Кіріспе

Чарльз Август Альберт Делшау (4 маусым 1830, Бранденбург, Пруссия – 20 сәуір 1923, Хьюстон, Техас) – пруссиялық-америкалық, ұшақтар мен дирижабльдердің суреттері, коллаждар мен акварелі бар үлкен альбомдары табылғаннан кейін, өлімнен кейін танымал болған адам. Ол алғашқы көреген суретшілердің бірі деп есептеледі.

Өмір

Чарльз Делшаудың өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Біріншілік дереккөздер аз, ал екіншілік дереккөздерде көбінесе қайшылы ақпарат кездеседі. Ол 1850 жылы Пруссияның Бранденбург аймағынан Техас штатына эмиграциялап, ет сатушы болып жұмыс істегені мәлім. 1860 жылы Делшау Форт-Бенд округінде азаматтыққа қабылданды, ал 1861 жылы Пьер Хилттің жесірі Антония Хилтке үйленді, оның бұрынғы некесінен қызы болған. Чарльз Делшаудың Антониямен некесі Ричмонд қаласында (Техас штаты) болды. Некеден кейін Чарльз қайын жұртының ат жабдықтарын сататын дүкенінде сатушы болып жұмыс істеді. Өгей қызынан басқа, Делшаудың үш баласы болды: екі қызы – Берта мен Мэри және 1877 жылы 6 жасында қайтыс болған ұлы Эдвард. Делшаудың әйелі Антония сол жылы қайтыс болып, күйеуі 47 жасында жесір қалды. 1865 жылы Делшау Азамат соғысынан кешірім туралы серт берді, ол Конфедерация армиясының сарбазы болғанын көрсетеді. Бұл құжатта Чарльз Делшау 5'3" бойында, ақшыл терілі, қызыл қоңыр шашы және жасыл-қоңыр көздері бар адам ретінде сипатталған. 1899 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол өгей қызы мен күйеуімен бірге Хьюстон қаласында (Техас штаты) тұрып, олардың үйінің шатырындағы пәтерінде жұмыс істеді, онда ол кемінде 13 дәптерді фантастикалық дирижабльдердің суреттерімен, акварель бояуларымен және коллаждармен толтырды. Ол 93 жасында қайтыс болды және Хьюстон қаласындағы Вашингтон зиратында Стелциг учаскесінің А 70 нөмірінде жерленді. Оның қабір тасында фамилиясы "Dellschaw" деп қате жазылған, бұл, әдетте, өлім куәлігінде "u" әрпінің созылған құйрығымен жазылуының салдары болуы мүмкін. Оның қабірінде де инициалдары C.A. деп жазылған, C.A.A. емес.

Өлімнен кейін танылу

Ол қайтыс болғаннан кейін, Делльшаудың үйі оның ұрпақтарының қолында қалды. Оның суреттер мен суреттерден тұратын дәптерлері, сондай-ақ күнделіктері жарты ғасыр бойы, 1960 жылдардың аяғына дейін дерлік қол тигізбестен сақталды. Өрттен кейін үй тазартылып, кем дегенде 12 дәптер тротуарға лақтырып тастау үшін қойылды. Ескі заттар мен қолданылған жиһаз сатушы Фред Вашингтон кітаптарды көріп, оларды қоқыс жинаушыдан 100 долларға сатып алды. Кітаптар бір жылдан астам уақыт бойы Вашингтондағы дүкенде, тасталған кілемдердің астында тоқтап тұрды. 1968 жылы Хьюстон қаласындағы Сент-Томас университетінің студенті Мэри Джейн Виктор кітаптарды тауып, Вашингтонды олардың бір бөлігін университетке ұшу тарихына арналған көрмеге беруге көндірді. Ол сондай-ақ оларды өнерге демеушілік ететін және коллекционер Доминик де Менилдің назарына жеткізді. Де Менил ханым төрт дәптерді 1500 долларға сатып алды. Қалған кітаптардың жетісін Хьюстон қаласындағы коммерциялық суретші және НЛО зерттеушісі Питер (Пит) Г. Наварро сатып алды. Оларды зерттегеннен кейін Наварро төрт дәптерді Сан-Антониодағы Витте мұражайына және Сан-Антонио өнер мұражайына сатты. Бір дәптер ақырында француз кинорежиссері және өнер жинаушысы Бруно Дешармге тиесілі Париждегі жеке abcd (art brut connaissance & diffusion) коллекциясына түсті. Қалған дәптерлер жеке қолына тиді. Кейбіреулері бөлшектелді және жеке беттері сатылды. 2016 жылы 1919 жылға жатқан екі жақты бет Christie's аукционында 22 500 долларға сатылды. Делльшаудың ең ерте белгілі жұмысы – 1899 жылға жатқан күнделік, ал соңғысы – 1921-1922 жылдарға жатқан 80 беттен тұратын кітап. Оның мансабы суретші ретінде 21 жылға созылды. Оның жұмысы көбінесе «Сонара Аэро Клубының» қызметін жазған материалдардан тұрды, ол оның мүшесі болған. Делльшаудың жазбаларында клуб 19 ғасырдың ортасында Калифорния штатының Сонора қаласында кездескен ұшуға құштар адамдардың құпия тобы ретінде сипатталған. Делльшаудың айтуынша, клуб мүшелерінің бірі «NB газы» деп аталатын антигравитациялық отынның формуласын тапқан. Клубтың миссиясы – NB газын көтеру және қозғалту үшін пайдаланатын алғашқы кемеге жарамды ұшақты жобалау және құрастыру болды. Делльшау осы ұшатын машиналарын Aeros деп атады. Делльшау ешқашан өзінің пилот немесе әуе кемелерінің дизайнері екенін айтпады; ол өзін тек Сонора Аэро Клубының суретшісі ретінде таныстырады. Оның коллаждарында авиациялық жетістіктер мен апаттар туралы газет кесінділері («пресс-гүлдер» деп аталады) бар. Делльшаудың еңбегінде Сонора Аэро Клубының мүшелері деп саналатын адамдардың есімдері айтылса да, санақ жазбаларын, дауыс беру тізімін және өлім туралы куәліктерді зерттеу осы топтың бар екендігін растайтын ештеңе таппады, бірақ Колумбия зиратындағы бірнеше қабір тастарында бірдей тегі бар адамдардың есімдері жазылған. Ол сияқты көлемді «Шындықтан алыс әлемдер» дәптерлері аутсайдер суретші Генри Даргерге (1882-1973) тән болғандай, Сонора Аэро Клубы Делльшаудың ойдан шығарылған туындысы болуы мүмкін. Делльшаудың алғашқы жеке көрмесі «Шарльз Делльшау – Авиациялық дәптерлер» және оған қоса берілген каталог 2000 жылы Нью-Йорктегі Рикко/Мареска галереясында, оның қайтыс болғаннан кейін 75 жыл өткен соң өтті. Витте (Делльшау мен Да Винчидің «Қиялдың ұшулары» атты көрмесін ұйымдастырған) және Сан-Антонио мұражайы (Делльшаудың «Ұшу немесе қиял? Шарльз А. А. Делльшаудың құпия өмірі» атты көрмесі, сондай-ақ Флоридадағы Менилло мұражайында көрсетілген) және Менил коллекциясы. Делльшаудың өнер туындылары Филадельфия мұражайында, Париждегі abcd Art Brut коллекциясында (бір кітабы толығымен сақталған), Атлантадағы Жоғары мұражайда, Нью-Йорктегі Америка халықтық өнер мұражайында, Филадельфия өнер мұражайында, Джон Майкл Колер өнер орталығында және Америка мен Еуропаның бірнеше көрнекті жеке коллекцияларында сақталған. Бірнеше Делльшау суреттері 2009 жылы Лондондағы Музейде, сондай-ақ 2010 жылы Туринде көрсетілді. Балтимордағы Американың көреген мұражайы Делльшаудың туындыларын бірнеше рет көрсетті, ал Чикагодағы INTUIT мұражайы 2012 жылдың қыркүйегінде Делльшаудың өнеріне арналған жеке көрме ұйымдастырды. Чарльз Делльшаудың өмірі мен өнеріне арналған монография 2013 жылдың көктемінде Marquand Books және Стивен Романо тарапынан жарық көрді, ал Distributed Art Publishers таратылған кітапта Томас МакЭвилли, Трейси Бейкер Уайт, Роджер Кардинал, Джеймс Бретт, Томас Крауч, Барбара Сафарова және Рэндалл Моррис жазған мақалалар бар. Кітап Том Паттерсонның «Raw Vision» журналында, сондай-ақ «Bookforum» және «Intuit» журналдарында мақала жарияланды.

Санаткерлік талдау

Делльшау Американың ең ертедегі көреген суретшілерінің бірі саналады. Оның туындылары жаңа технологиялардың адамдардың әлемді қабылдауын өзгерте отырып, шабыттандыратын оптимизм сезімін көрсетеді. Осыған дейін ұшу адамның қайғы-даулы жағдайының немесе оның тағдырына сай емес нәрсені іске асыра алмауының метафорасы болған. Делльшаудың жұмысы акварельді шеберлікпен пайдалануымен ерекшеленеді, көбінесе суды бояудың күңгірт түсі ретінде қолданады. Делльшаудың туындыларында цирк туларының суреттерінен әсер көрінеді, олар орталыққа шоғырланған сюжеттер мен әсемдік шекараларын пайдаланады және көбінесе құнды тастардың сияқты әдемілікке ие. 1998 жылғы Рикко Мареска көрмесіне шолу жасай келе, New York Times былай деді: