Пирин ұлттық паркі: Бүлғарияның табиғи қазынасы

Кіріспе

Пирін ұлттық паркі, бастапқыда Вихрен ұлттық паркі деп аталған, Пирін тауларының басым бөлігін қамтиды. Оның ауданы – … км². Бұл елдегі үш ұлттық парктің бірі, қалғандары – Рила ұлттық паркі және Орталық Балқан ұлттық паркі. Парк 1962 жылы құрылған және содан бері бірнеше рет кеңейтілген. Пирін ұлттық паркі 1983 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Биіктігі … метрден Вихрен шыңындағы … метрге дейін өзгеріп тұрады, Вихрен Болгарияның екінші ең биік және Балқанның үшінші ең биік шыңы болып табылады. Парк Благоевград облысында, елдің оңтүстік-батыс аймағында, жеті муниципалитет аумағында орналасқан: Банско, Готсе Делчев, Кресна, Разлог, Сандански, Симитли және Струмяни. Оның аумағында адам тұратын елді мекендер жоқ. Пирин ұлттық паркінің шекарасында екі табиғат қорығы орналасқан: Баюви Дупки–Джинджирица және Юлен. Баюви Дупки–Джинджирица Болгариядағы ең көне қорықтардың бірі болып есептеледі, ол 1934 жылы құрылған және ЮНЕСКО-ның «Адам және биосфера» бағдарламасы бойынша Дүниежүзілік биосфералық қорықтар желісіне кіреді. Парктің барлық аумағы Еуропалық Одақтың табиғатты қорғау аймақтары желісінің – Natura 2000 құрамына кіреді. Пирин 118 мұздық көлімен әйгілі, олардың ішіндегі ең үлкені және ең тереңі – Попово көлі. Көбісі цирктерде орналасқан. Вихреннің тіктеу солтүстік беткейіндегі терең Големия Казань циркінде орналасқан Снежника және Бански Суходол сияқты бірнеше шағын мұздықтар да бар. Олар Еуропаның ең оңтүстік мұздықтары. Пирин ұлттық паркі Палеарктиканың қоңыржай жапырақты және аралас орманды аймағындағы Родоп таулық аралас орманды жерүсті экорегионына жатады. Парк аумағының 57,3 пайызын орман алып жатыр, оның шамамен 95 пайызы – қылқан жапырақты орман. Орманның орташа жасы 85 жыл. Паркте Болгарияның ең көне ағашы – Байкушев қарағайы өседі. Шамамен 1300 жылға жуық жасы бар, ол 681 жылы Болгар мемлекетінің құрылуымен бір замандас. Пирин ұлттық паркінің фаунасы алуан түрлі, оған 45 түрлі сүтқоректілер, 159 түрлі құстар, 11 түрлі бауырымен жорғалаушылар, 8 түрлі қосмекенділер және 6 түрлі балықтар кіреді.

National park in Bulgaria

Pirin National Park , originally named Vihren National Park, encompasses the larger part of the Pirin Mountains in southwestern Bulgaria, spanning an area of
It is one of the three national parks in the country, the others being Rila National Park and Central Balkan National Park. The park was established in 1962 and its territory was expanded several times since then. Pirin National Park was declared a UNESCO World Heritage Site in 1983. The elevation varies from to at Vihren, Bulgaria's second highest summit and the Balkans' third. The park is situated in Blagoevgrad Province, the nation's southwesternmost region, on the territory of seven municipalities: Bansko, Gotse Delchev, Kresna, Razlog, Sandanski, Simitli, and Strumyani. There are no populated places within its territory. Two nature reserves are located within the boundaries of Pirin National Park: Bayuvi Dupki–Dzhindzhiritsa and Yulen. Bayuvi Dupki–Dzhindzhiritsa is among the oldest in Bulgaria, established in 1934 and is included in the World Network of Biosphere Reserves under the UNESCO Man and Biosphere Programme. The whole territory is part of the network of nature protection areas of the European Union, Natura 2000. Pirin is renowned for its 118 glacial lakes, the largest and the deepest of them being Popovo Lake. Many of them are situated in cirques. There are also a few small glaciers, such Snezhnika, located in the deep Golemiya Kazan cirque at the steep northern foot of Vihren, and Banski Suhodol. They are the southernmost glaciers in Europe. Pirin National Park falls within the Rodope montane mixed forests terrestrial ecoregion of the Palearctic temperate broadleaf and mixed forest. Forests cover 57.3 percent of the parks area and almost 95 percent of them are coniferous forests. The average age of the forests is 85 years. Bulgaria's oldest tree, Baikushev's pine, is located in the park. With an approximate age of about 1,300 years, it is a contemporary of the foundation of the Bulgarian state in 681 CE. The fauna of the Pirin National Park is diverse and includes 45 species of mammals, 159 species of birds, 11 species of reptiles, 8 species of amphibia, and 6 species of fish.

Тарих және саябақ әкімшілігі

Пирин ұлттық паркі табиғи экожүйелер мен ландшафттарды, олардың өсімдік және жануарлар қауымдастықтары мен мекен ету орындарын сақтау мақсатында 1962 жылдың 18 қарашасында құрылған. Бастапқыда Вихрен ұлттық паркі деп аталған қорғалған аймақ алғашқыда 67,36 км² аумақты қамтыды. Оның аумағы бірнеше рет кеңейтіліп, 1999 жылы 403,56 км²-ға жетті. 1983 жылы Пирин ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне ерекше табиғи маңызы бар аймақ ретінде енгізілді. Болгария Конституциясына сәйкес, парк толығымен мемлекеттік меншікте. Халықаралық табиғатты қорғау одағының классификациясына сәйкес, парк басқарудың II санатына (ұлттық парк) жатады, оның басты мақсаты – жұмыс істейтін экожүйелерді қорғау, сонымен қатар адамдардың келуіне және оларға қажетті инфрақұрылымға мүмкіндік беру. Парктің барлық аумағы Еуропалық Одақтың табиғатты қорғау аймақтарының желісі Natura 2000-ге кіреді. Пирин ұлттық паркі BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс және биоәртүрлілік аймағы деп танылған. Пирин ұлттық паркін Болгарияның Қоршаған орта және су министрлігіне бағынышты дирекция басқарады, ол таудың солтүстік етегінде орналасқан Банско қаласында орналасқан. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, парк әкімшілігінде 92 қызметкер жұмыс істеді. Банско және Сандански қалаларында екі келушілер мен ақпараттық орталық бар. Парк алты секторға бөлінген: Разлогта кеңсесі бар Баюви Дупки, Банскода кеңсесі бар Вихрен, Добриништеде кеңсесі бар Безбог, Санданскиде кеңсесі бар Трите Реки және Каменица, Креснада кеңсесі бар Синаница.

Шолу

Пирин ұлттық паркі Болгарияның оңтүстік-батысындағы Рила-Родоп массивінің бір бөлігін құрайтын, осы атпен аталатын тау тізбегінің көп бөлігін қамтиды. Солтүстігінде ол 1140 метр биіктіктегі Предел белдемі мен тау өтегі арқылы Рила тауларынан бөлінеді, шығысында Места өзенінің аңғарына жетеді, оның ішінде Разлог аңғары да бар, оңтүстігінде Парил белдемі (1170 м) Славянка тауларымен шекара құрайды, ал батысында Струма өзенінің аңғарына дейін созылады. Парк Благоевград облысында Банско (парк аумағының 36,6%), Готсе Делчев (4,9%), Кресна (14,9%), Разлог (10,2%), Сандански (30,7%), Симитли (2,3%) және Струмяни (0,4%) муниципалитеттерінің аумағында орналасқан.

Рельеф және геология

Пириннің тектоникасы негізінен кембрийге дейінгі, герцин, альпілік және тектоникалық қозғалыстар мен құбылыстардың нәтижесі болып табылады. Пириннің қазіргі бедері плейстоценде (2,588,000 – 11,700 жыл бұрын) таудың жаһандық суынумен байланысты альпілік мұзбасуға ұшыраған кезде қалыптасты. Бұл мұзбасу Альп тауларындағы мұзбасумен қатар жүрді. Мұздықтардың шегі 2200–2300 м биіктікке жетті. Тау тізбегіндегі барлық мұздық нысандары Пирин ұлттық паркінің шегінде орналасқан. Оңтүстік аймақ граниттік қанаттардан тұрады және 2851 м биіктіктегі Пириннің төртінші ең биік шыңы – Полежан шыңын қамтиды. 2600 м биіктіктен жоғары 60-қа жуық шың бар. Парк аумағының шамамен 60% 2000 м биіктіктен жоғары орналасқан. Парк аумағының биіктік бойынша таралуы: 1000 м дейін – 1,64 км² (0,4%), 1000–1600 м – 51,09 км² (12,7%), 1600–2000 м – 121,08 км² (30,0%), 2000–2500 м – 198,31 км² (49,1%), 2500 м жоғары – 31,45 км² (7,8%). Геологиялық тұрғыдан Пирин – метаморфтық тау жыныстарынан (гнейс, биотит және кристалдық шисталар, амфиболит, кварцит және мәрмәр) құралған массивті антиклинал. Палеозойлық граниттік тау жыныстары Пирин ұлттық паркінің шетіндегі шектеулі аудандарда кездеседі. Жоғарғы бор дәуіріне жататын граниттік тау жыныстары екі ерекше плутонды құрайды: Солтүстік Пирин және Безбог. Орталық Пирин плутоны парктің оңтүстік бөлігін қамтиды және жоғарғы олигоценге жатады. Граниттік тау жыныстары парктің аумағының 55% -ын құрайды. Бедер климатқа маңызды әсер етеді. Пиринде үш биіктік климаттық аймақ бар: төменгі – 600 мен 1000 м аралығында (жалпы аумақтың 16%), ортаңғы – 1000 мен 1800 м аралығында (40%) және жоғары – 1800 м жоғары (44%). Қыста жауын-шашын негізінен қар түрінде болады, төменгі биіктіктерде 70–90% -дан жоғары биіктіктерде 100% -ға дейін өзгереді. Қар жамылғысы бар күндердің орташа саны 20–30-дан 120–160-қа дейін ауыспайды. Қар жамылғысының ең үлкен қалыңдығы ақпан айында 1000–1800 м биіктікте 40–60 см, ал наурыз айында 1800 м биіктіктен жоғары 160–180 см (Вихренде 190 см) жетеді.

The tectonics of the Pirin is primarily the result of Precambrian, Hercynian, alpine and tectonic movements and events. The modern relief of Pirin was shaped in the Pleistocene (2,588,000 to 11,700 years ago) when the mountain was subjected to alpine glaciation related to the global cooling. This glaciation passed in parallel with that of the Alps. The limits of the glaciers reached 2200–2300 m. All glacial forms in the mountain range are within the borders of Pirin National Park. The southern zone consists of granite ridges and includes Pirin's fourth highest summit Polezhan, at 2851 m. There are more around 60 summits above 2600 m. Nearly 60% of the park's area is situated above 2000 m. The distribution of the territory of the park by elevation is as follows: up to 1000 m – 1.64 km2 (0.4%), 1000–1600 m – 51.09 km2 (12.7%); 1600–2000 m – 121.08 km2 (30.0%); 2000–2500 m – 198.31 km2 (49.1%); above 2500 m – 31.45 km2 (7.8%). Geologically Pirin is a massive anticline formed by metamorphic rocks — gneiss, biotite and crystalline schists, amphibolite, quartzite and marble. Paleozoic granitoid rocks are found in restricted areas in the outskirts of Pirin National Park. Granitoid rocks from the Upper Cretaceous form two distinct plutons: Northern Pirin and Bezbog. The Central Pirin pluton covers the southern reaches of the park and is dated to the Upper Oligocene. The granitoid rocks cover 55% of the park's territory. The relief has a crucial influence on the climate. Pirin has three elevation climate zones — low between 600 and 1000 m (16% of the total area), middle between 1000 and 1800 m (40%) and high above 1800 m (44%). In winter the precipitation is mainly snow, varying from 70–90% at the lower elevations to 100% at higher. The average number of days with snow cover varies from 20–30 to 120–160. The highest thickness of the snow cover reaches 40–60 cm at 1000–1800 m in February and 160–180 cm above 1800 m in March (190 cm on Vihren).

Гидрология

Пирин ұлттық паркінің аумағы шамамен Struma (206,06 км² немесе 51,1%) және Mesta (197,50 км² немесе 48,9%) өзендерінің бассейндері арасында тең бөлінген. Суайырық таудың басты жотасының солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылу бағытымен өтеді. Пирин – Струмаға құятын 10 сала өзеннің бастауы, олардың ең ірісі Санданска Бистрица, ал Местаға – тағы 10 сала өзен. Өзендер қысқа, тік және суы мол. Олар көптеген сарқырамаларды құрайды, бірақ олардың биіктігі Рила немесе Балқан тауларындағы сарқырамалармен салыстырғанда көбінесе төмен. Ең биігі – Попинолашки сарқырамасы, оның биіктігі шамамен 12 метр. Парк өзендерінің орташа жылдық су шығыны 355,6 миллион м³ құрайды, оның 188,5 миллион м³ Струмаға, ал 167,1 миллион м³ Местаға ағып түседі. Бански Суходол мұздығы ірірек және Кончето жотасының төменгі жағында, солтүстікке қарай орналасқан.

Экожүйелер мен ормандар

Пирин ұлттық паркі Палеарктиканың қоңыржай жапырақты және аралас орман аймағындағы Родоп тау аралас ормандарының жерүсті экорегионында орналасқан. Парктегі өсімдік қауымдастықтарын бірнеше негізгі топқа бөлуге болады: су объектілері маңындағы қауымдастықтар; субальпілік аймақтың бұталы қауымдастықтары; шалғындықтар, оның ішінде шалғындықтар, субальпілік және альпілік жайылымдар; орман қауымдастықтары; тас қауымдастықтары; және адам қызметінің нәтижесінде пайда болған екіншілік қауымдастықтар. Орман 231,10 км² немесе парктің жалпы ауданының 57,3% құрайды. Оның 95% -ы қылқан жапырақты, ал 5% -ы жапырақты орман. Орманның орташа жасы 85 жыл. Орманды аумақтың 34,3% 140 жылдан астам жастағы ағаштармен жабылған. Әртүрлі рельеф өсімдіктер үшін әртүрлі экологиялық орта жасайды, бұл парктің аумағындағы кремнийлі және карбонатты жерлерді құрайтын басым тау жыныстарымен одан әрі байытылады. Көлдер мен ағындар да жағдайды әртараптандырып, гигрофиттерге арналған сулы мекендерді құрайды. Қамыр емес өсімдіктер Пирин флорасының ең аз зерттелген бөлігін құрайды. Пирин ұлттық паркіндегі тамырлы өсімдіктерге 94 отбасының 1315 түрі және 484 туысы кіреді, бұл Болгария флорасының шамамен 1/3 бөлігін құрайды. Флораның көп бөлігі өзінің жергілікті сипатын сақтап қалған. Түрлер шамамен тең үлесте суб-Жерорта теңізі және циркумбореалды флоралық аймақтарының өкілдеріне бөлінеді. Сүтқоректілердің түрлерінің реті бойынша таралуы: Insectivora – 5, Chiroptera – 16, Lagomorpha – 3, Rodentia – 7, Carnivora – 9 және Artiodactyla – 4. Ең жоғары қорғауға алынған түрлердің арасында қоңыр аю, сұр қасқыр, жабайы мысық, еуропалық қарағай мартен, жабайы шошқа, қызыл бұғы, қарағай және балқандық шамы бар. Кішкентай сүтқоректілер, әсіресе кеміргіштер мен жарғақтар, парктің барлық аумағында толық зерттелмеген. Құс түрлерінің жалпы саны 159. Олардың 91-і, яғни 57%-ы, тұқымды құстар. Үш түрі реликтік – боралдық соқыр, ақ арқалы жасылқұйрық және еуразиялық үш саусақты жасылқұйрық. Жыртқыштардың арасында қарақұм, 2-5 жұп алтын бүркіт, сакер және үш жұп қара құйрық бар.

Pirin National Park falls within the Rodope montane mixed forests terrestrial ecoregion of the Palearctic temperate broadleaf and mixed forest. The plant communities in the park can be classified into several main groups: communities found around bodies of water; bush communities of the subalpine zone; grasslands, including meadows, subalpine and alpine pastures; forest communities; rock communities; and communities of secondary character, which are a result of human activity. Forests cover 231.10 km2 or 57.3% of the park's total area. Of them 95% are coniferous forests and 5% are deciduous forests. The mean age of the forest is 85 year. Around 34.3% of the wooded territory is covered with trees above 140 years. The varied relief creates various ecological environments for plants, further diversified by the dominant rock types which form siliceous and calcareous terrain on the territory of the park. Lakes and streams also diversify the conditions creating wetland habitats for hygrophyte species. Non vascular plants constitute the least researched part of Pirin's flora. The vascular plants in Pirin National Park include 1315 species of 94 families and 484 genera, or approximately 1/3 of Bulgaria's flora. The flora has largely preserved its indigenous character. The species are divided almost equally to representatives of the sub Mediterranean and Circumboreal floristic regions. The distribution of the mammalian species by order is as follows: Insectivora – 5, Chiroptera – 16, Lagomorpha – 3, Rodentia – 7, Carnivora – 9 and Artiodactyla – 4. Among the species of highest conservation value are brown bear, gray wolf, wildcat, European pine marten, wild boar, red deer, roe deer and Balkan chamois. The small mammals, especially rodents and bats, are not fully studied in the whole territory of the park. The total number of bird species is 159. Of them 91, or 57%, are passerine. Three species are relict — boreal owl, white backed woodpecker and Eurasian three toed woodpecker. booted eagle, golden eagle with 2 to 5 pairs, saker falcon, peregrine falcon with three pairs,

Рептилиялардың 11 және қосмекенділердің 8 түрі бар. Олардың арасында Орталық Еуропа түрлері (отты саламандр, сары ішті бақа, тегіс жылан), Палеарктика (жалпы бақа, еуропалық жасыл бақа, жалпы бақа), Еуро-Сибір (еуропалық ағаш бақасы, жалпы еуропалық випер, таспа жылан, тірі туатын кесіртке), Иран-Түран (сортаң бақа), Оңтүстік Еуропа (шапшаң бақа), Еуро-Жерорта теңізі (еуропалық жасыл кесіртке), Жерорта теңізі (жалпы қабырға кесірткесі) және Балқан (Эрхард қабырға кесірткесі) бар. Ихтиофаунаға 6 балық түрі кіреді: жалпы миноу, еуропалық балық (жойылған деп есептеледі), батыс вайрон, қоңыр форель, көкжаңбырлы форель және бұлақ форелі. Түрлердің шектеулі саны парктің биіктігімен анықталады. Мұздық көлдер, өзендер мен өзендердің жоғарғы ағысында балық түрлерінің саны аз. Батыс вайрон тек Кремнен көлдерінен ғана белгілі және жаңа сипатталмаған түр болуы мүмкін. Пирин ұлттық паркінде анықталған омыртқасыз жануарлар түрлерінің саны 2091, бұл паркте мекендейтін шамамен 4500 түрдің 40% құрайды. Олар жеткілікті зерттелмеген және эндемикалық және реликт түрлердің негізгі популяцияларының сапалық және сандық параметрлерін бағалау үшін жеткілікті деректер жоқ. Муряподаның 36 түрі бар, бұл Болгарияның жалпы санының 20% құрайды. Олар негізінен орманды аумақтарда таралған, альпілік және субальпілік аймақтарда сирек кездеседі. Болгарияның Эфемероптераларының тек 2% паркте екі түрде кездеседі. 2002 жылғы мәліметтер бойынша, парктің аумағында 1837 төсек-орын болды, оның ішінде 885 тау шатырларында, 214 қонақүйлерде, 124 коттедждерде және 615 мемлекеттік басқарудың әртүрлі ведомстволарына тиесілі үй-жайларда. Олардың ішінде ең үлкені және заманауи Безбог, 1915 жылы Болгария патшасы Фердинанд I-нің бұйрығымен салынған Бандерица және Вихрен. Паркте 20 белгіленген жаяу жолдары бар. Бұл наразылық акцияларын Еуропалық парламенттегі "Жасылдар/Еуропалық еркін альянс" тобының вице-президенті Ска Келлер қолдады. 2017 жылдың қарашасында Дүниежүзілік табиғат қоры және басқа да жергілікті үкіметтік емес ұйымдар Болгарияның Қоршаған орта және су министрлігіне сотқа шағымданып, аймақты дамыту жоспарлары экологиялық ережелерді бұзады деп мәлімдеді.

There are 11 reptile and 8 amphibian species. There are Central European species (fire salamander, yellow bellied toad, smooth snake), Palearctic (common toad, European green toad, common frog), Euro Siberian (European tree frog, common European viper, grass snake, viviparous lizard), Irano Turanian (marsh frog), Southern European (agile frog), Euro Mediterranean (European green lizard), Mediterranean (common wall lizard) and Balkan (Erhard's wall lizard). The ichthyofauna includes 6 fish species: common minnow, European eel (considered extinct), western vairone, brown trout, rainbow trout and brook trout. The limited number of species is determined by the high elevation of the park. The glacial lakes, streams and upper river courses are inhabited by few fish species. The western vairone is known only from the Kremenski lakes and might in fact represent a new undescribed species. The number of identified invertebrate species in Pirin National Park is 2091, which is 40% of the estimated 4500 species to inhabit the park. They are poorly researched and there is not enough data to assess the qualitative and quantitative parameters even of the main populations of endemic and relict species. There are 36 species of Myriapoda, or 20% of Bulgaria's total. They are distributed mainly in the forests and are less frequent in the sub Alpine and the Alpine zones. Only 2% of Bulgaria's Ephemeroptera are found in the park — two species. As of 2002 on the territory of the park there were 1837 beds, including 885 in mountain refuges, 214 in hotels, 124 in bungalows and 615 in premises belonging to different departments of the state administration. Some of the refuges include Bezbog, the largest and most modern one; Banderitsa, constructed in 1915 by order of Tsar Ferdinand I of Bulgaria, and Vihren. There are 20 marked hiking trails in the park. The protests were supported by Ska Keller who is vice president of the Greens/EFA group in the European Parliament. In November 2017, the World Wide Fund for Nature and other local NGOs filed a lawsuit against the Bulgarian Ministry of the Environment and Water as they deemed that plans for development of the area violated environmental regulations.