Кіріспе

Радио деректі фильмі – фактілерге негіделген әңгімелерге арналған ауызша радио форматы. Ол радио арқылы хабарланады, сондай-ақ таспа, CD және подкаст сияқты медиа арқылы таратылады. Радио деректі фильмі немесе көркем фильм бір немесе бірнеше көзқараспен маңызды тақырыпты терең зерттейді, көбінесе сұхбаттар, сараптамалар және дыбыстық суреттерді қамтиды. Радиодағы көркем фильмге түпнұсқа музыкалық шығармалар мен креативті дыбыс дизайны енгізілуі мүмкін, немесе ол дәстүрлі журналистік радио хабарламасына ұқсауы мүмкін, бірақ мәселені тереңірек ашады.

Шығу тегі

Фикциялық аудио әңгімелеудің алғашқы кезеңдері кейіннен радиодерекфильмдер деп аталатын нәрсеге толыққанды ұқсамады. 1930 жылдары WNYC сияқты радиостанциялар эфирге енген кезде, тілшілер драмалық емес, қысқа сұхбаттар арқылы нақты адамдар мен өмірлік жағдайларды жазды. Басқа да танымал дерекфильмдерге 1937 жылғы «Гинденбург» апаты сияқты оқиғалардың бір рет жазылған аудио тіркемелері кірді. 1939 жылы CBS АҚШ-тағы көші-қонға байланысты үдеп келе жатқан алаңдаушылыққа жауап ретінде «Барлығы американдық, барлығы көшпенділер» деген атпен алты айлық серия ұсынды, ол көшпенділер қауымдастықтарының тарихын көрсетті. Осы кезеңде дерекфильмдік стильдегі хабарламалардың аздығының себебі, ішінара, технологиялық шектеулерге байланысты еді; жазу құралдарын тасымалдау оңай болмады. Шын өмірлік дыбыстық тіркемелерді бөлісу стилі қоғамдық радиодерекфильмдерінде сақталды. 1946 жылы радиодерекфильмдердің таралуы мен стильдеуіндегі маңызды даму – CBS дерекфильм бөлімінің құрылуы болды. Бұл радио форматына арналған ірі медиажелінің алғашқы бөлімі болды. Бөлім «ішкі және халықаралық маңызды мәселелерді қамтитын және ерекше зерттеулер мен дайындықтарды қажет ететін бағдарламаларды жасауға толыққанды берілді» деп сипатталды. Мазмұны жарнама берушілерге ұнайтын бағдарламалардан ғана емес, стилі де стандарттан өзгеше болды, бұл жақсы танымал форматты құрды. CBS-тің репортаж стилі ABC және NBC желілерімен қабылданып, үйлестірілді. Форматқа мәселеге қатысты әртүрлі көзқарастарды алу үшін кең сұхбаттар, журналистік этиканы сақтау және көбінесе әрекет етуге шақыру кірді; бағдарламалар әдетте бірнеше бөлімнен тұратын және ең қызығушылық тудыратын уақытта шығарылатын. Коммерциялық емес білім беру медиасының әсерінен радиодерекфильмдер тағы өзгерді. «All Things Considered» сияқты бағдарламалар радиодан тыс тілшілерді жұмысқа алып, радиодерекфильмдердің қалыптасқан стильдерінен ауытқып, көркем емес мазмұнды ұсынудың шығармашылық стильдерін зерттеді. Бағдарламалар FCC ережелерін сақтамай, дерекфильмдік бағдарламалардың мазмұны мен стиліне тағы бір өзгеріс енгізуге мүмкіндік алды. Подкастингтің жаңа мүмкіндіктерін көрсететін қазіргі мысалдарға Love + Radio-ның көбінесе қиын тақырыптары және Serial подкастінің бүкіл әлемдегі тыңдаушылардың мазмұнға тегін қол жеткізуіне байланысты үлкен жетістігі жатады.

Дәйексөздер

Радионың ең жақсы түрі - керемет деректі фильмдердің күш-қуаты мен тікелей әсерін, «Нью-Йоркер» стиліндегі журнал мақалаларына тән жақындық пен поэзиямен үйлестіреді. – Колумбия университеті Журналистика мектебі, web.jrn.columbia.edu

Көзімдегі айнаға қызыл көздермен қарап, компьютерде тағы бір күн мен жарты түнді өткізгеннен кейін, өзімнен түйінді сұрақтар қоямын: Неліктен радио? Неліктен деректі фильм? Жауап: Басқа ешбір медиа маған осылай шығармашылық және зерттеу еркіндігін сыйлай алмайды. Ол менің шындыққа деген құштарлығымды және «музыкалық» өрнек беруге деген ниетімді қанағаттандырады. Материал – дыбыс. Ал дыбыс бізді әрқашан қоршап тұрады. Мені тұрақты жағдайларды сипаттау қызықтырмайды, керісінше процестерге қызығушылық танытамын. Біздің медиамыз кеңістік емес, уақыт; біздің әңгімелеріміз жерге бекітілмейді, олар қозғалыста, өмірде. Сондықтан! – Хельмут Копецки, неміс авторы, «Өзімді бейнелеу»

Демек, радио-ессе дегеніміз не? Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл радиодрамамен байланысты семантикалық саладан 30-60 минуттық, күрделі эфирлік хабарлама. Онда бастапқы дыбыстар (сұхбаттар), авторлық мәтіндер (эпикалық немесе сахналық стильдегі) шу мен музыка сияқты барлық элементтер болуы мүмкін. – Патрик Конли, «Германиядағы радио-есселердің 60 жылы», 2007 жыл.

Дамушы елдерде радио деректі фильм

Радио деректі фильмдер саласына зор қызығушылық туды, әсіресе Үндістан, Иран, Оңтүстік Корея және Малайзия сияқты дамып келе жатқан елдерде. Мысалы, Үндістанда радио деректі фильмдердің танымалдылығы артып келеді, себебі олар икемді, тиімді және халыққа қолжетімді. Читра Нарайн және Даныш Иқбал сияқты авторлар оның қайта жандануына және аймақтағы танымалдылығына үлкен үлес қосты. Аса алдымен драма режиссері болған Даныш Иқбал, есте қаларлық радио деректі фильмдер жасау үшін драмалық повествование элементтерін қолданды. Оның "Ех Ришта Кя Кехлата Хай" атты деректі фильмі тиімді повествование және қоршаған орта дыбыстарын пайдалануы үшін классикалық туынды саналады. Бұл деректі фильмде Кашмирлік "Шикара Вала" мен оның Делидегі туысы арасындағы көрінбейтін байланыс туралы айтылады. Олар ешқашан кездеспесе де, олардың көзге көрінбейтін байланысы саяси, діни және аймақтық көзқарастардың шектерін асып түсетін осы сирек деректі фильмнің тақырыбы болып табылады. Читра мен Даныш Делиде ұзақ жылдар жұмыс істегендіктен және көптеген медиа институттарымен шығармашылық байланыс орнатқандықтан, олардың ықпалы көптеген студенттері мен әріптестерінің ой-өрісін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Даныш өзінің деректі фильмдері үшін екі рет беделді Public Service Broadcasting Award сыйлығына ие болды.