Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перу Анд тауларындағы тау тізбегі Хуаюаш (кешуа тілінен "waywash" – мысық, немесе "waywashi" – қасқыр деген мағынада) – Перу Анд тауларында, Анкаш, Лима және Хуануко облыстарының шекарасында орналасқан тау тізбегі. 2002 жылдан бері Кордильера Хуаюаш қорық аймағында қорғалып келеді.
Mountain range in the Andes of Peru
Huayhuash (possibly from Quechua waywash, weasel, or waywashi, squirrel) is a mountain range within the Andes of Peru, in the boundaries of the regions of Ancash, Lima and Huánuco. Since 2002 it is protected within the Cordillera Huayhuash Reserved Zone.
География
Хуаюаш тауларының ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай 30 км-ді құрайды және Йерупажа сияқты 6000 м-ден биік жеті шыңды қамтиды, ол Перудегі екінші биік шың болып табылады. Тағы бір танымал шың – Сиула (6344 м) Джо Симпсонның «Бос кеңістікке тию» кітабында мәшһүр болған. Көршілес Кордильера Бланкамен салыстырғанда, Хуаюаш тар шатқалдармен және биік тау өткелдерімен ерекшеленеді. Аймақ сирек қоныстанған, негізінен 4000 м-ден төмен орналасқан шағын елді мекендерді қамтиды (қар шебі шамамен 4800 м биіктікте орналасқан). Ең жақын ауылдар – Чикиан (3400 м) және Каджатамбо (3375 м). Аймақта белгілі бір кен өндіру жұмыстары жүргізіліп жатыр, сондықтан таулардың солтүстігінде 4750 м биіктікке дейін жететін, асфальтталмаған жол бар. 2002 жылы Перу Ауыл шаруашылығы министрлігі Хуаюаш тауларын «қорық аймағы» деп жариялап, болашақтағы кен өндіруді қоса алғанда, белгілі бір экономикалық қызметке тыйым салды. Көптеген жаяу серуендер мен кемпингтер 4000 м ағаш шебінен жоғары орналасқан, сондықтан ландшафт тік және таулы болып көрінеді, бұл өте кең көріністерді ашады. Аймақ әсем мұздық көлдерімен танымал. Виконга кемпингінің жанында жылы су бұлақтарын да табуға болады. Кондорлар, ламалар, альпакалар және вискачаларды кездестіруге болады. Жаяу серуендер көбінесе мамырдан қыркүйекке дейінгі құрғақ қыс айларында жасалады, ал Хуараз және Караз қалалары (100 және 167 км қашықтықта) кемпинг ұйымдастыру және логистикалық қолдауды жалға алу үшін әдеттегі таңдау болып табылады. Чикиан бұрынғы уақытта Хуаюашқа апаратын «қақпа» болып саналды. Бірақ қазір күнделікті автобустар (жергілікті жерде коллективо деп аталады) таудың тереңіне дейін, Лламак ауылына (3300 м) дейін жүреді, ал жеке көлікпен Куартельвайн кемпингіне дейін барады, ол 90-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың басында салынған жолмен жетеді, қазір бастапқы/соңғы нүктелерге айналды. Альпілік айналым жолы одан да қиын, ол шыңдардың маңынан айналып өтеді. Альпілік айналым жолы тауға өрмелеуді және мұздықтармен саяхаттауды қамтиды және оны аяқтауға 8–10 күн уақыт кетеді. Солтеракоха (немесе Солтерокоча), Сиула, Джауакоча, Каруакоча және Сарапокоча сияқты бірнеше көлдер бар.
The Huayhuash range is 30 km long north to south and includes seven peaks over 6000 m including Yerupajá, which, at , is the second highest peak in Peru. Another notable peak, Siula (6,344 m) was made famous by mountaineer Joe Simpson in his book Touching the Void. Compared to the neighboring Cordillera Blanca, Huayhuash possesses narrower valleys and higher mountain passes. The area is scarcely populated, containing only small settlements generally found below 4000 m (the snowline is found at approximately 4,800 m). The nearest villages are Chiquián (3,400 m) and Cajatambo (3,375 m). Some mining takes place in the area, so to the north of the mountains there is an unsurfaced road leading up to as high as 4750 m. In 2002, the Peruvian Ministry of Agriculture declared the Huayhuash mountain range a "reserved zone" and prohibited certain economic activities, including any future mining. Most of the walking and most of the campsites are above the 4,000 m tree line, so the landscape appears rugged and mountainous, affording views over very wide areas. The area is noted for its spectacular glacial lakes. Hot springs can also be found in the area, at Viconga Campsite precisely. Condors, llamas, alpacas and viscachas can be seen. Trekking is almost always undertaken in the dry winter months of May to September, and the cities Huaraz and Caraz over 100 & 167 km away are the usual choice for organizing and hiring camping a/o logistical support. Chiquián was the "Gateway to the Huayhuash" for a long time. But nowadays, daily buses (locally called colectivos) go deep into the mountains to the village Llamaq (3,300 m) and with private transport, as far as Cuartelwain camp, reached both by road built in the late 90s and 2000s, becoming now the new trail heads for starting/ending. More challenging yet is the Alpine Circuit, which encircles the peaks at closer proximity. The Alpine Circuit involves some rock climbing and glacier travel, and takes 8–10 days to complete. There are several lakes like Solteracoha (or Solterococha), Siula, Jahuacocha, Carhuacocha and Sarapococha.
Геология
Бұл аймақ негізінен әктас тастан, сонымен қатар құмтас пен тақтатастан құралған. Бұл шөгінді тау жыныстары мұхит түбінде шөгінділер түрінде пайда болып, тектоникалық плиталардың жақындасуы нәтижесінде көтеріліп, бүктеліп қалған. Уақыт өте келе бұл тау жыныстары эрозияға ұшырап, жарықтар пайда болған. Тасқа кіріккен екі жақтаулылар мен аммониттер сияқты теңіз қазбаларын кездестіруге болады.
The region is primarily composed of limestone, accompanied by sandstone and slate. These sedimentary rocks originated as deposits on the ocean floor and were subsequently uplifted and folded due to tectonic plate convergence. Over time, these rocks have eroded and developed cracks. Marine fossils, such as bivalves and ammonites, can occasionally be found embedded in the rock.
Қауіпсіздік
1992 жылы топтың жеңіліске ұшырауына дейін Хуаюаш жотасы "Шығарылған жол" коммунистік партизандары үшін қашықтағы база ретінде пайдаланылды. 1988 жылдың 28 шілдесінде Канада және Перу альпинистерінің тобы әскери полицияға жасалған сәтсіз қастандықтан кейін 12 сағатқа барымтаға алынды. Альпинистер мен полиция қызметкерлері ешқайсысы жарақат алмады, бірақ бір партизан қаза тапты. 1980 жылдардың соңында еуропалық саяхатшылар тоналып, болашақта келгендер өлтіріледі деген ескертумен Хуарасқа қайтаруға мәжбүр болды. Виконга көлінің жанында партизан лагерінің қалдықтарын көруге болады. 2002 жылдың тамызында Каджатамбода екі шетелдік саяхатшы қаныққан, бірақ бұл тонау салдарынан болған деп есептеледі. 2004 жылы қарулы тонауға қарсылық көрсеткен төрт саяхатшы атылып, олардың бірі құтқару келгенге дейін қан кетуден көз жұмды. Осы оқиғадан кейін жергілікті тұрғындар жеке меншік жерлерден өту үшін "қорғау" төлемақысын алуды бастады. Содан бері аймақ көбінесе қауіпсіз деп есептеледі. Виконга көлінің солтүстік жағалауында "Шығарылған жол" партизандарының бұрынғы базалық лагерінің қалдықтарын, оның ішінде оқ ату полигоны, казармалар мен жаттығу алаңын көруге болады.
Until the group's effective defeat in 1992, the Huayhuash range was used as a remote base by the Shining Path communist guerrilla. On July 28, 1988, a group of Canadian and Peruvian climbers were held hostage for 12 hours after a failed assassination attempt on a group of military police. None of the climbers or police were hurt, though one Senderista was killed. In the late 1980s a party of European trekkers were robbed and ordered to return to Huaraz with the message that future intruders would be killed. The remains of a guerrilla camp can be seen near the lake Viconga. Two foreign trekkers are known to have been murdered in Cajatambo in August 2002, though this is thought to have been motivated by robbery. In 2004, four hikers who resisted armed robbery were shot, one of which died of blood loss before they could be rescued. Since this last incident, the local communities began to charge a "protection" fee for passing in the private properties. Since then, the area is considered generally safe. Near the north shore of the lake Viconga, the remains of an old Shining Path base camp can be still visited, including a shooting range, barracks and a training field.
Биологиялық әртүрлілік
Бұл аймақ жоғары биіктіктегі Анд таулы шалбалары мен орман участаларын сақтайды. Аймақта кездесетін жергілікті ағаш түрлерінің ішінде Анд қайыңы және Polylepis туысына жататын ағаштар бар. Аймақта мынадай жануарларды кездестіруге болады: алып тұмсықты торғай, дактис сияқты құс, тау өзенінің үйрек, Анд тау мысығы, тарука, Анд кондоры, сарыққанат шоқар, алып сутас және т.б.
The area preserves high elevation Andean grasslands and patches of forest. Some of the native tree species present in the area are the Andean alder and trees of the genus Polylepis. Animals that can be found in the area include: the giant conebill, the tit like dacnis, the torrent duck, the Andean mountain cat, the taruca, the Andean condor, the peregrine falcon, the giant coot, etc.