Неміс астрономы Иоганн Генрих Мэдлер және Марс пен Айды картаға түсіруі

Кіріспе

Неміс астрономы Иоганн Генрих фон Медлер (29 мамыр 1794, Берлин – 14 наурыз 1874, Ганновер) – неміс астрономы.

Өмір және жұмыс

Әкесі шебер тігінші болған, 12 жасында ол Берлиндегі Фридрих-Вердерше гимназиясында оқыды. 19 жасында тиф эпидемиясынан жетім қалды және үш кіші қарындасын тәрбиелеуге жауапкершілік жүктеді. Ол жеке репетитор ретінде академиялық сабақтар беріп, 1824 жылы бай банкир Вильгельм Бирмен танысты. 1829 жылы Бир Берлинде жеке обсерватория құруға шешім қабылдады, онда Жозеф фон Фраунхофер жасаған 95 мм рефракторлы телескоп орнатылды, ал Мэдлер онда жұмыс істеді. 1830 жылы олар Марстың суреттерін салуды бастады, олар кейіннен осы планетаның алғашқы нақты карталарына айналды. Олар бүгінгі күні Синус Меридиани деп белгілі болған жерді Марс карталары үшін бастапқы меридиан ретінде таңдады. Олар Марстың айналу периодын алдын ала анықтады, ол шамамен 13 секундқа қате болды. 1837 жылы жасалған келесі есептеу 1,1 секундқа ғана қателікпен жасалды. Олар сондай-ақ 1834–1836 жылдары төрт томдық Mappa Selenographica – Айдың алғашқы нақты картасын жариялады. 1837 жылы «Ай» (Der Mond) атты еңбек жарық көрді. Екеуі де көптеген ондаған жылдар бойы Ай туралы ең жақсы сипаттамалар болып саналды, 1870 жылдары Иоганн Фридрих Юлиус Шмидттің картасы оларды алмастырғанша. Бир мен Мэдлер Айдың бетіндегі құрылымдар өзгермейді, атмосфера мен су жоқ деген қорытындыға келді. 1836 жылы Иоганн Франц Энке Мэдлерді Берлин обсерваториясына бақылаушы болып тағайындады, ол 240 мм рефрактормен жұмыс істеді. 1840 жылы Мэдлер Эстониядағы (кейін Ресей империясы) Дорпат (Тарту) обсерваториясының директоры болып тағайындалды, ол Пулково обсерваториясына кеткен Фридрих Вильгельм Струвенің орнын басты. Ол астрономиялық және метеорологиялық бақылаулар жүргізді. Ол Струвенің екі жұлдызды бақылауларын жалғастырды. 1865 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Тартуда қалды, содан кейін Германияға оралды. Жұлдыздардың өзгеше қозғалысын зерттеу арқылы ол «Орталық Күн гипотезасын» жасады, соған сәйкес галактиканың орталығы Плеядтар жұлдыздық шоғырында орналасқан және Күн оның айналасында айналады. Ол орнын дұрыс анықтамады. Ол көптеген ғылыми еңбектер жариялады, соның ішінде 1873 жылы жарық көрген екі томдық «Сипаттамалық астрономия тарихы». Мэдлердің «Халықтық астрономия – Ғаламның керемет құрылысы» (Populäre Astronomie – Wunderbau des Weltalls) атты еңбегі кең аудиторияға жол тартты; оның сегізінші басылымы 1885 жылы жарық көрді. 1864 жылы ол Ресей үшін күнтізбе реформасын ұсынды: 1900 жылға дейін Григориан күнтізбесімен үйлесу үшін 12 күнді жоюдан кейін, Юлиандық ереже бойынша 1900 жылғы және одан кейінгі әр 128 жыл сайынғы (2028, 2156 және т.б.) ауыспалы жылдар жойылды. Бұл 365 күн, 5 сағат, 48 минут, 45 секундтық орташа жылға теңесті, бұл тропикалық жылға өте жақын. Бұл ұсынысты патша да, православие шіркеуі де қабылдамады, бірақ оның өңделген нұсқасын 1900 жылы Сергей Глазнап жасады, ал Ресей 1918 жылы Григориан күнтізбесін қабылдады. Ай мен Марстағы Мэдлер кратерлері оның құрметіне аталған.

His father was a master tailor and when 12 he studied at the Friedrich‐Werdersche Gymnasium in Berlin. He was orphaned at age 19 by an outbreak of typhus, and found himself responsible for raising three younger sisters. He began giving academic lessons as a private tutor and in this way met Wilhelm Beer, a wealthy banker, in 1824. In 1829 Beer decided to set up a private observatory in Berlin, with a 95 mm refractor telescope made by Joseph von Fraunhofer, and Mädler worked there. In 1830 they began producing drawings of Mars which later became the first true maps of that planet. They were the first to choose what is today known as Sinus Meridiani as the prime meridian for Martian maps. They made a preliminary determination for Mars's rotation period, which was off by almost 13 seconds. A later determination in 1837 was off by only 1.1 seconds. They also produced the first exact map of the Moon, Mappa Selenographica, published in four volumes in 1834–1836. In 1837 a description of the Moon (Der Mond) was published. Both were the best descriptions of the Moon for many decades, not superseded until the map of Johann Friedrich Julius Schmidt in the 1870s. Beer and Mädler drew the firm conclusion that the features on the Moon do not change, and there is no atmosphere or water. In 1836, Johann Franz Encke appointed Mädler an observer at the Berlin Observatory, and he observed with its 240 mm refractor. In 1840, Mädler was appointed director of the Dorpat (Tartu) Observatory in Estonia (then Russian Empire), succeeding Friedrich Wilhelm Struve who had moved to Pulkovo Observatory. He carried out meteorological as well as astronomical observations. He continued Struve's observations of double stars. He remained in Tartu until he retired in 1865, and then returned to Germany. By examining the proper motions of stars, he came up with his "Central Sun Hypothesis", according to which the center of the galaxy was located in the Pleiades star cluster and that the Sun revolves around it. He got the location wrong. He published many scientific works, among them a two volume History of Descriptive Astronomy in 1873. Mädlers Populäre Astronomie – Wunderbau des Weltalls ("Popular Astronomy – the Miraculous Architecture of the Universe") reached out to wider audiences; an eighth edition was published in 1885. In 1864, he proposed a calendar reform for Russia: After dropping 12 days to align with Gregorian calendar dates before the year 1900, the leap year in 1900 along with every 128th year afterwards (2028, 2156, etc.) under the Julian rules would be cancelled. This would give a mean year of 365 days, 5 hours, 48 minutes, 45 seconds, which is extremely close to the mean tropical year. Neither the Tsar nor Orthodox clergy accepted this unsolicited proposal, though a modified version of it was made by Sergey Glazenap in 1900, and ultimately Russia would adopt the Gregorian calendar in 1918. The craters Mädler on the Moon and Mädler on Mars are both named in his honor.