Кіріспе

Лихтенфелс – Германияның солтүстік-батысындағы Гессен жеріндегі Валдек-Франкенберг ауданындағы шағын қала.

Орналасқан жері

Лихтенфелс Ротааргебирге тауларының солтүстік-шығыс етегінде, Кассель қаласының оңтүстік-батысында жатыр. Вальдекер жерінің оңтүстік-батысындағы Эдерзее көлінің батыс жағалауынан көп алшақ емес. Батысында Медебах шығанағы орналасқан, бірақ бұл дәстүрлі мағынадағы шығанақ емес, құрлықтың бөлігі. Оңтүстік жағынан Брайт-Струт (төбелер) шектеседі. Қаланың шеткі елді мекендері кеңінен тараған муниципалдық аумақтан Орке және Аар өзендері өтеді. Солтүстік-шығысында Иттер аңғарымен, шығысында Эдер аңғарымен, одан әрі Келлервальд таулары көтеріліп тұрады, ал оңтүстігінде Нухне аңғарымен шектеседі.

Муниципальттік аумақтың көлемі

Шамамен 100 км² аумақты алып жатқан Лихтенфельс муниципалитетінің жартысына жуығы (40%) орманмен жабылған, бұл оны аудандағы ең үлкен және орманды муниципалитеттердің қатарына қосады.

Көршілес қауымдастықтар

Лихтенфелс солтүстікте Корбах қаласымен, шығыста Вёль қауымдастығымен, оңтүстікте Франкенберг қаласымен (барлығы Вальдек-Франкенберг округінде), ал батыста Халленберг және Медебах қалаларымен (екеуі де Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Хохсауэрланд округінде) шектеседі.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Лихтенфельс қаласы алты ауылдық округ пен екі қаладан – Дальвигкшталь, Фюрстенберг, Годдельсхайм, Иммигхаузен, Мюнден, Нойкирхен, Радерн және Саксенбергтен құралған.

Тарих

1971 жылы қалалық реформалар аясында бұрынғы тәуелсіз сегіз муниципалитет бірігіп, Вальдек аймағындағы ең көне ақсүйек орны – Лихтенфельс қамалының атымен аталатын жаңа, ірі муниципалитет құрды.

Дальвигсталь

Лихтенфельс қамалы Орке өзенінің үстінде 800 жыл бұрын салынғаннан кейін, Далвигшталға көп уақыт бойы ешкім назар аударған жоқ. 2001 жылы Лихтенфельстің ең жаңа құрамы 150 жылдығын тойлады. 1851 жылғы 24 қаңтардағы Вальдек заңына сәйкес, Кампф, Занд және Лихтенфельс иеліктері, сондай-ақ ондағы елді мекендер мен диірмендер Далвигштал ауылына біріктірілді. Дегенмен, орта ғасырларда осы жерде 14-шы ғасырдан 18-шы ғасырдың соңына дейін Айзенбек деп аталатын аңғарлық қауым болғандығы айтылады. 1598 жылы ол Энсенбекке деп тіркелген. Лихтенфельс қамалы 1189 жылы Корвей аббатының бұйрығымен салынды. Бірақ көп ұзамай қиратылып, 1223 және 1230 жылдар аралығында қайта салынды. 1267 жылғы 21 шілдеде Корвей Вальдек графы Адольфқа, басқа нәрселермен қатар, Лихтенфельс сарайын (Schloss Lichtenfels) берді. Күрес-жанжалдардан кейін Корвей 1297 жылы қамалға иелік ету құқығын Вальдек графы Оттоға толығымен өткізуге мәжбүр болды. Кельн архиепискобы, Вестфалия герцогы ретінде, Лихтенфельс аймағындағы Мюнден, Нойкирхен және Радерн жерлеріне талап етті, бұл 16-шы және 17-шы ғасырларда ұзақ соттар мен шайқастарға әкелді. Осы келіспеушіліктердің нәтижесінде қамал 17-шы ғасырдың басында тағы бір рет қираған деп есептеледі. 1631 жылы ішінара қалпына келтірілді, ал 1908 және 1914 жылдар аралығында кең ауқымды жоба жүзеге асырылды. 1980-ші жылдардың соңында кәсіпкерлік отбасы қамалдың, сол кезде қайтадан құлауға бет бұрған, жағдайын түзеу үшін оны сатып алып, толыққанды жаңарту жүргізді. Далвигштал шіркеуі, ғасырлар бойы Мюнден приходына қарасты болған, қазір Саксенберг приходының құрамына кіреді. Бұрын бұл шапель фон Дальвигк отбасының зираттық орны болған. Ортағасырлық шапельден көп нәрсе қалмады; тек готикалық хор ғана сақталған, ол 14-шы ғасырдың басында салынған болуы мүмкін. Қазіргі ғимарат 1620 жылы жаңадан салынды. Лихтенфельстің ең кішкентай құрамында шамамен 200 тұрғын бар.

Годдельсхайм

Годдельсхайм, шамамен 1450 тұрғынымен, Лихтенфельс қаласының ең ірі құрамы болып табылады. Ауыл Кассель қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 70 шақырым қашықтықта орналасқан. Эдерзее (су қоймасы) дейін автомобиль жолымен шамамен 25 шақырым жерде. Корбах аудандық орталығы шамамен 10 шақырым қашықтықта. 1988 жылы Годдельсхайм ауылының құжатта алғаш рет тілге алынғанына 1100 жыл толуын атап өтті. 888 жылғы король Арнульфтің құжатында Годдельсхайм туралы алғашқы мәлімет кездеседі, бірақ тарихы одан да ертерек саналады. Мұны 9 ғасырдан бұрынғы ескі қабірлердің табылуы дәлелдейді. Годдельсхаймда бұрынғыдай бейбітшілік болмаған кездер де болды. Мысалы, 1548 және 1627 жылдары Кельн архиепископтары евангелистік ауылға католицизм дінін күшпен енгізуге тырысты. Бірақ Годдельсхаймға қамқорлық құқығын иеленген Шаакен монастырының қарсылығы арқасында архиепископтардың жоспарлары орындалмады. Бұрын ауылда үш ақсүйек отбасының меншігі болған, соңғысы 1904 жылы бөлістірілді. Дегенмен, ауыл шаруашылығы маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, ауылда дүкендер, қолөнер шеберханалары, банк және жинақ банкі бар. Годдельсхаймда тұратын көптеген адамдар ауылда жұмыс істемейді, бірақ Корбах немесе Франкенберг қалаларындағы жұмыс орындарына қатынайды. Он бір клуб түрлі демалыс шараларын ұсынады. Годдельсхайм – қаланың ең ірі құрамы ғана емес, сонымен қатар қала әкімшілігінің орналасқан жері. Мұнда шіркеу балабақшасы, бастауыш мектеп және Лихтенфельс қаласының орталық мектебі (Mittelpunktschule) бар.

Иммигаузен

Қазіргі Лихтенфельстің Иммигхаузен қауымы 850 жылы графша Ида өзінің мүліктерін Йминхюзен маңындағы Корви аббаттығына берген кезде тарихқа алғаш рет енді. 1028 жылдан басталатын құжаттар сақталған. Заман өте келе бұл жердің көптеген аттары болды, ал бастапқы атауы Yraminchusen деп тіркелген, одан кейін басқа да түрлері кездеседі: Ymmichusen (шамамен 1190), Immyngchusen (шамамен 1200), Ymenchusen (1336), Imminchusen (шамамен 1350), Immickhusen (1422), Imminckhausen (1537) және Immeckusen (1541). Тарихи мәліметтерге сәйкес, 1028 жылы Иммингузендегі шаруашылық Корви аббаты император Конрадтың бұйрығымен жесір Альвередтің ұлына берілді. 1189 жылы бұл жер Вальдек графтарының билігіндегі Корви феоды болды. Иммигхаузендегі шіркеу 1223 жылы Шаакен монастырының иелігіндегі капелла ретінде алғаш рет айтылған. Шіркеудің шаршы мұнарасы және бір ғана негізгі залы бар. Иммигхаузен ауыл шаруашылығымен дамыған, сонымен қатар өнеркәсіп те бар. Ең көне клуб – 110 жылдық ерлер әншілер клубы "Liedertafel". Сонымен қатар, әйелдер хоры, Ландфрауен, спорт клубы және оның "Клостерменке" ("Монастырь монахтары") кіші тобы, сондай-ақ өрт сөндіру бригадасы бар. Вальдек тарих клубының (Waldeckischer Geschichtsverein) Лихтенфельс аймақтық бөлімі де Иммигхаузенде орналасқан. Ауылда 402 адам тұрады.

Радерн

Шамамен 370 тұрғыны бар Радерн – Лихтенфельстің ең кіші құрамына кіретін қауымдастығы. Оның тұңғыш жазбадағы айрылысы 1473 жылы тіркелген, алайда 830 жылға дейін тарих Риадра деп аталатын бір мекен туралы айтады. Замандар өте келе Радерн әртүрлі атаулармен белгілі болды. Шамамен 1020 жылы ауыл Радиринхузен, 1125 жылы – Ротерен деп аталды. 1336 жылы граф Генрих Вальдек бұл ауылды граф Иоганн Нассауға қызына қонақасы ретінде бергенде, ол Родерн деп аталды. Кейінірек оның атаулары Радерен (шамамен 1350), Радехаузен (1420) және Радерн (1738) болды. 1473 жылы, Радерн алғаш рет жазбада кездескенде, ауыл қараусыз қалған еді. Осы кезде фон Далвигк әулетіне Лихтенфельс округінің қалған бөлігімен бірге тасталған шағын елді мекен берілді. Осы уақыттан бастап Радерн округқа және фон Дальвигк Фрайстульіне қарасты. Фюрстенбергке қарайтын жол бойында орналасқан шағын шіркеу 1260 жылы бас шіркеуінен бөлініп, өз алдына дербес шіркеу мәртебесіне ие болды. Шіркеудің қирауына байланысты, 15 ғасырда қауым Фюрстенбергпен біріктірілді. Радерн шіркеуінің пайымдалары тіпті ондағы шіркеуге жеке кіреберіс және орындықтарға ие болды. 1700 жылға таяу қауым Мюнденмен біріктірілді. 1755 жылы шағын шіркеу жаңадан салынғаннан кейін, Радерн қайтадан өз шіркеуіне ие болды, ол 1970 жылдары кеңейтілді. Шіркеудің орталық бөлігінде қанатты алтарь орналасқан. Ауыл тұрғындары түрлі клубтардың мүшелері ретінде белсенді өмір сүреді, өрт сөндірушілер бригадасымен және Лихтенфельс спорттық қауымдастығымен қатар, музыка клубында түрлі топтар, "Дискотеам" және "Ауыл әйелдері" (Ландфрауэн) би тобы бар.

Нюкирхен

Нухне өзенінің бастауында, Ренгерсхаузенмен шектесетін жерде "Аувесхаузен" немесе "Ауесхаузен" деп аталатын ауыл немесе шаруашылық болған. Аймақтағы "Auf der Aue" және "Auf der Junkernaue" есімдері бұрынғы орталықты еске түсіреді. 1336 жылы Вальдек графы Генрих IV өзінің қызына граф Иоганн Нассауға Нювенкирхен ауылын, басқа да мүліктермен бірге, құдалық ретінде уәде еткен (жоғарыда Радерн туралы да қараңыз), бұл Ньюкирхеннің алғашқы жазбада кездесетін дерегі болды. Дегенмен, 1301 жылға дейін Саксенбергте Дитмар фон Нювенкирхен атты қазылған адамның болғаны тарихқа жазылған, бұл графтың қызының үйленуінен бұрын онда қоныс бар екенін көрсетеді. 1533 жылы басталған Кельн және Вальдек сайлаушылары арасындағы дауларда Кельн сайлаушысы, басқа да мүліктермен қатар, Нейкирхенді де талап еткен. Алайда, 1663 жылға қарай Кельн ауылға деген талабынан бас тартып, сайлаушылардың қауымға католицизмді қайта енгізу әрекеттеріне де нүкте қойды. Нейкирхен Мюнден приходының бөлігі болды және 18 ғасырда қысқа мерзімге дербес приходқа айналды. Бүгінде ол Саксенберг приходына қарасты. Төртбұрышты негізгі бөлігі бар шіркеу 1864 жылы Саксенбергтен келген шебер-тұрғызушы Гюлич салып, бұрынғы, жабылып, қиратылған ескі шіркеудің орнына салынды. Жаңа ғимарат салынар алдында шіркеудің қалай болғаны туралы нақты мәлімет жоқ, сенімді деректердің болмауына байланысты. Ауылдың атын алған алғашқы жаңа шіркеу (Нейкирхен ≈ жаңа шіркеу) 1336 жылға дейін салынған болуы керек, бірақ оның нақты құрылыс мерзімін анықтау мүмкін емес. Қазіргі Нейкирхеннің алғашқы бөлігі шашыраңқы, ретсіз орналасқан ауыл ретінде қалыптасып, қазіргі уақытта жоғарғы ауылды құрайды. Бұл тек шаруашылықпен айналысатын қауымдастық болды және барлық көрсеткіштер бойынша, феодалдық иеліктен пайда болды. Бірте-бірте төменгі ауыл да торп немесе бойлық ауыл ретінде қалыптасты. Онда күндізгі жұмысшылар, жұмысшылар мен шеберлер тұрды. Мектеп 1785 жылы салынды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін үлкен мектеп салынды, ол 1976 жылы жабылды. Ауыл шаруашылығымен айналысатын бұл ауылда 488 адам тұрады. Олардың көптегені бес клубтың жұмысына белсенді қатысады.

Мюнден

1028 жылы император Конрад Корвей аббаттығының иесі жесір Альвередке өмір бойы пайдалану үшін Гимундьядағы иелікті бергенін мойындады, осылайша Мюнденнің алғашқы жазбадағы атауын берді. 13 ғасырдың соңында Корвей аббаттығы Мюнден аймағын Вальдек графы Оттоға берді. Корвей мен Вальдек графтары арасындағы келіспеушілікте Мюнден 1321 жылы төрелік арқылы графтарға берілді. Мюнден де граф Генрих IV-тің граф Иоганн Нассауға берген уәдесіне кірді, ол оның қызы Элизабеттің құдайының бір бөлігі болды (жоғарыда Радерн мен Нойкирхенді де қараңыз). 1473 жылдан бастап Мюнден, ол бұрын Корвей және кейін Вальдек аймағының орталығы болған, Лихтенфельстің фон Далвигк аймағына қарасты болды. Кельн мен Вальдек сайлаушылары арасындағы дауларда Кельн де Мюнденді талап етті. Алайда, Нойкирхендегідей, 1663 жылы сайлаушылар өз талаптарынан бас тартты. Бүгінде Вестфалиядағы Дальвигксталь мен Медебахтың арасында орналасқан Мюнден Лихтенфельске құрамына кіретін қауымдастық ретінде жатады. Бұрынғы атаулары: Гемунди (1120), Гимунден (1125), Мунден (1298), Гемунден (1321), Гемунден (1336, 1473) және Дрекмюнден (1679). Ауыл Солтүстік Рейн-Вестфалиядан шамамен 1500 метр қашықтықта орналасқан және онда 420-қа жуық адам тұрады.

Фюрстенберг

Фюрстенберг, бір кездері Вальдек пен Гессеннің ең кішкентай қаласы, 1254 жылы алғаш рет қала ретінде тарихта қалдырылған. Ескі қала қабырғасының қалдықтарын әлі күнге дейін тарихи қала орталығында көруге болады. Бұл шағын қала Вальдекер жерінде көптеген әңгімелер мен аңыздарға толы. Солардың бірі – Егіздік Сағасы (Igelsage), ол қалаға «Игельштадт» деген ат берген. Аңыз бойынша, Вальдек графы Генрихтің жылқысы одан қорқып секіргенде, бір егіздік оның құлауына кедерес келтірген. Бүгінгі күнге дейін Фюрстенбергте, Ұлы мерекеге дейінгі дүйсенбіде Егіздік фестивалі (Igelfest) тойланады.