Кіріспе
Thymallus немесе graylings – тұщы судағы салмондастар (Salmonidae) отбасына жататын сәуле қанатты балықтардың туысы және Thymallinae кіші отбасының жалғыз туысы. Thymallus түрлерінің бәрін жалпы түрде grayling деп атауға болады, бірақ "grayling" термині көбінесе Thymallus thymallus түріне, яғни Еуропалық grayling-ке қатысты қолданылады.
Thymallus or graylings is a genus of freshwater salmonid ray finned fish (family Salmonidae) and the only genus within the subfamily Thymallinae. Although all Thymallus species can be generically called graylings, without specific qualification the term "grayling" typically refers to the type species Thymallus thymallus, the European grayling.
Атауы
Тиммалус туысының аты алғаш рет 1758 жылғы Systema Naturae басылымында швед зоологы Карл Линней сипаттаған шырыққа (T. thymallus) берілген. Бұл атау балықтың етінен шығатын, ақ тимьян шөбінің әлсіз иісінен шыққан. Тималл грекше θύμαλλος, "тимьян иісі" деген сөзден туындаған.
faint smell of the herb thyme, which emanates from the flesh. Thymallus derives from the Greek θύμαλλος, "thyme smell".
Тарату
Бұл туысқа жататын балықтар Палеарктика және Неарктика аймақтарының солтүстік бөліктерінде табиғи түрде кездеседі, Ұлыбританиядан және Солтүстік Еуропадан Еуразия арқылы Сібірге дейін, сондай-ақ Солтүстік Американың солтүстік бөлігіне таралады. Т. thymallus, яғни сұр балық, Еуропада кеңінен таралған, ал Т. arcticus, Арктикалық сұр балық, Еуразияның Урал тауларынан шығысқа қарай және Неарктикада кеңінен таралған. Басқа түрлердің таралу аймағы Солтүстік Азияда шектеулі.
Сыртқы келбеті
Тималл түрлері басқа лососьтәрізділер тұқымдасынан ірі шашақтарымен, жоғарғы жақ сүйегінде тістері бар кішкентай аузымен және ең бастысы, көзге түсетін, желкендей арқа қанатымен ерекшеленеді. Бұл қанат еркектерде ұзын болып келеді және қызыл, қызғылт сары, күлгін немесе жасыл түсті дақтармен әдемі боялған. Денесі де түрлі-түсті: арқа жағы қою қызғылт-көк, көкшіл қара немесе сұр түсті, қабырғалары қара-көк немесе күміс сұр, ал құрсағы сұр немесе ақ түсті. Денесі ұсақ қара дақтармен әшекейленген, жас балықтарда олардың саны көбірек. Осы түрдің ең ірісі – Арктикалық тималл, T. arcticus, ол ең ұзын және ең ауыр. T. thymallus, шамалы қысқа болғанымен, салмағы айтарлықтай көп болуы мүмкін. Бұл туысқа жататын балықтар 18 жыл немесе одан да ұзақ өмір сүре алады.
Экология және өсімдіктер
Бұл балықтар салқын, жақсы оттегіленген суды қажет етеді, әсіресе қатты ағысы бар суды; олар үлкен, құмды немесе қиыршық тасты түбі бар өзендер мен көлдерде кездеседі, бірақ T. thymallus кейде сортаң су жағдайында да кездесуі мүмкін. Көбінесе барлық жейтін, олар негізінен шаяңқылар, жәндіктер және зоопланктонмен қоректенеді. Салмұрттыларға тән сұр балықтар әдетте өзендерде шағылысады және жұмыртқаларын қорғамайды, бірақ оларды лайда жасырады. Арктикалық сұр балықтың шағылысу мінез-құлқы Thymallus туысына тән болуы мүмкін. Су сапасының өзгеруіне өте сезімтал болғандықтан, Thymallus балықтарын индикаторлық түрлер деп санауға болады; T. arcticus Ұлы көлдер бассейнінен көбінесе жоғалып кетті.
Адамға арналған
Олардың жағымды дәмі мен тартымды сыртқы түріне байланысты, сұр балықтар тағамдық және ойын балықтары ретінде бағаланады, және оларды кейде қоғамдық аквариумдарда кездестіруге болады. Балық аулау және аквакультура шаруашылығы дамыған осы балықтардың ең экономикалық маңызды түрлері – сұр балық (T. thymallus) және арктикалық сұр балық (T. arcticus) болып табылады.