Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экеко (қазіргі аймара тілінде: Iqiqu) – Боливия Альтипланосының халықтарының мифологиясы мен фольклорындағы молшылық және гүлденудің Тиуанак (Колумбияға дейінгі өркениет) құдайы. Халық мәдениетіндегі ең маңызды рөлі – жыл сайын 24 қаңтарда Боливияның Ла-Паз қаласында өтетін Аласитас жәрмеңкесінің басты бейнесі. Экеко – Боливияның батыс аймағында кең таралған сәттілік және гүлденудің дәстүрлі құдайы. Перуде негізгі мереке жыл сайын 3 мамырда Пуно қаласындағы Мачалата төбесінде тойланады.
The Ekeko (contemporary Aymara spelling: Iqiqu) is the Tiwanakan (pre Columbian civilization) god of abundance and prosperity in the mythology and folklore of the people from the Bolivian Altiplano. Its chief importance in popular culture is as the main figure of the annual Alasitas fair, a cultural event that happens every January 24 in La Paz, Bolivia. The Ekeko is a traditional god of luck and prosperity popular in the western region of Bolivia. In Peru the main festival is celebrated on May 3 of every year in the city of Puno, on the Machallata hill.
Этимология
Экеко атауы түпнұсқалық Эхако немесе Экако сөзінің өзгеруінен пайда болған, ол Кулласуйдағы ежелгі бақыт пен өркендеу құдайы Эхеко ретінде кеңінен танымал болды. Эхаконы үйлеріне келген ұятты жағдайларда жиі шақыратын.
The name Ekeko comes from the alteration of the original term Ekhako or Eqaqo, popularized as Ekhekho which was the ancient god of fortune and prosperity in the Qullasuyu. The Ekhako was often invoked when a disgrace disturbed their homes.
Колумбқа дейінгі деректер
Ғалым Эрнесто Кавур өзінің "Аласитас" кітабында Боливияның Ла-Пас, Оруро және Потоси департаменттеріне қарасты аймақтарда табылған адам және жануар пішінді тас, саз және алтыннан жасалған мүсіндер туралы айтады. Кавур бұл мүсіндер Пупоо көлі жағасындағы Колумбиядан бұрынғы кендерден алынған базальт және Копакабана түбегіндегі андезиттен жасалғанын санайды.
The scholar Ernesto Cavour in his book Alasitas, makes reference to anthropomorphic and zoomorphic stone, mud and gold figures that were found in the areas belonging to the Bolivian departments of La Paz, Oruro and Potosí. Cavour considers that these figures were made using basalt—extracted from the pre Columbian mines in the shores of the Lake Poopó—and andesite from the Copacabana peninsula.
Мақсаты
Экеко өзіне табынғандарға ақшалай молшылық сыйлайды. Ол қызметтерін көрсетуден бұрын әдетте құрбандық талап етеді. Экекоға көбінесе банкноттар құрбандық ретінде бекітіледі, бірақ кейбір мүсіндерде темекі жағу арқылы да құрбандық шалуға болады. Темекі шалуға арналған мүсіндердің ауыздары темекіні салуға жеткілікті кең. Экеко астық шалғанда да мол өнім береді.
Ekeko brings monetary wealth to its worshippers. An offering is generally required before he provides his services. Banknotes are often clipped to the Ekeko as offerings, but some statuettes allow for a cigarette to be lit as an offering. The figurines which allow for cigarette offerings have mouth openings large enough for cigarettes to be inserted. Ekeko additionally provides good harvests when offered grain.
Экеко туралы аңыз
Антонио Диас Вилламиль баяндаған Экеко туралы аңыз 1781 жылы Боливияның Ла-Паз қаласында басталды. Ол кезде Ла-Паз қаласы испан әскерлерімен соғысып жатқан жергілікті халықтармен қоршауда болды. Экеконың пайда болу тарихы Ла-Пазда донья Жозефа Урсула де Рохас Форондоға қызмет еткен үнді қызы Паулита Тинтаядан басталады. Қыз Исидоро Чокехуанкаға ғашық еді. Ол екеуі бірнеше жыл бұрын өскен жерлерін тастап кеткен. Кету алдында Исидоро оған қорғау үшін кішкентай мүсін сыйлады. Бұл кішкентай мүсін – Экеко, ол Анд халқы үшін бақыт пен сәттілік әкелетін қасиетті құдай саналды. Қоршау кезінде адамдар аштықтан қасірет көрді. Исидоро жергілікті армияға қосылды және Паулитаның үйіне жетіп үлкерді. Ол әр апта сайын үйдің сыртындағы мүсінге тамақ қалдырып кететін, бірақ ешкім оның мұндай іс жасап жатқанын білмеді. Паулита да, оның әйелі донья Жозефа да Исидороның мүсін жанына қалдырған тамақ арқасында қоршаудан аман қалды. Осылайша Экеконың молшылық сыйлайтын күшіне сенім пайда болды.
The legend of the Ekeko, as narrated by Antonio Díaz Villamil, dates around 1781 in La Paz, Bolivia. At this time, the city of La Paz was under siege by indigenous people, who were still at war with Spanish forces. The story of the origin of the Ekeko starts with Paulita Tintaya, an Indian girl who worked for Doña Josefa Ursula de Rojas Foronda, in La Paz. The girl was in love with Isidoro Choquehuanca. Years before, she had left the hacienda where they both had grown up. Before her departure, Isidoro gave her a small statue to protect her. This small statue was the Ekeko, which was known to the Andean people to be a god of fortune and luck. At the time of the siege, people were starving to death. Isidoro was enrolled in the indigenous army, and he manage to reach Paulita's house. Every week, he left her food near the statue, which was placed outside the house, but nobody knew he was doing it. Both Paulita and her boss, Doña Josefa, were able to survive the siege because of the food left near the statue by Isidoro. That is the origin of the beliefs of Ekeko's powers in providing abundance.
Аляситас фестивалінің басты рөлі
2011 жылдың наурыз айында Мәдениет министрі Элизабет Сальгуэро Аляситаны, сондай-ақ Боливияның тағы екі фестивалін ЮНЕСКО-ға адамзаттың мәдени және материалдық емес мұрасының бөлігі ретінде Дүниежүзілік мұра ретінде тану үшін ұсынды. Бұл мерекеге қаланың барлық жерінен адамдар келеді, тіпті Боливияның басқа қалаларынан да саяхаттап, келесі жылы нақты затты алу ниетімен басқаларға сыйлық беру үшін тауарлардың кішкентай үлгілерін сатып алады. Басқа аймақтарда Экеко фестивалі қазан айында өтіп, Кальварио деп аталады.
In March 2011 Elizabeth Salguero, Minister of Cultures, nominated Alasitas along with two other Bolivian festivals to UNESCO for World Heritage recognition as part of the cultural and intangible heritage of humanity. People attend the event from all over the city and even travel from other cities inside Bolivia to buy miniature versions of goods to give to others, in the hope that the recipient will receive the real item during the coming year. Throughout other regions the festival for the Ekeko is held in October and known by the name Calvario.