым. Каталонияның тарихи аумағынан шыққан каталан тілі 1979 жылғы Автономиялық Статутты бекіткеннен бері ерекше мәртебеге ие, ол оны «Каталонияның өз тілі» деп жариялайды, бұл термин Испания аумағында ерекше құқықтық мәртебеге ие болған немесе белгілі бір аймақта тарихи түрде қолданылған тілді білдіреді. Каталонияда ресми мәртебеге ие басқа тілдер – бүкіл Испанияда ресми мәртебеге ие испан тілі және Валь-д'Аранда сөйлейтін араналық окситан тілі. 1979 жылғы Автономиялық Статуттан бастап араниз тілі (окситанның гаскон диалектісі) де ресми болып табылады және Валь-д'Аранда ерекше қорғауға ие. 7000 тұрғыны бар бұл шағын аймақ окситан диалектісінің толық ресми мәртебеге ие болған жалғыз жері болды. Содан кейін, 2006 жылдың 9 тамызында жаңа Статут күшіне енгеннен кейін, окситан тілі бүкіл Каталонияда ресми тіл болды. Окситан тілі Валь-д'Аран халқының 22,4%-ының ана тілі болып табылады, бұл Испанияның басқа аймақтарынан қызмет көрсету саласында жұмыс істеуге келген көптеген иммигранттарды тартты. Каталондық ымдау тілі де ресми түрде танылған, қолдау көрсетіледі: «Мемлекеттік органдар каталондық ым тілінің қолданылуын және осы тілді қолдануды таңдаған саңырау адамдарға теңдік жағдайларын қамтамасыз етеді, ол білім беруге, қорғауға және құрметке ие болады». 1940 жылдардың басында каталан тілінде баспаға шығару мүлдем тыйым салынбағанымен, тек діни мәтіндер мен шағын көлемде өздігінен басылған мәтіндер ғана шығарылды. Кейбір кітаптар жасырын түрде шығарылды немесе 1936 жылға дейінгі баспа күндерін көрсету арқылы шектеулерді айналып өтті. Бұл саясат 1946 жылы каталан тілінде шектеулі баспа шығару қайта басталғаннан кейін өзгертілді. Испанияның басқа аймақтарынан ауылдан қалаға көші-қон каталан тілінің қалалық аймақтардағы әлеуметтік қолданылуын азайтты және испан тілінің қолданылуын арттырды. Соңғы кезде, осыған ұқсас тілдік-әлеуметтік құбылыс шетелдік иммиграциямен де орын алды. Каталондық мәдени белсенділік 1960 жылдары өсті және каталан тілін оқыту Òmnium Cultural сияқты қауымдастықтардың бастамасымен басталды. Франконың Испаниядағы билігі аяқталғаннан кейін Каталонияда жаңадан құрылған өзін-өзі басқарушы демократиялық институттар каталан тілінің қолданылуын қалпына келтіру үшін ұзақ мерзімді тіл саясатын бастады және 1983 жылдан бері каталан тілінің қолданылуын қорғауға және кеңейтуге бағытталған заңдарды қабылдады. Бұл саясат «тілдік қалыпқа келтіру» (каталон тілінде normalització lingüística, испан тілінде normalización lingüística) деп аталады және соңғы тридцать жылда каталондық саяси партиялардың басым көпшілігі оны қолдады. Кейбір топтар бұл күш-жігерді испан тілінің қолданылуын шектеу жолы деп санайды, ал басқалары, соның ішінде Каталония үкіметі мен Еуропалық Одақ бұл саясатты құрметпен қарастырады, тіпті «Одақ бойынша таратылуы керек» үлгі ретінде қарастырады. Бүгінде каталон тілі Каталонияның автономиялық үкіметінің және оның құзырына кіретін басқа да мемлекеттік мекемелердің негізгі тілі болып табылады. Негізгі мемлекеттік білім беру негізінен каталон тілінде беріледі, бірақ аптасына бірнеше сағат испан тілінде оқытылады. Кәсіпорындар барлық ақпаратты (мысалы, мәзірлер, плакаттар) кем дегенде каталон тілінде көрсетуді заңмен талап етеді, бірақ бұл жүйелі түрде орындалмайды. Бұл ақпаратты окситан немесе испан тілдерінде көрсету міндетті емес, бірақ осы немесе басқа тілдерде көрсетуге шектеу жоқ. 1997 жылғы тілдік заңда айыппұлдар қолданылуы каталон тілінің көпшілік арасындағы қолданылуын арттыру және каталон тілінде сөйлейтіндердің құқықтарын қорғау мақсатында енгізілді. Екінші жағынан, Испания Конституциясы ұлттық аздықтар үшін тең тілдік құқықтарды мойындамайды, өйткені ол испан тілін мемлекеттің жалғыз ресми тілі ретінде бекітеді, оны білу міндетті. Мысалы, фармацевтикалық өнімдерді таңбалауға қатысты көптеген заңдар испан тілін міндетті түрде қолдану тілі ретінде белгілейді. Заң каталон және испан тілдерінің – екі ресми тілдің – барлық мемлекеттік және жеке қызметтерде зардапсыз қолданылуын қамтамасыз етеді. Каталония үкіметі жалпы халыққа жолданған хабарламалары мен хабарламаларында каталон тілін қолданады, бірақ азаматтар үкіметтен испан тілінде де ақпарат ала алады. Каталония Парламентіндегі пікірсайыстар негізінен каталон тілінде өтеді және каталон мемлекеттік телеарнасы бағдарламаларын негізінен каталон тілінде хабарлайды. Испания және Каталония әсіресе 21 ғасырдың бірінші онжылдығындағы қарқынды иммиграцияға байланысты, Каталониядағы әртүрлі мәдени қауымдастықтарда көптеген шетел тілдері қолданылады, олардың ішінде Риф бербер тілі, марокколық араб тілі, румын тілі және урду тілі ең көп таралғандары. Каталонияда каталан тіліне басымдық беретін тіл саясатына қатысты жоғары әлеуметтік және саяси консенсус бар, тіпті испан және басқа тілдерде сөйлейтіндер арасында да. Алайда, кейбір саясаттар бизнеске айыппұл салу арқылы каталан тілін ілгерілетуге тырысады деп сынға түсті. Мысалы, 2010 жылдың наурыз айында қабылданған каталондық кино туралы заң, каталондық кинотеатрларда көрсетілетін фильмдердің жартысы каталон тілінде болуы керек деп белгіледі, нәтижесінде кинотеатрлардың 75%-ы жалпы ереуілге шықты. Каталония үкіметі мойынсұнып, заң күшіне енгенге дейін фильмдердің 50%-ы каталон тілінде дубляждалуы немесе субтитрленуі керек деген бапты жойды. Екінші жағынан, Plataforma per la Llengua сияқты ұйымдар Каталонияда және Испаниядағы басқа каталон тілінде сөйлейтін аумақтарда каталон тілінде сөйлейтіндердің тілдік құқықтарының бұзылуы туралы есептерді жариялады, олардың көпшілігі осы аумақтардағы Испания үкіметінің мекемелеріне байланысты болды. Каталония парламентіндегі кейбір саяси партиялар каталон тілі саясатына қарсы шықты. Ағымдағы оппозициялық партия Citizens каталон тілі саясатына қатысты ең үнсіз сыншылардың бірі болды. Халық партиясының каталондық филиалы бұл мәселеге қатысты көбірек бейтарап ұстанымды білдіреді: бір жағынан, ол каталон-испан білім беруді және каталан тілін испан тілінен басымды етпейтін, оны қорғайтын теңдестірілген тіл саясатын талап етеді, екінші жағынан, кейбір жергілікті PP саясаткерлері өз муниципалитеттерінде каталан тіліне басымдық беретін шараларды қолдады және оның кейбір аспектілерін қорғады. Испанияның басқа аймақтарындағы әріптестерінің ұстанымдарына қарсы.

According to the linguistic census held by the Government of Catalonia in 2013, Spanish is the most spoken language in Catalonia (46.53%claim Spanish as "their own language"), followed by Catalan (37.26%claim Catalan as "their own language"). In everyday use, 11.95%of the population claim to use both languages equally, whereas 45.92%mainly use Spanish and 35.54%mainly use Catalan. There is a significant difference between the Barcelona metropolitan area (and, to a lesser extent, the Tarragona area), where Spanish is more spoken than Catalan, and the more rural and small town areas, where Catalan clearly prevails over Spanish. Originating in the historic territory of Catalonia, Catalan has enjoyed special status since the approval of the Statute of Autonomy of 1979 which declares it to be "Catalonia's own language", a term which signifies a language given special legal status within a Spanish territory, or which is historically spoken within a given region. The other languages with official status in Catalonia are Spanish, which has official status throughout Spain, and Aranese Occitan, which is spoken in Val d'Aran. Since the Statute of Autonomy of 1979, Aranese (a Gascon dialect of Occitan) has also been official and subject to special protection in Val d'Aran. This small area of 7,000inhabitants was the only place where a dialect of Occitan had received full official status. Then, on 9August2006, when the new Statute came into force, Occitan became official throughout Catalonia. Occitan is the mother tongue of 22.4% of the population of Val d'Aran, which has attracted heavy immigration from other Spanish regions to work in the service industry. Catalan Sign Language is also officially recognised. is granted official recognition and support: "The public authorities shall guarantee the use of Catalan sign language and conditions of equality for deaf people who choose to use this language, which shall be the subject of education, protection and respect." Although never completely banned, Catalan language publishing was severely restricted during the early 1940s, with only religious texts and small run self published texts being released. Some books were published clandestinely or circumvented the restrictions by showing publishing dates prior to 1936. This policy was changed in 1946, when restricted publishing in Catalan resumed. Rural–urban migration originating in other parts of Spain also reduced the social use of Catalan in urban areas and increased the use of Spanish. Lately, a similar sociolinguistic phenomenon has occurred with foreign immigration. Catalan cultural activity increased in the 1960s and the teaching of Catalan began thanks to the initiative of associations such as Òmnium Cultural. After the end of Francoist Spain, the newly established self governing democratic institutions in Catalonia embarked on a long term language policy to recover the use of Catalan and has, since 1983, enforced laws which attempt to protect and extend the use of Catalan. This policy, known as the "linguistic normalisation" (normalització lingüística in Catalan, normalización lingüística in Spanish) has been supported by the vast majority of Catalan political parties through the last thirty years. Some groups consider these efforts a way to discourage the use of Spanish, whereas some others, including the Catalan government and the European Union consider the policies respectful, or even as an example which "should be disseminated throughout the Union". Today, Catalan is the main language of the Catalan autonomous government and the other public institutions that fall under its jurisdiction. Basic public education is given mainly in Catalan, but also there are some hours per week of Spanish medium instruction. Although businesses are required by law to display all information (e. g. menus, posters) at least in Catalan, this not systematically enforced. There is no obligation to display this information in either Occitan or Spanish, although there is no restriction on doing so in these or other languages. The use of fines was introduced in a 1997 linguistic law that aims to increase the public use of Catalan and defend the rights of Catalan speakers. On the other hand, the Spanish Constitution does not recognize equal language rights for national minorities since it enshrined Spanish as the only official language of the state, the knowledge of which being compulsory. Numerous laws regarding for instance the labelling of pharmaceutical products, make in effect Spanish the only language of compulsory use. The law ensures that both Catalan and Spanish – being official languages – can be used by the citizens without prejudice in all public and private activities. The Generalitat uses Catalan in its communications and notifications addressed to the general population, but citizens can also receive information from the Generalitat in Spanish if they so wish. Debates in the Catalan Parliament take place almost exclusively in Catalan and the Catalan public television broadcasts programs mainly in Catalan. Due to the intense immigration which Spain in general and Catalonia in particular experienced in the first decade of the 21st century, many foreign languages are spoken in various cultural communities in Catalonia, of which Rif Berber, Moroccan Arabic, Romanian and Urdu are the most common ones. In Catalonia, there is a high social and political consensus on the language policies favoring Catalan, also among Spanish speakers and speakers of other languages. However, some of these policies have been criticised for trying to promote Catalan by imposing fines on businesses. For example, following the passage of the law on Catalan cinema in March 2010, which established that half of the movies shown in Catalan cinemas had to be in Catalan, a general strike of 75% of the cinemas took place. The Catalan government gave in and dropped the clause that forced 50% of the movies to be dubbed or subtitled in Catalan before the law came to effect. On the other hand, organisations such as Plataforma per la Llengua reported different violations of the linguistic rights of the Catalan speakers in Catalonia and the other Catalan speaking territories in Spain, most of them caused by the institutions of the Spanish government in these territories. The Catalan language policy has been challenged by some political parties in the Catalan Parliament. Citizens, currently the main opposition party, has been one of the most consistent critics of the Catalan language policy within Catalonia. The Catalan branch of the People's Party has a more ambiguous position on the issue: on one hand, it demands a bilingual Catalan–Spanish education and a more balanced language policy that would defend Catalan without favoring it over Spanish, whereas on the other hand, a few local PP politicians have supported in their municipalities measures privileging Catalan over Spanish and it has defended some aspects of the official language policies, sometimes against the positions of its colleagues from other parts of Spain.

Өнер және сәулет

Каталония әлемге өнер саласындағы көптеген маңызды тұлғаларды тарту етті. Халықаралық деңгейде танымал каталон суретшілерінің қатарында Сальвадор Дали, Жоан Миро және Антони Тапиес бар. Каталондық суретшілік атмосферамен тығыз байланысты Пабло Пикассо жастық шағында Барселонада тұрып, суретші ретінде тәлім алып, кубизм қозғалысын құрды. Басқа да маңызды суретшілер – Клауди Лоренцале ортағасырлық романтизм үшін, ол көркемдік Ренессанстың бастауы болды, Мариа Фортуни XIX ғасырдағы романтизм мен каталондық ориентализм үшін, Рамон Касас немесе Сантьяго Русиньоль, XIX ғасырдың соңынан ХХ ғасырдың басына дейінгі каталондық модернизмінің суретшілдік ағымының басты өкілдері, Жозеп Мария Серт ХХ ғасыр басындағы Нуцентизм үшін, немесе Жозеп Мария Субирахс экспрессионисттік немесе абстрактты мүсін мен сурет салу үшін. Каталонияның ең маңызды кескіндеме музейлері – Фигерестегі Театр-музей Дали, Каталонияның Ұлттық өнер мұражайы (MNAC), Пикассо мұражайы, Антони Тапиес қоры, Жоан Миро қоры, Барселонаның қазіргі заманғы өнер мұражайы (MACBA), Барселонаның қазіргі заманғы мәдениет орталығы (CCCB) және CaixaForum. Архитектура саласында Каталонияда Еуропада кең таралған әртүрлі көркем стильдер дамытылып, бейімделді, олардың іздері көптеген шіркеулерде, монастырларда және соборларда қалды, олардың ішінде романдық (оның ең жақсы мысалдары аумақтың солтүстік жартысында орналасқан) және готикалық стильдері бар. Готика Барселонада дамыды және оның ықпал ету аймағы ерекше ерекшеліктері бар каталондық готика деп аталады. Санта-Мария-дель-Мар шіркеуі осы стильдің бір үлгісі. Орта ғасырларда феодалдық дворяндар өздерінің билігін көрсету үшін көптеген бекіністі қамалдар салған. Ренессанс (мысалы, Палау де ла Генералитат), барокко және неоклассикалық архитектураның да мысалдары бар. XIX ғасырдың соңында модернизм (Арт-нуво) ұлттық өнер ретінде пайда болды. Бұл стильдегі әлемге әйгілі каталондық сәулетшілер – Антони Гауди, Ллуис Доменек и Монтанер және Жозеп Пуиг и Кадафальх. Барселонаның ғасырдың соңғы онжылдықтарында және келесі ғасырдың алғашқы онжылдықтарында қаланың кеңеюінің арқасында Эшампльдегі көптеген ғимараттар модернистік стильде салынды. Архитектуралық рационализм саласында, бұл Каталонияда Республика дәуірінде (1931–1939) айқын болды, GATCPAC мүшелері Жозеп Ллуис Серт пен Жозеп Торрес и Клаве және қазіргі заманғы сәулет өнерінде Рикардо Бофилл мен Энрик Мираллес.

Catalonia has given to the world many important figures in the area of the art. Catalan painters internationally known are, among others, Salvador Dalí, Joan Miró and Antoni Tàpies. Closely linked with the Catalan pictorial atmosphere, Pablo Picasso lived in Barcelona during his youth, training them as an artist and creating the movement of cubism. Other important artists are Claudi Lorenzale for the medieval Romanticism that marked the artistic Renaixença, Marià Fortuny for the Romanticism and Catalan Orientalism of the nineteenth century, Ramon Casas or Santiago Rusiñol, main representatives of the pictorial current of Catalan modernism from the end of the nineteenth century to the beginning of the twentieth century, Josep Maria Sert for early 20th century Noucentisme, or Josep Maria Subirachs for expressionist or abstract sculpture and painting of the late twentieth century. The most important painting museums of Catalonia are the Teatre Museu Dalí in Figueres, the National Art Museum of Catalonia (MNAC), Picasso Museum, Fundació Antoni Tàpies, Joan Miró Foundation, the Barcelona Museum of Contemporary Art (MACBA), the Centre of Contemporary Culture of Barcelona (CCCB), and the CaixaForum. In the field of architecture were developed and adapted to Catalonia different artistic styles prevalent in Europe, leaving footprints in many churches, monasteries and cathedrals, of Romanesque (the best examples of which are located in the northern half of the territory) and Gothic styles. The Gothic developed in Barcelona and its area of influence is known as Catalan Gothic, with some particular characteristics. The church of Santa Maria del Mar is an example of this kind of style. During the Middle Ages, many fortified castles were built by feudal nobles to mark their powers. There are some examples of Renaissance (such as the Palau de la Generalitat), Baroque and Neoclassical architectures. In the late nineteenth century Modernism (Art Nouveau) appeared as the national art. The world renowned Catalan architects of this style are Antoni Gaudí, Lluís Domènech i Montaner and Josep Puig i Cadafalch. Thanks to the urban expansion of Barcelona during the last decades of the century and the first ones of the next, many buildings of the Eixample are modernists. In the field of architectural rationalism, which turned especially relevant in Catalonia during the Republican era (1931–1939) highlighting Josep Lluís Sert and Josep Torres i Clavé, members of the GATCPAC and, in contemporany architecture, Ricardo Bofill and Enric Miralles.

Мерекелер мен мерекелер

Кастельдер – каталондық халық мәдениетінің маңызды көріністерінің бірі. Бұл қызмет адам мұнараларын салу кезінде қамал салушылар (командалар) арасында бәсекелесуден тұрады. Бұл практика 18-шы ғасырда Камп де Таррагона аймағындағы Валлс қаласында пайда болды, кейіннен 20-шы ғасырдың соңында қалған аумаққа таралды. «Кастельс және кастельдер» дәстүрі 2010 жылы ЮНЕСКО-ның ауызша және материалдық емес мұра шедеврі деп жарияланды. Басты мерекелерде каталондық халық мәдениетінің басқа да элементтері жиі кездеседі: гиганттар мен капгросс (гиганттар), үлкенбастар, таяқ билеушілер мен музыканттардың шерулері, сондай-ақ шайтандар мен монстрлардың от шашумен билеуі. Каталониядағы тағы бір дәстүрлі мереке – 25 қарашада ЮНЕСКО-ның адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврі деп жариялаған Берга патумы. Каталониядағы Рождество екі күнге созылады, соған қоса Рождество қарсаңы да тойланады. 25-ші күні Рождество тойланады, ал 26-шы күні Сант-Эстеве (Святой Стефан күні) деп аталатын ұқсас мереке өтеді. Бұл отбасыларға үлкен отбасының әртүрлі топтарымен кездесуге және бірге тамақтануға, немесе екінші күні достарымен жиналуға мүмкіндік береді. Рождестволық дәстүрлердің ең терең тамырланған және қызықтыларының бірі – Тио де Надаль деп аталатын халықтық кейіпкер, ол көбінесе іші қуыс, беті боялған және көбінесе екі кішкентай алдыңғы аяғы бар бұтақтан жасалған, әдетте каталондық шляпа мен шарф киеді. Бұл сөз испан тіліндегі «tío» сөзімен байланысы жоқ. «Тио» каталон тілінде «бұтақ» дегенді білдіреді. Бұтақ кейде «орманнан табылған» (балалар үшін қойылатын шарада), содан кейін оны үйге алып келіп, бір айдай тамақтандырып, күтіммен қарап ұстайды. Рождество күні немесе Рождество қарсаңында балалар үйдің айналасында жүріп ән шырқап, бұтақты құрттыруды сұрайды, содан кейін оны таяқпен соғып, құрттырады, және сиқырлы түрде ол тәттілерді және кейде басқа да кішкентай сыйлықтарды құртады. Әдетте, үлкен немесе басты сыйлықтарды 6 қаңтарда Үш патша әкеледі, ал Тио тек кішкентай нәрселерді ғана әкеледі. Тағы бір әдет – үйде немесе дүкендердің терезелерінде пессебре (туған күн сахнасы) жасау, кейде соңғылары түпнұсқалығымен немесе үлкен көлемі мен егжей-тегжейлілігімен бәсекелеседі. Шіркеулерде көбінесе билеушілердің көптеген диорамалары немесе олар жасаған бір билеуші қойылады, ал қалалық әкімдіктер әдетте орталық алаңға билеуші сахнасын қояды. Барселонада жыл сайын әртүрлі суретшілер туған күннің басты көрінісін жасайды, және көбінесе ол қызықты, постмодернистік немесе тұжырымдамалық және таңғажайып шығармашылық болып шығады. Үйде туған күн сахнасы көбінесе астарында жартастар немесе тауларды бейнелеу үшін тоқ қабығының жолақтарынан, алдыңғы жақтағы шөп ретінде шымшықтардан, кейбір ағаш сынықтары немесе басқалары лас жер ретінде және өзендер мен көлдер үшін алюминий фольгасынан тұрады. Дәстүрлі мүсіндерге көбінесе түйелер мен аттардағы үш дана адам кіреді, олар күн сайын немесе одан да жақынырақ сарайға қарай жылжып, адамдарды сол жерге бастап баратын ұзақ құйрықты жұлдыз, тамақтанып жатқан бағушылар мен періште пайда болған (бір нәрседен ілінген) хабарландыру, көлде киім жуатын әйел, қой, қаз, арқаларында пакеттерді көтеріп жүрген адамдар, есекті жүргізуші, жұлдызды аспан, алысқа орналасқан шағын қалалар, шығыс стилі немесе жергілікті көрініс, өзендегі көпір, ағаштар және т.б. Балалардың үлкен қуанышына орай, дәстүрлі түрде балабақшаға қойылған ең таңғажайып және ерекше мүсіндердің бірі – каганер, ол нәжіс шығару кезінде бейнеленген адам. Бұл мүсін Шәуеттің бір бұрышында жасырылған, ойын оны табу. Әрине, шіркеулер бұл мүсінді тастайды, ал, мысалы, Барселонаның басты туған жерінде де ол жоқ. Каганер өте танымал, сондықтан ол Тиомен бірге Рождество базарларының негізгі бөлігі болып табылады, онда олар сіздің сүйікті саясаткерлеріңіз немесе басқа да танымал адамдар, сондай-ақ каталондық фермердің дәстүрлі фигуралары болып келеді. Адамдар көбінесе каганердің мүсінін олар шын мәнінде ұнаған әйгілі адамның кейпімен сатып алады, бірақ кейде адамдар каганерді өздеріне ұнамайтын адамның кейпімен сатып алады, дегенмен бұл оларды үйде көруге тура келеді. Рождествоның тағы бір (ұзартылған) дәстүрі – 6 қаңтарда Рейс деп аталатын Епифания мейрамын атап өту. Бұл Каталонияда және каталон тілінде сөйлейтін аймақтарда өте маңызды, ал отбасылар Эпифания қарсаңында үлкен шерулерді тамашалауға барады, онда олар патшаларды қарсы алып, олардың той-думанмен, платформалармен және беттерімен, музыканттармен, бишілермен және т.б. өтіп бара жатқанын көре алады. Олар патшаларға сыйлық тілектерін жазылған хаттарды береді, оларды беттері жинап алады. Ертесі күні балалар үш патша олар үшін әкелген сыйлықтарды табады. Жергілікті каталондық мәдениеттен басқа, басқа аймақтардан келген миграция нәтижесінде Испанияның басқа бөліктерінен дәстүрлерді де кездестіруге болады, мысалы, Каталониядағы Андалусияның Севилья жәрмеңкесі. 28 шілдеде 2010 жылы, Канар аралдарынан кейін, Каталония Испаниядағы бұқа соғуға тыйым салған тағы бір аймаққа айналды. 2012 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енген тыйым 180 000-нан астам қол қойған халық петициясынан туындады.

Castells are one of the main manifestations of Catalan popular culture. The activity consists in constructing human towers by competing colles castelleres (teams). This practice originated in Valls, on the region of the Camp de Tarragona, during the 18th century, and later it was extended to the rest of the territory, especially in the late 20th century. The tradition of els Castells i els Castellers was declared Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity by UNESCO in 2010. In main celebrations, other elements of the Catalan popular culture are also usually present: parades with [[Gegants i capgrossos (giants), bigheads, stick dancers and musicians, and the correfoc, where devils and monsters dance and spray showers of sparks using firecrackers. Another traditional celebration in Catalonia is [[Patum de Berga, declared a Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity by the UNESCO on 25 November 2005. Christmas in Catalonia lasts two days, plus Christmas Eve. On the 25th, Christmas is celebrated, followed by a similar feast on the 26, called Sant Esteve (Saint Steve's Day). This allows families to visit and dine with different sectors of the extended family or get together with friends on the second day. One of the most deeply rooted and curious Christmas traditions is the popular figure of the Tió de Nadal, consisting of an (often hollow) log with a face painted on it and often two little front legs appended, usually wearing a Catalan hat and scarf. The word has nothing to do with the Spanish word tío, meaning uncle. Tió means log in Catalan. The log is sometimes "found in the woods" (in an event staged for children) and then adopted and taken home, where it is fed and cared for during a month or so. On Christmas Day or on Christmas Eve, a game is played where children march around the house singing a song requesting the log to poop, then they hit the log with a stick, to make it poop, and lo and behold, as if through magic, it poops candy, and sometimes other small gifts. Usually, the larger or main gifts are brought by the Three Kings on 6 January, and the tió only brings small things. Another custom is to make a pessebre (nativity scene) in the home or in shop windows, the latter sometimes competing in originality or sheer size and detail. Churches often host exhibits of numerous dioramas by nativity scene makers, or a single nativity scene they put out, and town halls generally put out a nativity scene in the central square. In Barcelona, every year, the main nativity scene is designed by different artists, and often ends up being an interesting, post modern or conceptual and strange creation. In the home, the nativity scene often consists of strips of cork bark to represent cliffs or mountains in the background, moss as grass in the foreground, some wood chips or other as dirt, and aluminum foil for rivers and lakes. The traditional figurines often included are the three wise men on camels or horses, which are moved every day or so to go closer to the manger, a star with a long tail in the background to lead people to the spot, the annunciation with shepherds having a meal and an angel appearing (hanging from something), a washer lady washing clothes in the pond, sheep, ducks, people carrying packages on their backs, a donkey driver with a load of twigs, and atrezzo such as a starry sky, miniature towns placed in the distance, either Oriental styled or local looking, a bridge over the river, trees, etc. One of the most astonishing and sui generis figurines traditionally placed in the nativity scene, to the great glee of children, is the caganer, a person depicted in the act of defecating. This figurine is hidden in some corner of the nativity scene and the game is to detect it. Of course, churches forgo this figurine, and the main nativity scene of Barcelona, for instance, likewise does not feature it. The caganer is so popular it has, together with the tió, long been a major part of the Christmas markets, where they come in the guise of your favorite politicians or other famous people, as well as the traditional figures of a Catalan farmer. People often buy a figurine of a caganer in the guise of a famous person they are actually fond of, contrary to what one would imagine, though sometimes people buy a caganer in the guise of someone they dislike, although this means they have to look at them in the home. Another (extended) Christmas tradition is the celebration of the Epiphany on 6 January, which is called Reis, meaning Three Kings Day. This is every important in Catalonia and the Catalan speaking areas, and families go to watch major parades on the eve of the Epiphany, where they can greet the kings and watch them pass by in pomp and circumstance, on floats and preceded and followed by pages, musicians, dancers, etc. They often give the kings letters with their gift requests, which are collected by the pages. On the next day, the children find the gifts the three kings brought for them. In addition to traditional local Catalan culture, traditions from other parts of Spain can be found as a result of migration from other regions, for instance the celebration of the Andalusian [[Seville Fair in Catalonia. On 28 July 2010, second only after the Canary Islands, Catalonia became another Spanish territory to forbid bullfighting. The ban, which went into effect on 1 January 2012, had originated in a popular petition supported by over 180,000 signatures.

Музыка және би

Сардана – каталондық халық биінің ең ерекше түрі саналады, ол тамбори, тибль және тенора (обей отбасынан), керней, тромбон, фискорн (буран отбасы) және үш ішекті контрабас кобла орындауымен ырғақталды және айнала биленіп орындалады. Дәстүрлі музыканың басқа да әуендері мен билері – контрапа (қазіргі кезде қолданылмайды), бал де бастон («таяқ биі»), моисиганга, гоиг (халық әндері), галоп немесе оңтүстік аймақтағы йота. Коста-Браваның кейбір теңіз жағалауларында, әсіресе жаз айларында хабанера (музыка) ерекше танымал, бұл әндер күйдірілген ромның крематымен ашық ауада орындалады. Көркем музыка 19 ғасырға дейін, Еуропаның көп бөлігіндегідей, діни ортада, әсіресе Монсеррат мектебінде дамыды. Батыстың негізгі музыкалық бағыттары осы туындыларға әсер етті, ортағасырлық монодиялар немесе полифониялар, 11 ғасырдағы абат Олибаның еңбектері немесе 14 ғасырдан қалған Llibre Vermell de Montserrat («Монсерраттың қызыл кітабы») жинағы. Ренессанс дәуірінде Пере Альберт Вила, Жоан Брудье және екі Матеу Флетса («Ескі» және «Жас») сияқты авторлар болды. Барокко дәуірінде Жоан Серрольс сияқты композиторлар шығармашылық еңбек етті. Романтикалық музыканы Фернандо Сор, Жозеп Ансельм Клав (Каталониядағы хор қозғалысының негізін қалаушы және халық музыкасын жаңғыртуға ықпал еткен тұлға) немесе Фелип Педрелл білдірді. Модернизм де 19 ғасырдың соңынан бастап музыкалық тұрғыда өркендеді, Исаак Альбениц пен Энрик Гранадостың шығармалары арқылы халықтық және пост-романтикалық ықпалдарды үйлестірді. Модернистер бастаған авангард рухы 20 ғасырда «Orfeó Català» хорлық қоғамының (1891 жылы құрылған) қызметі арқасында жалғасты, оның монументалды концерт залы, Луис Доменек и Монтанердің 1905-1908 жылдары салған «Palau de la Música Catalana» (Каталон музыка сарайы), 1944 жылы құрылған Барселона симфониялық оркестрі және Франко режиміне қарсы күрескен Роберт Герхард, Эдуард Траолд және Пау Касалс сияқты композиторлар, дирижерлер мен музыканттар. Опералық қойылымдар, көбінесе Италиядан әкелінген, 18 ғасырда басталды, бірақ Доменк Терраделлас, Карлес Багер, Рамон Карлес, Исаак Альбениз және Энрик Гранадос сияқты жергілікті опералар да жазылды. Барселонадағы басты опера театры, Gran Teatre del Liceu (1847 жылы ашылған), Испаниядағы ең маңызды театрлардың бірі болып табылады және Барселонадағы ең беделді музыка мектептерінің бірі – Conservatori Superior de Música del Liceu-ге үй иесі болып табылады. Бұл мекемеде білім алған Виктория де Лос-Анжелес, Монсеррат Кабалье, Джакомо Арагалл және Жозеп Каррерас сияқты бірнеше лирикалық орындаушылар 20 ғасырда халықаралық деңгейде танымал болды. Виолончельші Пау Касалс – көрнекті музыкант ретінде құрметке ие. 20 ғасырдың екінші жартысында Lluís Llach және Els Setze Jutges тобымен 1960-шы жылдардағы Nova Cançó, Peret-пен 1960-шы жылдардағы Каталондық румба, La Banda Trapera del Río және Decibelios тобымен 1970-ші жылдардың соңындағы Каталондық рок, Sau, Els Pets, Sopa de Cabra немесе Lax'n'Busto тобымен поп-рок, Sangtraït тобымен хард-рок, 1990-шы жылдардан бастап OBK және инди-поп сияқты басқа да танымал музыкалық стильдер пайда болды.

The sardana is considered to be the most characteristic Catalan folk dance, interpreted to the rhythm of tamborí, tible and tenora (from the oboe family), trumpet, trombó (trombone), fiscorn (family of bugles) and contrabaix with three strings played by a cobla, and are danced in a circle dance. Other tunes and dances of the traditional music are the contrapàs (obsolete today), ball de bastons (the "dance of sticks"), the moixiganga, the goigs (popular songs), the galops or the jota in the southern part. The [[Habanera (music) are characteristic in some marine localities of the Costa Brava, especially during the summer months when these songs are sung outdoors accompanied by a cremat of burned rum. Art music was first developed, up to the nineteenth century and, as in much of Europe, in a liturgical setting, particularly marked by the Escolania de Montserrat. The main Western musical trends have marked these productions, medieval monodies or polyphonies, with the work of Abbot Oliba in the eleventh century or the compilation Llibre Vermell de Montserrat ("Red Book of Montserrat") from the fourteenth century. Through the Renaissance there were authors such as Pere Albert Vila, Joan Brudieu or the two Mateu Fletxa ("The Old" and "The Young"). Baroque had composers like Joan Cererols. The Romantic music was represented by composers such as Fernando Sor, Josep Anselm Clavé (father of choir movement in Catalonia and responsible of the music folk reviving) or Felip Pedrell. Modernisme also expressed in musical terms from the end of the 19th century onwards, mixing folkloric and post romantic influences, through the works of Isaac Albéniz and Enric Granados. The avant garde spirit initiated by the modernists is prolonged throughout the twentieth century, thanks to the activities of the Orfeó Català, a choral society founded in 1891, with its monumental concert hall, the Palau de la Música Catalana in Catalan, built by Lluís Domènech i Montaner from 1905 to 1908, the Barcelona Symphony Orchestra created in 1944 and composers, conductors and musicians engaged against the Francoism like Robert Gerhard, Eduard Toldrà and Pau Casals. Performances of opera, mostly imported from Italy, began in the 18th century, but some native operas were written as well, including the ones by Domènec Terradellas, Carles Baguer, Ramon Carles, Isaac Albéniz and Enric Granados. The Barcelona main opera house, Gran Teatre del Liceu (opened in 1847), remains one of the most important in Spain, hosting one of the most prestigious music schools in Barcelona, the Conservatori Superior de Música del Liceu. Several lyrical artists trained by this institution gained international renown during the 20th century, such as Victoria de los Ángeles, Montserrat Caballé, Giacomo Aragall and Josep Carreras. Cellist Pau Casals is admired as an outstanding player. Other popular musical styles were born in the second half of the 20th century such as Nova Cançó from the 1960s with Lluís Llach and the group Els Setze Jutges, the Catalan rumba in the 1960s with Peret, Catalan Rock from the late 1970s with La Banda Trapera del Río and Decibelios for Punk Rock, Sau, Els Pets, Sopa de Cabra or Lax'n'Busto for pop rock or Sangtraït for hard rock, electropop since the 1990s with OBK and indie pop from the 1990s.

БАҚ және кино

Каталония Мадридпен қатар БАҚ-тың (теледидар, журналдар, газеттер және т.б.) ең көп таралған автономиялық аймағы болып табылады. Каталонияда жергілікті және аймақтық БАҚ-тың алуан түрлі форматтары бар. Демократияның қайта орнауымен бірге, Франко үкіметінің бақылауында болған көптеген газеттер мен журналдар қайта жаңғыртылып, еркін және демократиялық БАҚ құралына айналдырылды, сонымен қатар жергілікті радио және теледидар станциялары іске қосылды. Телевизио де Каталония, толығымен каталон тілінде хабар тарататын, Каталонияның негізгі мемлекеттік телеарнасы болып табылады. Оның бес арнасы бар: TV3, El 33, Super3, 3/24, Esport3 және TV3CAT. 2018 жылы TV3 Каталонияда тоғыз жыл қатарынан ең көп тамашаланған телеарна атанды. Испан тілінде хабар тарататын мемлекеттік телеарналардың қатарында Televisión Española (каталон тіліндегі хабарлардың саны шектеулі), Antena 3, Cuatro, Telecinco және La Sexta бар. Басқа да кішігірім каталондық телеарналарға 8TV (Grup Godó меншігінде), Barça TV және жергілікті телеарналар жатады, олардың ішінде Барселонаның телеарнасы betevé ең танымал, ол да каталон тілінде хабар таратады. Каталонияның екі ірі газеті – El Periódico de Catalunya және La Vanguardia, екеуі де каталон және испан тілдерінде жарық көреді. Тек каталон тілінде жарияланатын газеттердің қатарында Ara және El Punt Avui (2011 жылы El Punt және Avui газеттерінің бірігуінен құрылған), сондай-ақ жергілікті баспасөздің көп бөлігі бар. El País, El Mundo немесе La Razón сияқты испан газеттерін де сатып алуға болады. Каталонияда радионы пайдаланудың ұзақ тарихы бар, алғашқы тұрақты радио хабары 1924 жылы Ràdio Barcelona арқылы таратылды. Бүгінде мемлекеттік Catalunya Ràdio (Каталондық Медиа Корпорациясына тиесілі) және жеке RAC 1 (Grup Godó меншігінде) Каталонияның екі ірі радиостанциясы болып табылады, екеуі де каталон тілінде хабар таратады. Кино саласына келсек, демократиялық кезеңнен кейін үш бағыт үстемдік танытты. Біріншіден, авторлық кино, Барселона мектебінің дәстүрін жалғастыра отырып, эксперимент пен формаға баса назар аударады, сонымен қатар әлеуметтік және саяси тақырыптарды дамытуға ұмтылады. Жозеп Мария Форн немесе Бигас Луна бастаған, кейін Марк Реча, Хайме Росалес және Альберт Серра жалғастырған бұл жанр халықаралық деңгейде танылды. Содан кейін деректі фильм қазіргі каталондық киноның маңызды бөлігіне айналды, оны Жоаким Джорда и Катало және Хосе Луис Герин дамытты. Кейіннен қорқынышты фильмдер мен триллерлер каталондық киноиндустриясының ерекшелігіне айналды, әсіресе 1968 жылы құрылған Ситжес кинофестивалінің ықпалымен. Жауме Балагеро және оның REC сериясы (Валенсиялық Пако Плазамен бірлесіп түсірген), Хуан Антонио Байона және El Orfanato, немесе Жауме Коллет Серраның Orphan, Unknown және Non Stop фильмдері арқасында бірнеше режиссерлер әлемдік атаққа ие болды. Каталондық актерлер Серги Лопес сияқты испандық және халықаралық жобаларға тартылды. Жиронадағы Кино мұражайы – Томас Малоль коллекциясы (Museu del Cinema – Col.lecció Tomàs Mallol) кино және киноға дейінгі кезеңнің маңызды экспонаттарына ие. Киноны қолдауға бағытталған басқа да маңызды институттардың қатарында Гауди сыйлығы (каталон тілінде Premis Gaudí, ол 2009 жылдан бастап 2002 жылы құрылған Барселона кино сыйлығының орнын басты), Каталония үшін испандық Гоя сыйлығына немесе француздық Сезар сыйлығына теңдес болып табылады.

Catalonia is the autonomous community, along with Madrid, that has the most media (TV, magazines, newspapers etc.). In Catalonia there is a wide variety of local and comarcal media. With the restoration of democracy, many newspapers and magazines, until then in the hands of the Franco government, were recovered in order to convert them into free and democratic media, while local radios and televisions were implemented. Televisió de Catalunya, which broadcasts entirely in the Catalan language, is the main Catalan public TV. It has five channels: TV3, El 33, Super3, 3/24, Esport3 and TV3CAT. In 2018, TV3 became the first television channel to be the most viewed one for nine consecutive years in Catalonia. State televisions that broadcast in Catalonia in Spanish language include Televisión Española (with few emissions in Catalan), Antena 3, Cuatro, Telecinco, and La Sexta. Other smaller Catalan television channels include 8TV (owned by Grup Godó), Barça TV and the local televisions, the greatest exponent of which is betevé, the TV channel of Barcelona, which also broadcasts in Catalan. The two main Catalan newspapers of general information are El Periódico de Catalunya and La Vanguardia, both with editions in Catalan and Spanish. Catalan only published newspapers include Ara and El Punt Avui (from the fusion of El Punt and Avui in 2011), as well as most part of the local press. The Spanish newspapers, such as El País, El Mundo or La Razón, can be also acquired. Catalonia has a long tradition of use of radio, the first regular radio broadcast in the country was from Ràdio Barcelona in 1924. Today, the public Catalunya Ràdio (owned by Catalan Media Corporation) and the private RAC 1 (belonging to Grup Godó) are the two main radios of Catalonia, both in Catalan. Regarding the cinema, after the democratic transition, three styles have dominated since then. First, auteur cinema, in the continuity of the Barcelona School, emphasizes experimentation and form, while focusing on developing social and political themes. Worn first by Josep Maria Forn or Bigas Luna, then by Marc Recha, Jaime Rosales and Albert Serra, this genre has achieved some international recognition. Then, the documentary became another genre particularly representative of contemporary Catalan cinema, boosted by Joaquim Jordà i Català and José Luis Guerín. Later, horror films and thrillers have also emerged as a specialty of the Catalan film industry, thanks in particular to the vitality of the Sitges Film Festival, created in 1968. Several directors have gained worldwide renown thanks to this genre, starting with Jaume Balagueró and his series REC (co directed with Valencian Paco Plaza), Juan Antonio Bayona and El Orfanato or Jaume Collet Serra with Orphan, Unknown and Non Stop. Catalan actors have shot for Spanish and international productions, such as Sergi López. The Museum of Cinema Tomàs Mallol Collection (Museu del Cinema – Col. lecció Tomàs Mallol in Catalan) of Girona is home of important permanent exhibitions of cinema and pre cinema objects. Other important institutions for the promotion of cinema are the Gaudí Awards (Premis Gaudí in Catalan, which replaced from 2009 Barcelona Film Awards themselves created in 2002), serving as equivalent for Catalonia to the Spanish Goya or French César.

Философия

Сеньи – ата-бабалық каталондық даналықтың немесе естіліктің бір түрі. Ол жағдайды мұқият ойластырып қарау, сабырлылық, жағдаяттан хабардар болу, адалдық және дұрыс іс-әрекет жасауды қамтиды. Көптеген каталондықтар сеньиді өз мәдениетіне тән ерекшелік деп есептейді, ол олардың қоғамының құндылықтары мен әлеуметтік нормаларынан туындаған ата-бабалық жергілікті дәстүрлерге негізделген.

Спорт

Спорт 20-ғасырдың басынан бері Каталония өмірі мен мәдениетінде ерекше маңызға ие; нәтижесінде, аймақта жақсы дамыған спорттық инфрақұрылым бар. Басты спорт түрлері – футбол, баскетбол, гандбол, роллер-хоккей, теннис және автоспорт. Ең танымал спорт түрлерін Испания ұлттық құрамалары көрсеткенімен, Каталония корфбол, футзал немесе регби лигасы сияқты кейбір спорт түрлерінде өздігінен ресми түрде өнер көрсете алады. Көптеген Каталония спорт федерациялары ұзақ тарихқа ие, ал кейбіреулері халықаралық спорт федерацияларын құруға қатысқан, мысалы, 1934 жылы Халықаралық регби федерациясының (FIRA) негізін қалаушылардың бірі болған Каталония регби федерациясы. Каталония спорт федерацияларының көпшілігі 1933 жылы құрылған Каталония спорт федерациялары одағының (Unió de Federacions Esportives de Catalunya) құрамына кіреді. Каталония футбол федерациясы да ұлттық құраманы халықаралық командалармен достық матчтар өткізеді. Соңғы жылдары Болгария, Аргентина, Бразилия, Баск елі, Колумбия, Нигерия, Кабо-Верде және Туниспен ойындар өткізді. Ең ірі футбол клубтары – бес рет Еуропа кубогын (УЕФА Чемпиондар лигасы) жеңген «Барселона» (немесе «Барса») және екі рет УЕФА кубогының (қазіргі УЕФА Еуропа лигасы) финалисі болған «Эспаньол». «Барселона» қазір Ла Лигада, ал «Эспаньол» – Сегунда Дивизионда ойнайды. Каталония су полосы Пиреней түбегіндегі жетекші күштердің бірі. Каталониялықтар клубтық (1981/82 жылы «Барселона» Еуропа чемпионы болды, ал 1994/95 жылы Каталония) және ұлттық құрама деңгейінде (Олимпиада ойындары мен әлем чемпионаттарында бір алтын және бір күміс медаль) су полосы жарыстарында жеңіске жетті. Сондай-ақ, синхронды жүзуден көптеген халықаралық чемпиондар бар. Автоспорт Каталонияда ұзақ тарихқа ие, оған көптеген адамдар тартылған, соның ішінде әлем чемпиондары бар және 20-ғасырдың басынан бері бірнеше жарыстар ұйымдастырылған. 1991 жылы салынған Каталония трассасы – автоспорттың маңызды орталықтарының бірі, онда Каталония мотоцикл Гран-при, Испания Формула-1 Гран-при, DTM жарысы және басқа да жарыстар өтеді. Каталония көптеген маңызды халықаралық спорттық іс-шараларды қабылдады, мысалы, 1992 жылы Барселонада өткен жазғы Олимпиада ойындары, сондай-ақ 1955 жылғы Жерорта теңізі ойындары, 2013 жылғы су спорты әлем чемпионаты және 2018 жылғы Жерорта теңізі ойындары. Әлемдегі ең көне велосипедтік жарыстардың бірі – Каталония айналымы (Volta a Catalunya) жыл сайын өткізіледі.

Sport has had a distinct importance in Catalan life and culture since the beginning of the 20th century; consequently, the region has a well developed sports infrastructure. The main sports are football, basketball, handball, rink hockey, tennis and motorsport. Despite the fact that the most popular sports are represented outside by the Spanish national teams, Catalonia can officially play as itself in some others, like korfball, futsal or rugby league. Most of Catalan Sports Federations have a long tradition and some of them participated in the foundation of international sports federations, as the Catalan Federation of Rugby, that was one of the founder members of the Fédération Internationale de Rugby Amateur (FIRA) in 1934. The majority of Catalan sport federations are part of the Sports Federation Union of Catalonia (Catalan: Unió de Federacions Esportives de Catalunya), founded in 1933. The Catalan Football Federation also periodically fields a national team against international opposition, organizing friendly matches. In the recent years they have played with Bulgaria, Argentina, Brazil, Basque Country, Colombia, Nigeria, Cape Verde and Tunisia. The biggest football clubs are Barcelona (also known as Barça), who have won five European Cups (UEFA Champions League), and Espanyol, who have twice been runner up of the UEFA Cup (now UEFA Europa League). Barcelona currently play in La Liga while Espanyol currently play in the Segunda División. The Catalan waterpolo is one of the main powers of the Iberian Peninsula. The Catalans won triumphs in waterpolo competitions at European and world level by club (the Barcelona was champion of Europe in 1981/82 and the Catalonia in 1994/95) and national team (one gold and one silver in Olympic Games and World Championships). It also has many international synchronized swimming champions. Motorsport has a long tradition in Catalonia, which involving many people, with some world champions and several competitions organized since the beginning of the 20th century. The Circuit de Catalunya, built in 1991, is one of the main motorsport venues, holding the Catalan motorcycle Grand Prix, the Spanish F1 Grand Prix, a DTM race, and several other races. Catalonia hosted many relevant international sport events, such as the 1992 Summer Olympics in Barcelona, and also the 1955 Mediterranean Games, the 2013 World Aquatics Championships or the 2018 Mediterranean Games. It held annually the fourth oldest still existing cycling stage race in the world, the Volta a Catalunya (Tour of Catalonia).

Ас мәзірі

Каталондық гастрономияның ұзақ тарихы бар және бай ас мәдениетімен ерекшеленеді. XV ғасырға дейін жатқан құжаттарда жергілікті тағамдардың әртүрлі рецепттері сипатталған. Жерорта теңізінің басқа да ас мәдениеттері сияқты, каталон тағамдарында балық, теңіз өнімдері, зәйтүн майы, нан және көкөністер көп қолданылады. Аймақтың ерекше тағамдарының бірі – "па амб томакет" (томатпен нан), ол наннан (кейде қуырылған) және зәйтүн майы мен тұз қосылған томаттан тұрады. Көбінесе бұл тағамға түрлі шұжықтар (кептірілген ботифарра, фует, ибериялық шұжық және т.б.), шұжық немесе ірімшік қосылады. Басқа тағамдарға кальцотада, эскуддала и карн д’олла, сукет де пейш (балық сорпасы) және десерт – каталондық крем жатады. Каталондық жүзімдіктерде Priorat, Montsant, Penedès және Empordà сияқты бірнеше «Denominación de origen» атағы бар шараптар өндіріледі. Сондай-ақ, осы аймақта кава деп аталатын көпіршікті шарап та жасалады. Каталония әлемдік деңгейде жоғары сапалы ас мәдениетімен танымал. Әлемнің 50 үздік мейрамханасының үшеуі Каталонияда орналасқан, ал төрт мейрамхана үш Мишлен жұлдызына ие, олардың ішінде Эль Булли және Эль Селлер де Кан Рока сияқты мейрамханалар бар, олар халықаралық рейтингтерде үнемі көш бастап тұрады. Аймақ 2016 жылға Еуропаның гастрономиялық аймағы атағымен марапатталды.