Жоғарғы және Төменгі Қабаттар: 1903-1930 жылдардағы британдық әлеуметтік драмасы

Кіріспе

Британдық драмалық телесериал (1971–1975)

Upstairs, Downstairs – ITV телеарнасы үшін London Weekend Television (LWT) компаниясы түсірген британдық драмалық телесериал. Сериал 1971 жылдан 1975 жылға дейін ITV арнасында бес маусымға бөлінген 68 эпизодтан тұрды. Лондонның орталық бөлігіндегі Белгравия ауданындағы 165 Итон-плейс мекенжайындағы үлкен таунхауста өтетін оқиғаларда 1903-1930 жылдар аралығында "төменгі қабаттағы" қызметшілер мен олардың "жоғарғы қабаттағы" қожайындары – отбасы бейнеленеді, сонымен қатар британдық аристократияның баяу құлдырауы көрсетіледі. Әрбір эпизодта маңызды оқиғалар орын алады, бірақ шағын немесе кезең-кезеңімен болатын өзгерістерге де назар аударылады. Бұл сериал сол 27 жыл ішінде болған әлеуметтік және технологиялық өзгерістердің деректі фильмі ретінде қарастырылуы мүмкін, оның ішінде Эдвард дәуірі, әйелдердің сайлау құқығы үшін күресі, Бірінші дүниежүзілік соғыс, "Жасыл жиырмалар" және Уолл-стрит құлауы сияқты оқиғалар бар. Сериал ITV үшін жоғары рейтингке ие болды және бүкіл әлемде үлкен құрметке бөленді, көптеген наградаларға ие болды. BBC Wales және Masterpiece компанияларының бірлестігімен жасалған Upstairs Downstairs сериалының жалғасы 2010 жылы BBC One арнасында көрсетілді.

Өмірбаян

Upstairs, Downstairs бастапқыда екі актриса-дос Жан Марш пен Айлин Аткинстің "Жасыл есік артында" деген комедиялық идеясы болды. 1969 жылдың жазында олар бұл идеяны Джон Хоуксворт пен Джон Уитни басқаратын Сагитта Продакшнс компаниясына ұсынды. Бұл сериалдың 9-шы эпизодында "Құнды нәрсе" деген атпен британдық актриса Кэтлин Несбит Леди Марджоридің анасы Леди Саутвольд рөлінде эпизодтық түріде пайда болды. Екінші маусымның соңында актрисалар Рейчел Гурни (Леди Марджори рөлінде) және Никола Пейджетт (Элизабет рөлінде) сериалды тастап кетті, бірақ Гурни үшінші маусымның премьералық эпизодында ("Мисс Форрест") қысқаша көрінді. Пейджетттің Элизабет кейіпкері енді көрінбеді, бірақ ол сериалдың соңына дейін еске алынды. Актриса Мег Уинн Оуэн Джеймстің әйелі Хейзел Форрест Беллами рөлінде; ал Лесли Энн Даун Ричардтың қамқоршысы және Джеймстің туысы Джорджина Ворсли рөлінде маңызды жоғары жақтанғы кейіпкерлерге айналды.

Үшінші серия (1912-1914 жылдар)

Леди Марджори, оның бауыры Хьюго Талбот Кэри (Саутволд графы) және оның жаңа әйелі (жесір Мэрион Ворсли) RMS Титаник апатында қаза болады. Леди Марджоридің қызметшісі мисс Робертс аман қалып, Итон Плейске оралады, ол Марджоридің зергерлік қорапшасын ешкімге тигізбейді, оны өзіне сақтап отыр деп сеніп. Ричардтың жаңа хатшысы Хейзел Форрест мисс Робертсті қорапты ашуға көндіреді, леди Марджоридің кеткенін қабылдауына көмектеседі; ол оны құтқаруға тырысқанын айтып, жылай бастайды. Ричард Хейзел Форрестті қайын атасы, Саутволд графының өмірбаянын жазу үшін жалдаған еді. Ол Джеймсқа ғашық болып, кейін үйленеді. Инабатты орта таптан шыққан Хейзел үйдің иесі болады. Олар біраз уақыт бақытты болады, бірақ әртүрлі әлеуметтік орталарынан туындаған қарым-қатынастағы келіспеушіліктер оларды жақындастырмайды. 1914 жылдың көктемінде Хейзелдің түсігі олардың арасын одан да алыстатады. Джеймстің туысы Георгина Ворсли 1913 жылғы Рождествода 18 жасында Белламилермен бірге тұрады. Георгина – леди Марджоридің бауыры Хьюгоның жесір қызы. Ол жаңа салон қызы Дейзимен дос болады. Георгина Дейзидің отбасына көмектесу үшін Дейзимен бірге асханадан тамақ алып беруді ұсынады. Дейзидің отбасының өте кедей және қиын жағдайда өмір сүріп жатқанын көргенде ол қатты таңғалады. Бас салон қызы Роза, Белламилердің бұрынғы шақырушысы Альфред бір түні Итон Плейске келгенде қорқып кетеді. Альфред бұрынғы жұмыс берушісінен жұмыстан шығарылғанын және баспанасыз қалғанын айтады. Роза оны жертөледегі бір бөлмеде жасыруға келіседі, бірақ кейін Альфред бұрынғы жұмыс берушісін өлтіргені үшін полициядан қашып жүргенін білгенде үрейленеді. Эдвардты көмір қоймасында кепілге алғаннан кейін Альфред тұтқындалады және кісі өлтіргені үшін асылады. Келесі жылы Роза қысқа уақытқа Австралиялық қой шаруасы Грегори Уилмотқа құда болады, оны трамвайда кездестіреді. Ол онымен бірге Австралияға көшуге келіседі, бірақ кемеге отырғанда оның Австралияда әйелі бар екенін біледі және Джеймс Джойстің «Дублиндер» кітабындағы «Эвелин» әңгімесін еске түсіретін сюжет желісі бойынша Итон Плейстегі таныс өмірінде қалуды шешеді. Леди Марджори қайтыс болғаннан кейін Ричард үйдің жалға алу құқығын Джеймске сатады (оның барлық ақшасы Джеймс пен Элизабетке өтеді), ол ерлер клубының мүшесінен алған кеңес бойынша акция сатып алып пайда табады. Кейін Ричардты ішкі сауда жасады деп әділетсіз айыптайды. Тек Хейзел мен Хадсонның араласуы ғана оның мансабы мен беделін сақтап қалады. Бұл сюжет 1912 жылғы Маркони дастанынан шабыттандырылған. 1913 жылдың күзінде Джеймстің мектеп досы лорд «Банни» Ньюберидің Сомербидегі үйіне барғанда Эдвард, тори партиясының болашақ депутаты лорд Чарльз Гилмордың әріптесінің әйелінің бөлмесінен шығып бара жатқанын көріп, ажырасу ісіне куә болады. Эдвардқа оның айғағын өзгертуге қысым көрсетіледі, бірақ ол бас тартады, және Ричардтың ықпалымен іс тоқтатылады. 1914 жылдың тамызында қызметшілерге Кенттегі Херн Бэйде демалыс күні сыйланады. Олар бірге сирек кездесетін керемет күн өткізеді. Хадсонды водевиль сахнасында ән салуға көндіреді, бірақ Германия Бельгияға басып кіргені туралы жаңалық олардың қуанышын тоқтатады. Оның орнына Хадсон «Rule Britannia» әнін орындайды. Лондонға оралғанда олар Ұлыбританияның соғысқа қатысу сағатын атап өту үшін жиналады. Рождестволық эпизодта «Барлық адамдарға ізгілік» Кэтлин Несбит леди Саутвольд рөлінде соңғы рет пайда болады.

Lady Marjorie, her brother, Hugo Talbot Carey (the Earl of Southwold), and his new wife (widow Marion Worsley) all perish in the RMS Titanic disaster. Miss Roberts, Lady Marjorie's maid, survives and returns to Eaton Place, refusing to let anyone touch Marjorie's jewellery box, believing she is keeping it for her. Richard's new secretary, Hazel Forrest, gently persuades Miss Roberts to open the box, with her accepting Lady Marjorie is gone; she breaks down into sobs saying she tried to save her. Richard had hired Hazel Forrest to type the biography of his father in law, the old Earl of Southwold, which he is writing. She and James fall in love and eventually marry. Hazel, from a respectable middle class family, becomes mistress of the household. She and James are happy for a time but grow apart due to their differing backgrounds. Their estrangement is worsened by Hazel's miscarriage in the spring of 1914. Georgina Worsley, James's cousin, comes to live with the Bellamys at Christmas 1913, aged 18. Georgina is the orphaned stepdaughter of Lady Marjorie's brother Hugo. She befriends Daisy, the new parlour maid. Georgina decides she and Daisy should take food from the pantry to give to Daisy's struggling family. She is shocked to discover that Daisy's family live in miserable, abject poverty. Rose, the head houseparlourmaid, is shocked when Alfred, the Bellamys' former footman, turns up at Eaton Place one night. He claims that he has been sacked by his former employer and is homeless. She agrees to hide him in one of the basement rooms, but is horrified when it later transpires Alfred is actually on the run from the police having murdered his previous employer. After taking Edward hostage in the coal cellar, Alfred is arrested and eventually hanged for murder. The following year, Rose briefly becomes engaged to an Australian sheep farmer named Gregory Wilmot whom she meets on a tram. She agrees to move to Australia with him, but at embarkation she discovers that he has a wife in Australia and decides to remain in the life she knows at Eaton Place, a plot line that echoes the story "Eveline" in James Joyce's Dubliners. Richard, who has sold the house's lease to James after Lady Marjorie's death (all her money passed on to James and Elizabeth), makes money after a share tip off from a member of his gentleman's club. Richard later is accused unjustly of insider dealing. It is only Hazel's and Hudson's intervention that saves his career and reputation. This plot was inspired by the Marconi scandal of 1912. During a visit to Somerby, the country house of James's school friend Lord "Bunny" Newbury in the autumn of 1913, Edward unwittingly becomes a witness in an impending divorce when he spies rising Tory MP Lord Charles Gilmour leaving the bedroom of a fellow MP's wife. Edward is pressured to change his story, but he refuses, and the case is withdrawn due to Richard's influence. The servants are offered a day's holiday in Herne Bay in Kent in August 1914. They enjoy a rare day out together. Hudson is persuaded to sing on the vaudeville stage but their enjoyment is curtailed by an announcement that Germany has invaded Belgium. Hudson instead sings "Rule Britannia". Back in London, they gather to mark the hour when Britain goes to war. In the Christmas episode, "Goodwill to All Men", Cathleen Nesbitt returns for a second and final appearance as Lady Southwold.

Төртінші серия (1914-1918 жылдар аралығы)

Джеймс Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етеді, окоп шайқасында ауыр жарақат алады және көп қиындықтармен үйге әкелінеді, сауығу үшін. Оны әкесінің туысы Георгина күтіп қарайды, ол енді VAD медбикесі болып еріктіріп, соғыс кезінде Францияда қызмет етеді. Георгина мен Джеймс соғыс жылдарында жақын түсіністікке келіп, бір-біріне деген сыйлы сезімдерге бөленеді, бірақ олардың қарым-қатынасы махаббатқа дейін жетпейді. Төменгі қабатта Эдвард окопқа жазылып, шайқасқа қатысады, Хадсон арнайы констебль болып қызмет етеді, Роуз автобус жүргізушісі болып жұмыс істейді, ал Руби Сильвертаундағы қару-жарақ фабрикасында жұмыс істеу үшін Итон Плейстен кетеді, Сильвертаун жарылысынан кейін қайтадан қызметке оралады. Хейзел, қайтыс болған енесі леди Марджоридің ізінше, RFC лейтенанты Джек Дайсонмен қысқа ғашықтыққа түседі, ол да орта таптан шыққан. Джек, Джеймс үйде демалыста болғанда қаза табады. Роуз Грегори Уилмотпен қайта кездеседі. Олардың эмоционалдық және тұрмыстық қиындықтарын жеңгеннен кейін, ол соғыстан оралғанда оған тұрмысқа шығып, Австралияға оның ізінен еруге келіседі. Бірақ Грегори шайқаста қаза табады. Роуз өте қайғыға батып, бірақ Грегори өсиетімен оған 1275 фунт стерлинг қалдырады, бұл оның зейнеткерлікке шыққанда тәуелсіз болуына жеткілікті. Эдвард қайтып оралады, дене жарақаты болмаса да, қауырсыннан (shell shock) қатты күйзеліске ұшырайды және ауруханаға түседі. Ол Ричардпен сөйлеседі, ол оны демеп, психикалық жаралар физикалық жаралармен бірдей екенін, және оның мінезіне ешқандай дақ түсірмейтінін айтады. Төртінші маусым 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен бітеді. Джеймс пен Георгина соғыс кезіндегі міндеттерін орындап оралады. Соғыс аяқталғанына қуанса да, және жеңілдесе де, шамамен 35 жастағы Хейзел бүкіл әлемді қамтыған пандемия кезінде тұмауға шалдығады. Ол қайтыс болады, және Беллами отбасы оның қазасына қатты қайғыдайды. Көңілі қалған Джеймс Георгинаға жұбануға рұқсат береді, бірақ ол оны жақын қатынасқа жібермейді. Ричард 1919 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде Хавершам виконты Беллами атанды және Лордтар палатасына өтеді. Төртінші маусымның соңында Мег Уинн Оуэн шоудан кетті, оның кейіпкері Хейзел испан тұмауы пандемиясынан тұмауға шалдығып қайтыс болды. Ханна Гордон сомдаған Вирджиния Гамильтон кейіпкері төртінші маусымда Ричардтан ұлына көмек сұрағанда таныстырылды.

James serves in World War I, is seriously injured in a trench battle and brought home, amid much difficulty, to recover. He is nursed by his step cousin Georgina, who now volunteers as a VAD Nurse and serves in France during the war. Georgina and James develop a close understanding and affection during the war but do not go so far as to become lovers. Downstairs, Edward signs up and fights in the trenches, Hudson serves as a Special Constable, Rose works as a bus conductress, and Ruby leaves Eaton Place to work in a munitions factory in Silvertown, returning to service after the Silvertown explosion. Hazel, unknowingly echoing her late mother in law Lady Marjorie, has a brief affair with an RFC Lieutenant named Jack Dyson who, like herself, has risen from the ranks of the middle classes. He is killed while James is at home on leave. Rose meets up with Gregory Wilmot again. After overcoming their emotional and practical hurdles, she finally agrees to marry him on his return from the war and follow him to Australia. However, he is killed in action. Rose is heartbroken but Gregory has left her £1,275 in his will, enough to make her independent in her retirement. Edward returns, and while not physically wounded, suffers badly from shell shock and goes into hospital. He speaks to Richard, who comforts him, assuring him that mental wounds are as real as physical, and no mark on his character. The fourth season ends in 1918 with the close of World War I. Both James and Georgina return from their wartime duties. Despite the celebration and relief that the war is over, Hazel, who is about 35 at this time, contracts influenza in the worldwide pandemic. She dies, and the Bellamy household is devastated over her loss. Grief stricken, James lets Georgina comfort him, but she stops him from any closeness. Richard is elevated to the House of Lords as Viscount Bellamy of Haversham in the New Year Honours List of 1919. At the end of the fourth series Meg Wynn Owen left the show, with her character Hazel dying of influenza in the Spanish flu pandemic. The character of Virginia Hamilton, played by Hannah Gordon, was introduced in the fourth series when she asked Richard for help in relation to her son.

Бесінші серия (1919-1930 жылдар)

Жан Марш пен Саймон Уильямстың айтуынша, төртінші серияның соңында олар және басқа актерлер басқа жобаларға көшуге құштар болды. Бірақ продюсерлер мен жазушылардың көптеген әрекеттерімен олар, қалған актерлермен бірге, Беллами отбасы мен үй қызметкерлерінің 1920-шы жылдарға қадам басқан және Ұлы депрессияның басталуымен аяқталатын бесінші және соңғы серияны жасауға келісті. Соңғы серияда Марш пен Уильямс шоудағы қатысуын азайтты, олардың екеуі де түсірілген он алты эпизодтың тек 11-інде ғана пайда болды. Бұған қоса, сериалға сегіз жаңа актер қосылды: Гарет Хант пен Карен Дотрис ойнаған екі үй қызметшісі Фредерик пен Лили; Ричард Белламидің жаңа әйелі Вирджиния (Ханна Гордон); Вирджинияның екі баласы Элис пен Уильям (Энн Яркер мен Джонатан Сили); балалар тәрбиешісі Мисс Тредвелл рөлінде Ширли Кейн; Георгинаның өзімшіл, қатыгез, ауа райына байланысты досы Леди Дороти (Долли) Хейл рөлінде Мадлен Кэннон; және Георгинаның күйеуі және күйеуі Лорд (Роберт) Стокбридж рөлінде Энтони Эндрюс. Бесінші маусымның басында Джеймс әлі де Хейзелдің өліміне қайғырып жатыр. Ричард төртінші сериядағы оқиғалардан кейін, Вирджиния Гамильтон есімді жас толғаулы әйелге үйленді. Ол Ричардтан және оның адвокаты сэр Джеффри Диллоннан (Реймонд Хантли) 17 жастағы ұлы Майклды сотта қорғауын сұраған болатын. Майкл айыптан босатылды, бірақ содан кейін соғыста қаза тапты. Осы уақытта Ричард пен Вирджиния бір-біріне ғашық болды. Бесінші серияның бірінші бөлімінде "Бимен жалғасады" Ричард пен Вирджиния Лондондағы үйлеріне оралды. Джеймс қиын жағдайда, себебі Итон Плейсте олар екеуі ғана тұрғандықтан, үй қызметкерлеріне жұмыс жетпейді, сондықтан ол оларды жұмыстан босатуға және үйді сатуға мәжбүр болады деп санайды. Ол Ричард пен Вирджинияны өзімен және Джорджинамен бірге тұруға көндіруге тырысады, бірақ Вирджиния өз үйін табуға бейілді және талапкер. Джорджинамен бірлесіп, Джеймс Ричардты, Вирджинияны және олардың екі баласын, 10 жасар Элисті және 6 жасар Уильямды шайға шақырады. Олар келген кезде үйде бірден жаңа өмір пайда болады. Джеймс, Джорджина және үй қызметкерлері оларды шын жүректен қарсы алады, соның нәтижесінде Вирджиния 165 Итон Плейс үйі олардың отбасы үшін тамаша үй екеніне көз жеткізеді. Осылайша, ол, Ричард және балалар үйде тұра бастайды. Элис Роузға жақын болады, ол жақын арада балалармен және жаңа Леди Белламимен бірге жоғары қабатта жұмыс істеуге міндеттеледі. Төменгі қабатта Эдвард пен жүкті Дейзи Итон Плейстен кетіп, олардың орнына Фредерик (соғыс кезінде Джеймстің жеке күзетшісі) және Лили келеді. Эдвардтың жұмысқа орналасу мүмкіндіктері нашар, ал Дейзи нашар тамақтану салдарынан баласын жоғалтады; екеуі де тиісінше шофер және үйдің қонақүйінде қызмет ету үшін Итон Плейске қайтадан жұмысқа қабылданады. Роза балаларға қызметші болады, кейіннен Вирджинияның жеке қызметшісі болады. Сол маусымның бесінші сериясында "Жақсы үй ізделеді" Уильям интернатқа жіберіледі, ал Элис Мисс Тредвеллмен оқуын жалғастырады. Уильямның жоқтығын өтеу үшін Роза Элиске Тимбл есімді ит сыйлайды. Лорд пен леди Беллами сапарға кеткенде, Мисс Тредвелл үйдің басшысы рөлін тез қабылдайды, басқа қызметшілерді алаңдатып, Элис пен итті психикалық және физикалық жағынан зорлайды. Олар оралғаннан кейін Лорд пен леди Беллами Мисс Тредвеллді жұмыстан шығарады, ол ренжіген күйінде кетеді. Ричард пен Вирджиния Элис оқу үшін күндізгі мектепке бару керек деп шешеді. Осыдан кейін Элис, Уильям және ит қайтадан көрінбейді, бірақ олар туралы жиі айтылады, ал Элис соңғы эпизодта қысқаша пайда болады. Төменде Хадсон мен Лили арасында махаббат пайда болады, бірақ ол оны тастап кетеді және Лили "Көңіл көшіру" деген жетінші эпизодта өз орнын қалдырады. Фредерик "Альберто" атты он бірінші бөлімде Беллами үйіндегі қызметін тастап, билерге және басқа да іс-шараларға жас жоғарғы сыныптық әйелдерді ертіп жүрудің қызығын табады. Сондай-ақ, осы маусымда актрисалар Дженни Томасин мен Джоан Бенхамның рөлдері кейіпкерлердің тереңдігін көрсету үшін кеңейтілді. Томасин үшін, балалық, қарапайым ойлы ас үй қызметшісі Руби Финчтің рөлі екі эпизодта көрсетілді: сегізінші бөлімде "Сол сияқты сүйкімді адам", онда Руби Герберт есімді адаммен журнал хат алмасу арқылы танысады, бірақ оны "ол Рудольф Валентино емес" деп қабылдамайды; және серияның он төртінші тарауы, "Noblesse Oblige" Руби, миссис Бриджстің өзіне жасаған әрекетіне шаршап, ренжіген, олар қызығып, ашуланып дауласады. Бенхамның Леди Пруденс Фэрфакс (немесе Пру, оны жақсы көретіндей атаған) кейіпкері Беллами отбасының ұзақ жылдар бойы жақын досы ретінде бұрынғы төрт серияда көрсетілген, ол отбасылық кештер мен шараларда әрқашан қуандыратын, әдемі әлеуметтік жан және зиянсыз әңгімешіл әйел болған. Алайда, бесінші серияда Бенхам Леди Пруденссің басқа жағын көрсетуге мүмкіндік алды – Белламилерге ақылды, мейірімді, адал, сүйгіш және берілген дос ретінде екі эпизодта – төртінші бөлімде "Қуаныш саяхаты" және он бірінші бөлімде "Альберто". 1920-шы жылдардың гүлденген кезеңінде Георгина және оның достары соғыстан кейінгі кезеңнің депрессиясы мен қиындықтарына қарсы шығады, бірақ оның бейберекке берілуі мен қуанышы тез аяқталады – ең алдымен оған ғашық болған және оған үйленмесе өлтіретінін айтқан досының өзіне-өзі қол жұмсауынан, содан кейін Беллами үйінде 1920-шы жылдардың гүлденген кезеңінде той кезінде қаза тапқаннан кейін. Екіншіден, Георгина Ричардтың машинасына рұқсатсыз отырып, қазына іздеуге қатысып, жұмысшы адамды жазатайым түрде өлтіреді. Оның достары, ақшалы, жалыққан және ләззат іздеуші "жарық жастар" тергеу кезінде оны тастап кетеді. Тек бай, бірақ бетке жымиятын Леди Долли Хейл және, сондай-ақ, сырттай қарағанда жай ғана Лорд Роберт Стокбридж, герцогтіктің мұрагері, оны қорғайды. Георгина мен Роберт тез ғашық болады. Джеймс соғыс кезіндегі тәжірибесінен және Хейзелдің өлімінен ұзақ мерзімді эмоционалды стресске ұшырайды. Тынышсыздықтан ол Парламентке өтініш береді, бірақ сайлауда жеңіліске ұшырайды. Лорд Стокбриджтің ата-анасы оның сезімдерінің шынайы екенін анықтауға көмектесу үшін оны әлемді аралап саяхаттауға жібереді. Джеймс 1929 жылдың қазан айында Америкадан Элизабетті көріп, Уолл-стриттегі спекуляциялар арқылы байлыққа ие болғаннан кейін оралады. Роза Джеймске соғыста қаза тапқан Грегори оған қалдырған ақшаны инвестициялауға рұқсат береді, бірақ нарық құлайды және Джеймс барлығын жоғалтады. Джеймс сонымен қатар "қолға тигізілмейтін" соманы қарызға алған, оны қазір қайтара алмайды. Ол отбасын ұятқа қалдырды және оған сенген қызметкердің мүмкіндігін пайдаланды. Көңілі тоқып, ұялып, ол Мейденхедтегі қонақүйге барып, өзіне-өзі қол жұмсайды. Соңғы эпизод, 1930 жылы өткен, Итон Плейсте жағдай жақсарып тұрғанын көрсетеді, Георгина Лорд Стокбриджге 1930 жылдың 12 маусымында үйленеді. Мырза Хадсон мен миссис Бридж де ақыры үйленеді және білімсіз, бірақ таңқаларлықтай епті ас үй қызметшісі Руби Финчті олармен бірге теңіз жағасына алып, қонақ үйін басқаруға тағайындайды. Розаға олардың үй шаруашылығының бір бөлігі болғандағы сезімі туралы сұрағанда, Руби: "Олар ұзаққа шыдамайды, мен бұл қонақ үйдің бәрін өзіме аламын", - дейді. Лорд Беллами Лордтар палатасына зейнеткерлік сөйлемін жеткізеді. Ол мен Вирджиния Дорсеттегі шағын виллаға көшіп, Роза Бакты жұмыста қалдырады. Жаңадан үйленген Эдвард пен оның әйелі Дейзи Стокбридж герцогы мен герцогинясының елдік үйінде батлер және үйдің бас қызметшісі лауазымдарына көтеріледі. Соңғы сахна Розаның 165 Итон Плейс үйінен ағып жатқан бос бөлмелерде соңғы серуенін көрсетеді, ол сатылымда. Ол өзінде Леди Марджори, мырза Хадсон және басқалардың дауыстарын естиді, сондай-ақ жылдар бойы куә болған көптеген оқиғаларды еске алады. Джеймстің қайғысы...

According to Jean Marsh and Simon Williams, at the end of the fourth series they, along with other cast members, were eager to move on to other projects. However, with much persuasion by the producers and writers, they, along with the rest of the cast, agreed to do a fifth and final series showing the Bellamy family and staff entering the decade of the twenties and ending the series with the start of the Great Depression. During the final series, Marsh and Williams reduced their appearances on the show, both appearing in only 11 instalments out of the sixteen episodes produced. In addition, eight new cast members were added to the series, which included two servants, Frederick and Lily, played by Gareth Hunt and Karen Dotrice; Richard Bellamy's new wife, Virginia (played by Hannah Gordon); Virginia's two children Alice and William (Anne Yarker and Jonathan Seely); Shirley Cain as Miss Treadwell, the children's governess; Madeleine Cannon as Lady Dorothy (Dolly) Hale, Georgina's self centred, catty, fair weather friend; and Anthony Andrews as Lord (Robert) Stockbridge, Georgina's fiancé and husband. At the start of the fifth season, James still is grieving over Hazel's death. Richard has married a young widow named Virginia Hamilton, after the events of the fourth series when she asked Richard, along with his solicitor Sir Geoffrey Dillon (Raymond Huntley), to defend her son Michael, aged 17, who was facing a court martial charge for cowardice in the war. Michael was acquitted of the charges but was killed in the war shortly after. During that time, Richard and Virginia fell in love. In the first instalment of the fifth series, "On With The Dance", Richard and Virginia are just returning to London from their honeymoon. James is in a quandary because with only himself and Georgina living at Eaton Place, there is not enough for the servants to do and therefore, James feels he will have to dismiss them from their jobs and ultimately, sell the house. He tries to persuade Richard and Virginia to move in with him and Georgina, but Virginia is stubborn and adamant about finding a house of her own. Collaborating with Georgina, James invites Richard, Virginia, and her two children, Alice, aged 10 and William, aged 6, to tea. The house suddenly comes alive with their visit. James, Georgina, and the servants welcome them wholeheartedly to the point where Virginia is finally convinced that 165 Eaton Place is the perfect home for her family. As a result, she, Richard, and the children become residents of the house. Alice becomes very attached to Rose, who is soon given duties that keep her upstairs with the children and the new Lady Bellamy. Downstairs, Edward and a pregnant Daisy have left Eaton Place and are replaced by Frederick (James's batman during the war) and Lily, respectively. Edward's job prospects are dim, and Daisy loses their baby due to malnutrition; both are re hired at Eaton Place as chauffeur and house parlourmaid, respectively. Rose becomes children's maid and later lady's maid to Virginia. In the fifth episode of that season, "Wanted: A Good Home", William is sent off to a boarding school while Alice resumes her schooling with Miss Treadwell. To compensate for William's absence, Rose gives Alice a dog, a cairn terrier named Thimble. While Lord and Lady Bellamy are away on a trip, Miss Treadwell quickly assumes the role as head of the house alienating the other servants as well as mentally and physically abusing Alice and the dog. Upon their return, Lord and Lady Bellamy dismiss Miss Treadwell and she leaves in disgust. Richard and Virginia then decide that Alice should go to a day school for her studies. After that instalment, Alice, William, and the dog are never seen again, but they are frequently referred to, and Alice returns for a brief appearance in the final episode. Downstairs, romance blooms between Hudson and Lily, but she spurns him and Lily leaves her position in the seventh episode "Disillusion". Frederick leaves service at the Bellamy house in the eleventh instalment "Alberto" when he discovers the allure of escorting young upper class women to balls and other functions. Also during this season, the roles played by actresses Jenny Tomasin and Joan Benham were expanded to show character depth. For Tomasin, the role of the childlike, simple minded kitchen maid Ruby Finch was showcased in two episodes the eighth instalment "Such A Lovely Man" where Ruby meets a man named Herbert through magazine correspondence, but rejects him because "he was no Rudolph Valentino"; and the fourteenth chapter of the series, "Noblesse Oblige" in which Ruby, fed up and disgusted with Mrs. Bridges's treatment of her, temporarily leaves her position at Eaton Place after they have a bitter quarrel. Benham's character of Lady Prudence Fairfax (or Pru as she was affectionately referred to) had been featured throughout the previous four series as a long time close friend of the Bellamy family who was a delightful social butterfly always welcome at family parties and events, as well as a harmless gossipy woman. However, in the fifth series, Benham was able to show another side of Lady Prudence as a wise, kind, loyal, loving, and devoted friend to the Bellamys in two instalments in the fourth episode "Joy Ride" and the eleventh episode "Alberto". In the roaring 1920s, Georgina and her friends rebel against the depression and hard times of the post war period, but her frivolity and merriment quickly end — first after the suicide of a friend who professed his love for her and threatened to kill himself unless she married him, and then killed himself during a Roaring 20s party at the Bellamy house. Second, Georgina accidentally kills a working class man after taking Richard's car without permission and driving it herself to compete in a scavenger hunt. Her friends, part of the moneyed, bored and pleasure seeking "bright young things", desert her at the inquest. Only the rich but shallow Lady Dolly Hale and also the seemingly dull Lord Robert Stockbridge, heir to a dukedom, defend her. Georgina and Robert quickly fall in love. James suffers long term emotional stress from his war experiences and Hazel's death. Restless, he stands for Parliament, but loses the election. Lord Stockbridge's parents send their son on a trip around the world to try to wean him from Georgina, under the guise of helping him discover whether his feelings are true. James returns from America in October 1929, where he has visited Elizabeth and become rich through speculation on Wall Street. Rose allows James to invest the money Gregory left her when he died in the war, but the market crashes and James loses everything. James had also "borrowed a fair bit" that he now is unable to repay. He has disgraced his family and taken advantage of a member of staff who trusted him. Depressed and ashamed, he goes to a hotel in Maidenhead and kills himself. The final episode, set in 1930, finds things looking up at Eaton Place as Georgina marries Lord Stockbridge on 12 June 1930. Mr Hudson and Mrs Bridges also finally marry, and take the uneducated but surprisingly shrewd kitchen maid, Ruby Finch, to the seaside with them, to run a guest house. When asked by Rose how she feels about becoming part of the Hudsons' household, Ruby says "They'll not last long, and I'll have guest house all to meself." Lord Bellamy has delivered his retirement speech to the House of Lords. He and Virginia retreat to a small villa in Dorset, keeping Rose Buck in their employ. Young Edward and his wife, Daisy, are elevated to the posts of butler and head house parlourmaid in the country household of the marquess and new marchioness of Stockbridge. The last scene shows Rose taking a final walk through the now empty rooms at 165 Eaton Place, which is for sale. She 'hears' in her head the voices of Lady Marjorie, Mr. Hudson, and others, as well as the many incidents she witnessed over the years. On hearing James reassuring her about Gregory's honourable death in the war echoing in her ears, she becomes spooked and hurriedly leaves through the front door.

Эпизодтар

Upstairs, Downstairs сериясы 1971 жылдың 10 желтоқсанынан 1975 жылдың 21 желтоқсанына дейін бес маусым бойы көрсетілді. Алғашқы төрт маусымның әрқайсысында он үш эпизод болса, соңғы маусымда он алты эпизод болды. Жаңадан енгізілген түсті жабдықтарды пайдалану үшін қосымша төлемдерге байланысты туындаған өндірістік дау кезінде, телехабар тарату одағы өз мүшелеріне түсті камераларды пайдалануға рұқсат бермей, бірінші маусымның алғашқы алты эпизоды қара-ақ түсті түсірілді. Түсті өндіріс қайта басталғанда, бірінші эпизод қайта түсірілді. Қара-ақ эпизодтар арнада көрсетілсе, көрсетуге болатын екі түрлі соңы жасалды. Бірінші эпизодтың түпнұсқа қара-ақ нұсқасы жойылған деп саналады. Әр эпизодтың басындағы титрлерде Punch журналынан алынған мультфильм көрсетілді, ал әріптерді графикалық дизайнер Терри Гриффитс салған. Музыкалық тақырыбын Александр Фарис жазған, ол "Эдвардтар" деп аталды және "Айвор Новелло" сыйлығын жеңіп алды. Сыртқы түсірілімдер көбінесе алдын ала түсірілетін. 165 Итон Плейстің сыртқы көріністері 65 Итон Плейсте "1" саны жазылған күйінде түсірілді. Шоуда Александр Фарис пен Альфред Шонесси жазған "Артур ағамызбен не істейміз?" әні ойнады. Фарис сонымен қатар серияның инструменталдық тақырыбын да жазған. Бұл ән Сара Моффат кейіпкері орындаған, сәл ерсілі-қарсылы музыкалық зал әні. Оның "For Love of Love" эпизодындағы орындауы Джеймс Белламидің қызығушылығын оятып, Белламилердің жалғасып жатқан тарихындағы драмалық сюжетке алып келеді. Әннің көтеріңкі инструменталдық нұсқасы серияның әр бағдарламасының соңындағы титрлер аясында ойнатылды.

Марапаттар

Upstairs, Downstairs көптеген ұлттық және халықаралық наградаларға ұсынылып, екі BAFTA, екі Royal Television Society сыйлығы, үш Writers Guild Awards, сегіз Emmy және бір Алтын глобус жеңіп алды. Ол тағы жеті BAFTA, тоғыз Emmy және төрт Golden Globe сыйлығына ұсынылды. 1972, 1973, 1975 және 1976 жылдары үздік драмалық серия үшін BAFTA телеарналық сыйлығына ұсынылып, 1972 және 1974 жылдары жеңіп алды. Паулин Коллинз 1973 жылы Сара Моффат рөлін сомдағаны үшін үздік әйел актер сыйлығына, ал Гордон Джексон 1975 жылы Мистер Хадсон рөлін ойнағаны үшін үздік актер сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та "Жоғарда, төменде" Primetime Emmy Awards және Golden Globe Awards сыйлықтарымен марапатталды. 1974, 1975 және 1977 жылдары ол үздік драмалық серия үшін Primetime Emmy Award жеңіп алды. 1975 жылы Жан Марш драмалық сериалдағы үздік басты әйел рөлі үшін Primetime Emmy Award сыйлығын жеңіп алды, ал Билл Бэйн драмалық сериалдағы үздік режиссура үшін Primetime Emmy Award сыйлығын жеңіп алды. Келесі жылы ол үздік лимиттік серия үшін жеңіп алды, Гордон Джексон комедиялық немесе драмалық сериалдағы қосалқы актердің үздік жеке орындауы үшін жеңіп алды, ал Анжела Баддлей драмалық сериалдағы қосалқы актрисаның үздік орындауы үшін ұсынылды. 1977 жылы Жаклин Тонг драмалық сериалдағы үздік қосалқы актрисаның үздік орындауы үшін ұсынылды. Golden Globe сыйлығы үшін "Жоғарда, төменде" 1975 жылы үздік телешоу – драма номинациясында жеңіп алды және 1978 жылы сол сыйлыққа тағы да ұсынылды. Жан Марш 1975 және 1977 жылдары үздік телеактриса – драма номинациясына ұсынылды.

Бөлек кәсіпорындар

"Жоғарда, төменде" сериалының соңғы эпизодынан кейін, көптеген спин-офф идеялары пайда болды. Олардың арасында жаңа лорд және леди Стокбридж 165 Итон Плейсті қайта сатып алуы, ал американдық компания Хадсон мен Розаның Америка Құрама Штаттарына көшіп баруы туралы бағдарлама жасауды жоспарлады. Джек Уэбб Марш пен Гордон Джексонның Лос-Анджелестегі жұмыспен қамту агенттігінің басшылары рөлін қайта ойнайтын сериалға қызығушылық танытты. Тағы бір идея, "Тірісің бе, өлмесің бе" деп аталып, Фредерик Нортонның АҚШ-та бақытын табуы туралы болды. 1979 жылы экранға шыққан жалғыз спин-офф – "Томас пен Сара", ол Томас пен Сараның Итон Плейстен кеткеннен кейінгі өмірін көрсетеді. Өте танымал болғанына қарамастан, тек бір маусым түсірілді, себебі екінші маусымның түсірілімі ITV-дегі ереуіл салдарынан кейінге шегерілді және қайта басталған жоқ. Тек бірнеше локациялық кадрлар түсірілді, кейін олар жойылды. 1975 жылдың күзінде көрсетілген, "Beacon Hill" атты қысқа мерзімді сериал "Жоғарда, төменде" сериалына негізделген; оның атқарушы продюсері Берил Верту, Жан Марштың әдеби агенті болды және түпнұсқа "Жоғарда, төменде" сериалын LWT-ге сатуға көмектескен. 2011 жылы BBC "Royal Upstairs Downstairs" атты сериалды көрсетті, онда Тим Воннакотт пен Розмари Шрейгер Виктория патшайымы сапарлаған ел үйлерін аралады. Тим жоғарғы қабаттарды аралап, Викторияның келуімен байланысты архитектура мен оқиғаларға назар аударады, ал Розмари төменгі қабаттарға ден қойып, патшайым үшін дайындалған рецепттерді көрсетеді.

Новелизациялар

Upstairs, Downstairs сериалдарының әрқайсысы қосымша мәліметтері бар, бірақ кейбір эпизодтары жоқ романдық нұсқамен бірге шықты. Барлық кітаптар Sphere Books баспасынан жарық көрді. Бірінші серияның романдық нұсқасы, «Үстіңгі қабат, Төменгі қабат немесе Эдвардтық үйдің құпиялары», Джон Хоуксворт жазды және 1972 жылы басылды. Хоуксворт «In My Lady's Chamber» атты екінші серияның романын да жазды, ол 1973 жылы жарық көрді. Келесі жылы үшінші серияның Молли Хардвиктің «Өзгеріс жылдары» романы жарық көрді, ал ол 1975 жылы төртінші серияның романы «Соғысты аяқтау үшін соғыс» деп жазды. Бесінші серия, ол басқаларынан ұзақ болғандықтан, екі кітапта романдық түрінде шықты, екеуін де Майкл Хардвик жазды және 1975 жылы басылды. Олар «Бейнемен билеу» және «Аяқталулар мен бастамалар» деп аталды. Осы романдық нұсқалардан басқа, Sphere Books баспасынан тағы бес кітап жеке басылып шықты, олардың әрқайсысы серия басталғанға дейін басты кейіпкерлердің өмірбаяны болды. Розаның оқиғасын Теренс Брейди мен Шарлотта Бингем жазды және 1972 жылы басылды. Келесі жылы Молли Хардвиктің «Сараның оқиғасы» және Майкл Хардвиктің «Мистер Хадсонның күнделіктері» кітаптары жарық көрді. Майкл Хардвиктің «Мистер Белламидің оқиғасы» 1974 жылы, ал Молли Хардвиктің «Миссис Бридждің оқиғасы» 1975 жылы жарық көрді. Сондай-ақ 1975 жылы барлық бес өңделген әңгімелерді қамтитын «Жоғардағы, төмендегі» жинағы жарық көрді. Джон Пирсон «Этон Плейстің Белламилері» (сонымен қатар «Беллами сагасы») кітабын 1976 жылы басып шығарды.

Ықпал

BBC-дің "Дюк-стрит герцогинясы" сериалы BBC-дің "Жоғарғы және төменгі қабаттар" сериалына жауап ретінде кеңінен танылды, себебі оның кейбір продюсерлері мен сценаристтері осы жобада жұмыс істеді, ал музыкалық тақырыбын Фарис жазған. 1990 жылы BBC-де көрсетілген "Сіз шақырдыңыз ба, мырзам?" ситкомы да ұқсас жағдайды бейнеледі. 1975 жылы "Beacon Hill" деген атпен американдық нұсқасы көрсетілді, бірақ төмен рейтингіге байланысты тез жабылды, бар болғаны он үш эпизод шықты. Том Вулф осы сериалды "байлардың өмірін көрнекті бейнелеу" деп атады. "Сезам көшесінде" Куки Монстр (Алистер Кукке ойыншық, сол кезде "Шедевр Театрының" жүргізушісі болған Алистер Кук) таныстырған/баяндаған "Шедевр Театрының" эскизі "Жоғарғы және төменгі қабаттар" деп аталды, онда Гровер шаршағандықтан құлағанша баспалдақпен жоғары-төмен жүгірді. 2000 жылы Канаданың Cinar және Шотландия Телевидениесі CITV блогы үшін бірлесіп "Жоғарғы және төменгі қабаттар Аюлары" деген тоқтаулы анимациялық сериалын жасады, ол "Жоғарғы және төменгі қабаттар" сериалына негізделген. Қызығы, ол 2002 жылдың 27 қазанында Лондон Weekend Television телеарнасының осы бренд астындағы соңғы эфирі болды (CITV блогының бөлігі ретінде); келесі күні LWT ITV Лондонға біріктірілді. Company Pictures компаниясының 2008 жылғы "Сарай" телесериалы "қазіргі заманғы Жоғарғы және төменгі қабаттар" деп сипатталды, себебі ол ойдан шығарылған патшалық отбасы мен олардың қызметшілерінің көзқарастарын көрсетеді. 2008 жылдың қарашасынан 2010 жылдың қаңтарына дейін BBC Radio 4-тің PM бағдарламасында "Upshares, Downshares" деген сегментті енгізу үшін тақырыптық музыканың әртүрлі нұсқалары (фуга, джаз, калипсо, дэт-метал сияқты түрлі стильдерде ойнатылды). 2010 жылдың қарашасында композитор Александр Фаристің рұқсатымен Children in Need қайырымдылық қорына қаражат жинау мақсатында жиналған нұсқалардың арнайы CD-сі шығарылды. ITV-нің 2010 жылдан 2015 жылға дейін көрсетілген "Даунтон Абби" сериалы "Жоғарғы және төменгі қабаттар" сериалымен көптеген ортақ белгілерге ие. Екі сериал да бірнеше тарихи оқиғалар аясында аристократтық отбасы мен олардың қызметшілерін бейнелейді; кейбір сюжеттік желілер мен кейіпкерлердің сипаттамалары екі сериалда да кездеседі. 2019 жылы "Даунтон Абби" сериалының атқарушы продюсері Гарет Нимм шабыттанғанын мойындап, "Жоғарғы және төменгі қабаттарды" ересек болғаннан кейін алғаш рет көргенде "қазір екі буын жаңа нәрселермен таныса алады" деп түсінгенін айтты, себебі олар бұрын "Жоғарғы және төменгі қабаттарды" көрген емес.

The BBC series The Duchess of Duke Street is widely seen as the BBC's answer to Upstairs, Downstairs, not least because some of the same producers and writers worked on it, and it has a theme tune by Faris. The 1990 BBC sitcom You Rang, M'Lord? also featured a similar situation. In 1975, an American version, titled Beacon Hill, debuted but due to low ratings it was soon cancelled, running for just thirteen episodes. Tom Wolfe called the series a plutography, i. e. a "graphic depiction of the lives of the rich". A Monsterpiece Theater sketch on Sesame Street, introduced/narrated by Cookie Monster (as Alistair Cookie, a play on Alistair Cooke, who was at that time the host of Masterpiece Theater) was titled Upstairs, Downstairs and featured Grover running up and down a staircase until collapsing from exhaustion. In 2000, a stop motion animated series titled Upstairs, Downstairs Bears, co produced by Canada's Cinar and Scottish Television for the CITV block, was based upon Upstairs, Downstairs. Ironically, it happened to air on the last day of London Weekend Television's broadcasting under that brand (as part of the CITV block) on 27 October 2002; the next day LWT was subsumed into ITV London. Company Pictures' 2008 television series The Palace has been described as a "modern Upstairs, Downstairs" as it features the points of view of both a fictional royal family and their servants. From November 2008 to January 2010, variations (played in different styles, e. g., a fugue, jazz, calypso, death metal) of the theme music were played on BBC Radio 4's PM programme to introduce a segment titled "Upshares, Downshares", in which Nils Blythe ran through the day's business news. In November 2010, with the composer Alexander Faris's blessing, a special CD of collected versions was released to raise money for the charity Children in Need. The ITV series Downton Abbey, which ran from 2010 to 2015, has many similarities with Upstairs, Downstairs. Both series depict a noble family and their servants in the context of some of the same historical events; certain storylines and characterisations also appear in both series. In 2019, Downton Abbey's executive producer Gareth Neame acknowledged the inspiration, stating that upon watching Upstairs, Downstairs for the first time as an adult, he realised that "there's two generations now who have got something new to be exposed to" because they had never seen Upstairs, Downstairs.

Жаңғыру

2009 жылы BBC сериалды жаңарту туралы хабарлады, онда Жан Марш Роза рөлін қайта ойнады, ал жаңа актерлермен бірге сол Eaton Place үйінде түсірілімдер жалғасты. Сериалды Хайди Томас жасады және жазды. Бірінші сезон 2010 жылдың 26 желтоқсанында көрсетілді. Айлин Аткинс бірінші сезонға қатысты, бірақ екінші сезонның түсірілімі басталғанға дейін рөлінен бас тартты.

Бірінші аймақ DVD дискілері

Upstairs, Downstairs алғаш рет 2001 жылдың желтоқсан айында A&E Home Entertainment компаниясы Region One DVD форматында шығарды. 2002 жылы қалған сериялары жарық көрді, ал 2004 жылы «Томас пен Сара» DVD-де шықты. Жеке шығарылымдар екі жинаққа біріктірілді, олардың екіншісі – «Коллекционерлік баспа Мегасеті» де «Томас пен Сара» фильмін қамтиды. Қазір бәрі де тарылуға ұшырады (басылымнан тоқтатылды). 2011 жылы Acorn Media «Upstairs Downstairs: The Ultimate Collection» жинағын шығарды, ол «Томас пен Сара» фильмін және 25 сағаттық қосымша материалдарды 40 жылдық мерекеге арналған, 26 дискіден тұратын жинақта қамтиды.

Екінші аймақ DVD дискілері

Upstairs, Downstairs DVD-де VCI 2-ші аймақта (Ұлыбритания) шығарылды. Бірінші серияның түсті эпизодтары 2001 жылы жарық көрді, ал қалған сериялар 2003 жылы аяқталды. 2004 жылы қара-ақ эпизодтар мен түпнұсқалық соңы бар бірінші эпизод шығарылды. Thomas & Sarah 2004 жылы бірдей мөлшердегі қаптамада шығарылды. 2005 жылы VCI осы DVD-лерді шығаруды тоқтатты, олардың ешқайсысында қосымша материалдар болған жоқ. Network Video 2005-2006 жылдары бағдарламаның барлық сериясын жеке-жеке сериялармен шығарды. Эпизодтар жаңадан өңделді, ал қара-ақ эпизодтар бірінші серияда хронологиялық тәртіппен орналастырылды. Кейбір эпизодтарда аудио түсіндірмелер, LWT логотипі, коммерциялық роликтер және бастапқы таймерлер болды. Бұған қоса, әрбір серияға сол серияға қатысты жаңа және архивтік сұхбаттардан құралған арнайы бір сағаттық деректі фильм қосылды. Бесінші серияда 1975 жылғы "Рассел Харти "Жоғарға, төменге" балады" деректі фильмі де ұсынылды. 2006 жылы барлық DVD-лерді қамтитын жинақ шығарылды. Серияның DVD-лері Данияда, Финляндияда, Германияда, Нидерландыда, Португалияда, Испанияда және Швецияда да жарық көрді.