Кіріспе

Аррол Джонстон (кейіннен Аррол Астер деп аталды) – Шотландияның ерте замандағы автомобильдерді өндірушісі. Ол 1895 жылдан 1931 жылға дейін қызмет етті және Ұлыбританияда жасалған алғашқы автомобильді өндірді. Компания сонымен қатар Мысыр үкіметі үшін әлемдегі алғашқы "жолсыз жүретін" көлікті, ал Эрнест Шеклтонның Оңтүстік полюске жасаған "Нимрод" экспедициясы үшін мұз және қарда жүруге арналған тағы бір көлікті жасады.

Тарих

Джордж Джонстон білімі бойынша Гласгодағы Спрингберн қаласындағы Нилсон, Рид және Компания Лимитед компаниясынан локомотив инженері болды. 1894 жылы Джонстон Глазго корпорациясы трамвайларынан атпен жүретін трамвайлар паркін алмастыру үшін эксперименталды бумен жұмыс істейтін трамвай құрастыруды тапсырыс алды. Корпорация комитетінің алдындағы соңғы сынақ кезінде ол өртеніп кетті және жұмыс тоқтатылды. Джонстонның назары континенттік автомобильдерді егжей-тегжейлі зерттеуге аударылды және ол олардан гөрі жақсы көлік құралын, әсіресе жақсы қозғалтқышты жобалай алатынына және жасай алатынына көз жеткізді. Осылайша алғашқы британдық автомобиль жасалды және 1895 жылдың соңына қарай қаржылық қолдау алуға дайын болды. Сол жылдың күзінде Джонстонға Норман Осборн Фултон және Т. Блэквуд Мюррей қосылды. Фултон Джонстонның туысы болды және өндіріс пен құрастыруға жауапты болды, ал Мюррейдің электр инженериясы саласында тәжірибесі болды, ол Бриджетондағы тау-кен машиналарын жасаушы Мавор және Коулсон компаниясында жұмыс менеджері болып жұмыс істеген. Оның алғашқы міндеті Daimler қозғалтқышының платина түтікшелерін электрлік тұтандырумен алмастыруды әзірлеу болды. Джордж Джонстон 1895 жылдың қараша айында эксперименталды көлігімен жолға шықты, және «Scotsman» газетінде осымен 3 сағаттық сапар туралы мақала жарияланды, ол Шотландияда көрілген алғашқы автокөлік деп есептелді. Глазгода атсыз каретаны жүргізу 1878 жылғы Локомотивтерді түзету туралы заң бойынша қудалауға әкелді, онда Джордж Джонстон көлік карета ретінде тіркелгенін және заңдағы локомотивтің анықтамасына сәйкес келмейтінін айтып, өзінің қорғанысын жүргізді. Ол істі ұтып, номиналды айыппұл төледі, бірақ британдық автокөліктердің дамуын тежеп тұрған «қызыл ту актілеріне» түзетулер енгізуге қысым күшейді, және сол жылы 1896 жылғы Локомотивтер туралы заңның қабылдануы автокөліктерге сағатына 12 миль жылдамдықпен жүруге рұқсат берді.

Мо-кар синдикаты

1895 жылы Джонстон Форт көпірінің инженері сэр Уильям Арролмен бірлесіп, оның машинасының өндірісін жүзеге асыру үшін Mo Car Syndicate Limited компаниясын құрды. Сэр Уильям төраға, ал Джонстон басқарушы директор болды. Синдикатқа Пейсли қаласынан П.М. Коутс мырза және Джон Миллер мырза, сондай-ақ жұмысшы менеджер Норман Фултон кірді. Сэр Уильямның бизнестегі басты мүддесі – қаржылық қолдау көрсету болды. Аррол Джонстонның алғашқы машинасы – алты орындық "Dogcart" (екі қатар артқа қарап отыратын орындықтары бар көлік), ол Глазгоның шығыс бөлігіндегі Камалахидегі зауытта өндіріске шығарылды. Dogcart – еден астына орнатылған 10 а.к. күші бар 2 цилиндрлі қарама-қарсы поршеньді қозғалтқышпен жұмыс істейтін ағаштан жасалған көлік, оны арқанмен тартып іске қосатын еді. Көлік тізбекті соңғы жетегімен және жоғары дөңгелекті, қатты шиналы, атқа тіркелген көлік түріндегі корпусы 1900 жылдарға дейін сақталды. Тежегіштер қатты артқы дөңгелектерге басылатын аяқ киімдер түрінде жасалған, ал серіппелер алдыңғы жағында толық эллипстік жапырақты серіппелерден, артқы жағында жартылай эллипстік серіппелерден тұрды. Трансмиссия және тежегіштерді басқару тұтқалары жүргізушінің оң қолына жақын орналастырылған. Компанияның Камалахидегі ғимараты 1901 жылы өрттен қирады, содан кейін өндіріс Пейслиге көшірілді. 1902 жылы Уильям Бердмор компанияның ең ірі жеке акционері атанды, бұл оның темір және болат компоненттерін тұрақты түрде сатып алуын қамтамасыз етті. Кейіннен ол A J (әдетте осылай аталды) компаниясы акционерлік қоғамға айналғанда төраға болды. A J 1903 жылы қаржылық тұрғыдан қайта құрылды. Бердмордан түскен жаңа қаржы фирманың банкроттықтан сақталуына көмектесу үшін берілді, сонымен қатар штат құрамында маңызды өзгерістер болды, оның ішінде бас инженер болып Дж.С. Нейпер тағайындалды. Джордж Джонстон келіспеушіліктерге байланысты кетіп, All British Car Company компаниясын құрды, бірақ бұл кәсіпорын ұзаққа соқпады. Сол жылы компания 3023 см³ көлемді 12/15 а.к. үлгісін ұсынды, ол көрінісі жағынан заманауирақ болды, бірақ бәрібір қарама-қарсы поршеньді қозғалтқышты пайдаланды, ол 800 айналым/мин жылдамдықта 12 а.к., ал 1100 айналым/мин жылдамдықта 15 а.к. қуат өндірді. Dogcart-тың үш цилиндрлі нұсқасы да болды, ол 16 а.к. қуатты, орталық цилиндрі сыртқы екеуінен үлкен болды. 1905 жылы жасалған қатты ағаш дискілі дөңгелектері бар Dogcart әлі күнге дейін Хартумдағы Судан ұлттық мұражайында сақталып тұр, ол Мысырдың сардабына іздеу шамдарымен жабдықталған көлік ретінде жеткізілген. 1905 жылғы Олимпиадалық көрмеде 4654 см³ көлемді жаңа 24/30 а.к. тік төрт цилиндрлі қозғалтқыш таныстырылды, ал 1907 жылы 8832 см³ көлемді 38/45 а.к. ұсынылды. 1907 жылы Аррол Джонстон британдық Оңтүстік полюстік экспедициясы үшін машина жасаумен айналысты, ол Антарктидаға жетті, бірақ қатты мұздан басқа жерлерде пайдалануға шектеулі болды, сондықтан базалық лагерь аймақтарында ғана қолданылды. Автомобиль 12/15 а.к. модельдің спиртпен жұмыс істейтін, ауамен салқындатылатын нұсқасы болды. 12/15 а.к. егіз модель 1909 жылға дейін өндірісте болды. Осы жылы Т.С. Пуллингер (бұрын Дарракк, Санбим және Хамбер компанияларында жұмыс істеген) Аррол Джонстонға қосылды, ол ескі модельдерді 2835 см³ көлемді жаңа 15·9 а.к. модельдерінің пайдасына тоқтатып берді. Бұл модельде радиатор және төрт дөңгелекті тежегіштер болды (соңғылары 1911 жылы алынып тасталды). 1912 жылы 1794 см³ көлемді 11·9 а.к., 3640 см³ көлемді 20·9 а.к. және 3618 см³ көлемді 23·8 а.к. модельдері ұсынылды. 1913 жылы Аррол Джонстон Дэмфристің сыртындағы Хитхоллда жер сатып алып, америкалық фирмаға зауыт салуды тапсырды. Бұл Ұлыбританиядағы металл арматурасы бар бетонды (ферробетонды) қолданған алғашқы зауыт деп есептеледі, оны Мичиган штатының Хайленд Парк қаласындағы Форд зауытын жобалаған Альберт Кан жобалаған. A J жаңа зауытта Детройт Электрикті шығаратын Андерсон Электрик үшін 50 электр көлігін жасау туралы келісімшартқа отырды, бірақ қаншасы шынымен жасалғаны белгісіз. Соғыс басталғанға дейін алты цилиндрлі 23/9 машинаны қоса алғанда, бірнеше модельдер жасалды. Соғыстан кейінгі алғашқы Аррол Джонстон – 1919 жылы Г.В.А. Браун жобалаған, 2651 см³ көлемді 4 цилиндрлі 40 а.к. қозғалтқышы бар Victory моделі. Олар модельді 1919 жылдың наурыз айында агенттерге ұсынды, бірақ алғашқы өндіріс машинасы тамыз айына дейін жеткізілмеді, ол Уэльс принціне сатылды. Өкінішке орай, Victory "сатылмайтын және сенімсіз" болып шықты және Англияның батысындағы Корольдік турне кезінде бұзылып кетті, сондықтан оның тұсаукесеріне қатысқан жарнама оған қажет емес еді. Көп ұзамай оны соғыс алдындағы 15·9 а.к. жаңартылған нұсқасы алмастырды, ол арзан болды, бірақ бұл қара боялған радиатор және тұрақты тұтану сияқты шығындарды қысқарту шараларына байланысты болды. 15·9 а.к. Victory-ге шұғыл алмастыру ретінде қайта жандандырылды. Көбірек заманауи нұсқасы, 20 а.к., 1922 жылы 15.9 а.к. қатарласып ұсынылды. 1921 жылы арзан бағадағы Galloway, теория бойынша, Kirkcudbright маңындағы Tongland зауытынан бөлек марка ретінде ұсынылды. Автомобиль Fiat 501 негізінде жасалған және 1460 см³ көлемді жанындағы клапанды қозғалтқышпен басталып, 1925 жылы 1669 см³ көлемді 12/20 және 12/30 модельдеріне дейін жетті. Өндіріс 1922 жылы негізгі A J зауытына Хитхоллға көшірілді. 1924 жылы қысқа ғұмырлы 14 а.к. пайда болды, бірақ келесі жылы 12·3 а.к. моделімен ауыстырылды. Сонымен қатар, колониялар үшін 3290 см³ көлемді 4 цилиндрлі Empire моделі өндірілді.

Ароль-Астер

1927 жылы «Арроль Джонстон» және лондондық «Уэмблидің Астері» компаниялары біріктіріліп, «Арроль Астер» деген бірыңғай таңба құрылды, оның директорлары «Арроль Джонстон» және «Астер» екеуінен де тағайындалды. 15,9 л.с. қуаты сақталды, сондай-ақ екі қолданыстағы «Астер» да сақталды. Екеуіне де тыныштық үшін Бёрт МакКоллумның бір жеңді клапанды қозғалтқыштары орнатылды, бірақ 21/60 л.с. «Астер» бастапқы OHV түрінде де қол жетімді болды және «Арроль Астер» деп аталды. Тағы бір жаңа «Арроль Астер» – 2,5 литрлік 6 цилиндрлі 17/50 л.с. қуаты бар, жеңді клапандары бар модель болды. 1929 жылы 21/60 л.с. «Арроль Астер» және 15,9 л.с. «Арроль Джонстон» шығарылымнан алынды, олардың орнына 8 цилиндрлі «Арроль Астер» келді. Оның 3,3 литрлік жеңді клапанды қозғалтқышы 17/50 л.с. агрегатынан және екі қосымша цилиндрден тұрды, сонымен қатар турбонаддувпен жабдылды. Бұл спорттық модель ретінде жоспарланған жылдам автомобиль болды, бірақ француздық жеңді клапанды конструкциялардан айырмашылығы, айналу жиілігі шектеулі болғандықтан жоғары қуатты бере алмады. Компания банкротқа ұшырағанға дейін екі жыл бойы жұмыс істеді. 1931 жылға дейін өндіріс және сату шектеулі көлемде жалғасты.

Футбол

Аррол Джонстон зауыттың футбол командасын басқарды. 1919 жылы футбол клубы Дамфристегі үш клубтың бірі болып, «Оңтүстік Королевасы» ФК құрамына бірікті. Аррол Джонстонның ең белгілі ойыншылары Дейв Холлидей мен Ян Диксон еді. Екеуі де кейін «Оңтүстік Королевасы» сапында ойнап, содан кейін Англияның жоғары лигасына жататын клубтары үшін ең көп гол соққан ойыншылар атанды. Әсіресе Холлидейдің гол соғу карьерасы өте сәтті болды. Одан кейін ол кубок жеңіп алған жаттықтырушыға айналды.