Кіріспе

1993 жылғы Николас Майердің "Канари жаттықтырушысы: Джон Х. Уотсонның естеліктерінен" романы – 1993 жылы Николас Майердің "Шерлок Холмс" пастиші. "Жеті пайыздық шешім" және "Вест-Энд қорқынышы" сияқты, "Канари жаттықтырушысы" да марқұм доктор Джон Х. Уотсонның "жоғалған қолжазбасы" ретінде жарияланды. 1904 жылғы Артур Конан Дойлдың "Қара Питердің оқиғасы" повесінде Уотсон өзінің серігінің жақында "атақты канарларды жаттықтырушы Уилсонды тұтқындағанын, ол Лондонның шығыс бөлігіндегі індет ошағын жойды" дейді. Бұл Уилсон (Адриан Конан Дойлдың "Дептфорд қорқынышы" пастишінде маңызды рөлде) Мейер романының негізгі кейіпкерімен ешқандай қатысы жоқ. Мейердің "жаттықтырушысы" – Гастон Лерудың 1910 жылғы "Операның шайыры" романының басты кейіпкері Эрик. Осы дерексіз оқиғадан "Notorious Canary Trainers" (1969 жылы Висконсин штатының Мэдисон қаласында құрылған Шерлоктың ізбасарлары) өздерінің атын алды. "Канари жаттықтырушысы" 1891–1894 жылдардағы "Ұлы үзіліс" кезеңіндегі Холмс өмірінен баяндайды, ол кезде (Шерлок каноны бойынша) ол профессор Мориартидің қолдарынан қашу үшін әлемді аралап жүрген. Бірақ Мейердің "Жеті пайыздық шешім" романында осы кезеңге басқа түрткі берілген, және осы баламалы сценарий осы жерде де сақталады. Романның басым бөлігі бірінші тұлғада баяндалады, онда Холмс Парижге жасаған сапары мен Гарнье сарайында скрипка ойнауы, сондай-ақ құпия "Фантоммен" араласуы туралы айтады. Доктор Уотсон романның 1912 жылғы соңғы сахналарында ғана көрінеді, бірақ маңызды қосымша сюжет Холмстың бұрынғы серігін (уақытша) жас париждікпен алмастыруға жасаған тырабына қатысты, ол көмектессе де, Холмстың әдеттегі серігідей батыл немесе адал емес. Бұл роман Мейердің екінші Холмс пастиші "Вест-Энд қорқынышынан" бұрынғы оқиғаны қамтиды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1912 жылы доктор Уотсон Суссекс Даунс аймағында ара шаруашылығымен айналысып, зейнеткерлікке шыққан Шерлок Холмсқа барады. Холмс ең бастысы Уотсонды өзінің жаңа хоббиіне қызықтыруға тырысады, бірақ Уотсон Холмсты сұраққа тартып, бұрынғы Шерлок туралы тарихтың кейбір түйіндерін түсінуге ұмтылады. Мысалы, Уотсон Холмстың "Жоғалған жылдар" (1891-1895) туралы айтқандарында көптеген қайшылықтар бар екенін атап өтеді. Соңында ол Холмсты өзінің оқиғаларының бірін қайта баяндауға көндіреді. Әңгіме Холмске бұрылады. Ол "Жеті пайыздық шешім" оқиғасынан кейін Еуропаға саяхаттап, бүкіл әлем оның қайтыс болғанына сене бастағанын айтады. Мақсатсыз саяхаттап жүріп, ол Парижге келді, қысқа ғана уақытқа скрипка сабақтарын бергеннен кейін Париж операсында жұмысқа орналасты. Басынан бастап, оның жұмысының сипаты алаңдатарлық болды. Мысалы, бұл вакансия бұрынғы скрипкашы көшеге қашып, енді бұл жерде жұмыс істемейтініне ант еткеннен кейін ғана пайда болды. Бұл Холмсты тоқтатпайды, ол дирижер, Мастер Гастон Лерумен сұхбаттасып, оған жақсы әсер етеді. Холмс операның ерекше мәдениетіне біртіндеп үйренеді. Ол барлық ұсақ-түйек апаттар Операның лабиринт тәрізді дәліздерінде кездесетін, кейде кешкі киім киген, бірақ басы жоқ балет бишілеріне көрінетін Жұмбаққа байланысты екенін біледі. Барлығы жақсы жүріп жатқанда, примадонна сопрано Ла Сорелли ауырып қалады және оның орнына Холмстың бұрынғы қарсыласы, оны алдау қабілетімен танымал Айрин Адлер келеді. Оған деген құрметі оның есептеулі табиғатына жат, белгісіз сезімдерді оятады, бірақ ол тез арада азаптың екінші деңгейде екенін түсінеді, өйткені опера репетициялары оны оның теңдесі жоқ әдемі ән дауысына ұшыратады. Ол үнсіз күйінішпен жүреді, бірақ Адлер оның суретін Дега салған картинада көріп, ол тірі екенін түсінеді және оның көмегін сұрайды. Ол жас колоратура Кристин Даэні "өз қанатына" алған және Адлер кеткеннен кейін әншінің интриганың құрбаны болуынан қорқады. Айрин Адлер Холмсты оған көмектесуге шантаж жасайды, оның тірі қалғаны туралы сыр бермейтініне уәде береді. Кристинді қоршап тұрған интригаларды зерттеу кезінде Холмс Опера Жұмбағымен бетпе-бет келеді.

Қабылдау

Kirkus Reviews кітаптың кемшін екенін айтты, финалды "күткен нәтиже бермейтін" деп сипаттап, шолуды былай қорытындылады: "Бұл ерекше стильді жинақыламаға көз жұма алатын жанкүйерлерге (және олар көп болады) ұнайды, Холмс бұл жоғалған оқиғаны өте ақылсыздықпен өз баянында береді, әрбір холмсиялық сілтемені түсіндіретін әрі сюжеттің өкінішті әлсіздігін көрсететін түсіндірмелер қосады." Мэтью Бунсонның "Шерлокиана энциклопедиясында" сюжет Лерудың түпнұсқа романымен үйлесімді болғанымен, кульминациясы "екі кейіпкердің де даңқына сай келмейді" делінген, ал Ватсонды "қатты сағынуда" екені айтылған. Publishers Weekly журналы "Мейердің ойсыз сюжеті (таныс "Фантом" сюжетіне сүйену) кейде саяхат сипаттамасына ұласып, Холмсқа өзінің дедуктивті қабілетін көрсетуге мүмкіндік бермейді" дегенмен, "жалпы алғанда, Мейер оқырмандарына қызықты және көңілді, бірақ аса қиындық тудырмайтын оқиғаны сыйлайды" деп жазды.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Прологта Мейер «Бэринг Гулд құжаттарына» Холмс өміріне деген қызығушылықты қайта оятқандықтан айтады және Мейер Уильям С. Баринг Гулдтың еңбектеріне бірнеше сілтеме жасайды. Романның соңында Холмс өзі мен Адлер Черногорияда қарым-қатынастарын аяқтағанын білдіреді; бұл Баринг Гулдтың Неро Вольфтің Холмс пен Адлердің 1892 жылы Черногорияда болған махаббаттан туған ұлы деген теориясына сілтеу болуы мүмкін. Холмс қолданған Сигерсон есімі Конан Дойлдың «Бос үйдің оқиғасы» әңгімесінде Холмс қолданған есіммен, сондай-ақ Баринг Гулдтың «Бейкер-стриттегі Шерлок Холмс» кітабында Холмс әкесінің Сигер аталғандығымен байланысты. Рауль Холмсты Огюст Дюпенмен салыстырады, бұл Холмсқа ұнамайды. Уотсон да «Қызыл зерттеуде» Холмсты Дюпенмен салыстырып, ұқсас нәтижелерге келген. «Екі қаланың тарихынан» Шарль Дарней мен Люси Манетттің ұрпағы – Сент-Эвремонд маркизі Париж операсының қонақтарының арасында. Романның түйіндемесінде Мейер ең басты екі ықпалды мойындайды: Конан Дойлдің Шерлок туралы кең көлемді шығармалары және Гастон Лерудың «Операның құпиясы», оны Мейер «абсурдты шедевр» деп сипаттайды.