Кіріспе
Channa – Channidae тұқымдасына жататын жыртқыш балықтар туысы. Бұл туыста 50-ге жуық ғылыми тұрқысы сипатталған түрлер бар. Туыстың кең таралған ареалы батыста Ирактан басталып, шығыста Индонезия мен Қытайға дейін, ал Қиыр Шығыста Сібірдің кейбір аймақтарына дейін созылады. Мьянма (Бирма) мен Солтүстік-Шығыс Үндістанда түрлердің ерекше байлығы байқалады, және көптеген Channa түрлері басқа еш жерде кездеспейді. Керісінше, кейбір кең таралған түрлер табиғи ареалдарынан тыс аймақтарға енгізіліп, инвазивті түрлерге айналады. Ірі және орташа өлшемді Channa түрлері бірнеше Азия елдерінде негізгі тағамдық балық ретінде кеңінен қолданылады және олар өсіріледі. Тағамдық маңызынан басқа, жыланбас балықтары кейбір аймақтарда жараларды емдеу және операциядан кейінгі ауырсыну мен дискомфортты азайту үшін дәстүрлі медицина ретінде қолданылады. Барлық жыланбастар жоғары деңгейде жыртқыштар болып табылады, ал Channa түрлерінің рационына балықтар, қосмекенділер (мысықтар сияқты), жыландар, кеміргіштер, құстар және омыртқасыздар (жәндіктер мен қабықшалылар) кіреді.
Channa is a genus of predatory fish in the family Channidae, commonly known as snakeheads, native to freshwater habitats in Asia. This genus contains about 50 scientifically described species. The genus has a wide natural distribution extending from Iraq in the west, to Indonesia and China in the east, and parts of Siberia in the Far East. A particularly high richness of species exists in Myanmar (Burma) and northeastern India, and many Channa species live nowhere else. In contrast, a few widespread species have been introduced to several regions outside their natural range, where they often become invasive. The large and medium sized Channa species are among the most common staple food fish in several Asian countries, and they are extensively cultured. Apart from their importance as a food fish, snakeheads are consumed in some regions as a traditional medicine for wound healing and reducing postoperative pain and discomfort,
All snakeheads are highly predatory, and the diets of the various species of Channa include fish, amphibians (like frogs), snakes, rodents, birds, and invertebrates (insects and crustaceans).
Таксономия
Channa туысының таксономиясы толыққанды емес, ал отбасының толық қайта қаралуы жүргізілмеген. 2010 жылы жасалған филогенетикалық зерттеу Оңтүстік-Шығыс Азияда сипатталмаған шанаид түрлерінің болу ықтималдығын көрсетті, ал 2017 жылы өткізілген кең ауқымды филогенетикалық зерттеу Азияда бірнеше сипатталмаған түрлердің бар екенін көрсетті (сондай-ақ Африкада сипатталмаған Parachanna да бар). 2011 жылы Малабар жыланбасы (Channa diplogramma) Үндістан түбегіндегі жеке түр екені анықталды, бұл оның алғашқы сипаттамасынан 146 жыл өткен соң және C. micropeltes-пен салыстырылғаннан кейін 134 жылдан соң расталды, осылайша ол Үндістан түбегінің эндемикалық түрі екені белгілі болды. Зерттеу сонымен қатар бұл түрдің C. micropeltes-пен шамамен 9,52 мен 21,76 миллион жыл бұрынғы ортақ ата-тегі бар екенін көрсетті.