Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Руанданың соңғы патшасы (1959–1961)
Last king of Rwanda (1959–1961)
Кигели V Ндахиндура (туған Жан Батист Ндахиндура; 29 маусым 1936 – 16 қазан 2016) – Руанданың соңғы билеуші патшасы (Муами), 1959 жылдың 28 шілдесінен бастап Бельгия әкімшілігімен БҰҰ мандатының аяқталуына және 1962 жылдың 1 шілдесінде тәуелсіз Руанда Республикасының жариялануына дейін биледі. 1961 жылдың 25 қыркүйегінде өткен референдумда Руанда революциясынан кейін Руанда монархиясын жою туралы шешім қабылданды. Руанданы тастап кеткеннен кейін қысқа уақыт көшіп-қоныс аударғаннан соң, патша титулымен өмір сүрген ол, өмірінің соңғы кезеңін АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Оактон қаласында эмиграцияда өткізді. Эмиграцияда ол Руандалық босқындарға гуманитарлық көмек көрсетуді мақсат еткен Кигели V патша атындағы қорына жетекшілік еткенімен белгілі болды. Сондай-ақ, ол бұрынғы патшалық үйінің әулеттік, мәдени мұрасын сақтаудағы қызметімен де танымал болды, оған асыл тегі, әулеттік ерлік ордендері және басқа да айрықша белгілер кірді. Патшаның қазасынан кейін оның орнын басатын адам жақын арада таныстырылатыны айтылды. 2017 жылдың қаңтар айында Юхи VI оның орнын басатыны жарияланды. Юхи VI – марқұм патша Кигели V және бұрынғы патша Мутара III-нің туысы, сондай-ақ патша Юхи V-нің немересі.
Kigeli V Ndahindurwa (born Jean Baptiste Ndahindurwa; 29 June 1936 – 16 October 2016) was the last ruling King (Mwami) of Rwanda, from 28 July 1959 until the end of the UN mandate with Belgian administration and the declaration of an independent Republic of Rwanda 1 July 1962. On 25 September 1961, a referendum voted for the abolition of the Rwandan monarchy following the Rwandan Revolution. After a brief period of moveabouts after leaving Rwanda, the titular King lived in exile during the final part of his life in the town of Oakton, Virginia, United States. In exile, he was known for heading the King Kigeli V Foundation, an organisation promoting humanitarian work for Rwandan refugees. He was also notable for his activities in maintaining the dynastic, cultural heritage of his formerly reigning royal house, including noble titles, dynastic orders of chivalry and other distinctions. After the king's death, a successor was said to be shortly revealed. In January 2017, it was announced that Yuhi VI would succeed him. Yuhi VI is the nephew of both the late King Kigeli V and the previous King Mutara III, as well as a grandson of King Yuhi V.
Ерте өмір және білім
Кигели Ндахиндурва 1936 жылғы 29 маусымда Руанданың Камембе қаласында Юхи Мусинганың (құлатылған король Юхи V Мусинга) және оның он бір әйелі – патшайым Мукашеманың (туған аты Мукашема Бернадетт) отбасында дүниеге келді. Ол тутси ұлтынан еді. Кигели 4 жаста болғанда, оның әкесі Бельгия үкіметімен Конго Демократиялық Республикасындағы Мобаға жер аударылды. Әкесінің өлімінен кейін 1944 жылы Руандаға оралды. Кигели жасөспірім кезінде Жаан Баптист есімін алып, католик шіркеуінде крещениеден өтті және өмір бойы берілген католик болып қалды. Ол сондай-ақ қазіргі Конго Демократиялық Республикасындағы Ньянгези колледжінде білім алды. 1956 жылы мектепті бітіргеннен кейін "Кигели" кейде "Кигери" деп те жазылады. Кигелидің қайтыс болған жартылай інісі үйленгенімен, баласы болмады; өлімінің кенеттен, дүрбелең тудырған сипаты, қандай да бір өлтіру болған деген кең пікірге әкелді. Бұл пікірді жаңадан саяси күшке ие болған хуту элитасы да бөлісті. Кигели өзі де билікке көтерілгені туралы жаңалықты естіп қатты шошып, үлкен күйзеліске түсті. Ол сонымен қатар хутулардың араласуын болдырмақшы еді. Осыған қарамастан, Кигели бастапқыда барлық тараптан қолдау тапты: тутси дәстүршілдері, хуту ұлтшылдары және католик дін қызметкерлері оның тағайындалуына үміт артады. Төңкеріс 1961 жылы елдің патшалық жүйесінің тағдыры туралы референдумға әкелді. Кейін Вирджиния штатының Оактон ауданына қоныстанды. Ол руандалықтардың атынан сөйлеу үшін халықаралық сапарлар жасады және әртүрлі топтар арасындағы бейбітшілік пен келісімге шақырды. Кигели Руанда геноцидінің құрбандарын еске алуды жалғастырды және Руандадағы барлық саяси, этникалық және діни партияларды татуластыруға тырысты, дауларды шешу үшін демократиялық процестерді пайдалануға шақырды. Кигели Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Нельсон Мандела және Конго Демократиялық Республикасының премьер-министрі Патрис Лумумбамен достық қарым-қатынаста болды. 1995 жылы Оңтүстік Калифорнияда Кигели әлемнің әртүрлі аймақтарында құлатылған монархиялық биліктерді қалпына келтіруге тырысатын Лондондағы Халықаралық монархистік лиганың американдық өкілі, жазушы және тарихшы Чарльз А. Куломбен кездесті. 2007 жылғы тамызда BBC берген сұхбатында Кигели руандалықтар оны конституциялық монарх ретінде қабылдауға дайын болса, Руандаға қайта оралуға қызығушылық білдірді. Ол президент Пол Кагамемен кездескенін және Кагаменің оған өзінің және отбасының еркін оралуы мүмкін екенін айтқандығын жеткізді, бірақ Кигели мұны істеу үшін халықтың әлі де оны патша етіп қалатынын білуі керек екенін айтты. Кигелидің сөзіне қарағанда, Кагаме бұл мәселе бойынша үкіметпен кеңесетінін мәлімдеді.
Kigeli was born Ndahindurwa on 29 June 1936 in Kamembe, Rwanda, to Yuhi Musinga (the deposed King Yuhi V Musinga), and Queen Mukashema (born Mukashema Bernadette), the seventh of his eleven wives. He was ethnically Tutsi. When Kigeli was 4 years old, his father was exiled by the Belgian government to Moba, in the Democratic Republic of Congo. Following the death of his father, in 1944 he returned to Rwanda. Kigeli was baptised in the Catholic Church in his teens, taking the Christian name Jean Baptiste, and remained a devout Catholic throughout his life. and at the Nyangezi College in the modern day Democratic Republic of the Congo. After he finished school in 1956, "Kigeli" is sometimes transcribed as "Kigeri". Though married, Kigeli's late half brother had had no children; the abrupt, shocking nature of the death prompted widespread talk of some kind of assassination having occurred. a view shared by the newly politically empowered Hutu elite. Kigeli himself also felt shocked and overwhelmed at the news of his ascension. as well as preventing Hutu interference. Despite this, Kigeli was initially favoured by all sides: Tutsi traditionalists, Hutu nationalists, and the Catholic clergy all felt optimistic on his appointment. The coup resulted in the 1961 referendum about the fate of the nation's royal system. He subsequently settled in the Oakton, Virginia, area. He travelled internationally to speak on behalf of the Rwandan people and repeatedly called for peace and harmony between the different groups. Kigeli continued to remember the victims of the Rwandan genocide and attempted to reconcile all political, ethnic, and religious parties in Rwanda to use the democratic process to solve any disputes. Kigeli was a friend of former President of South Africa Nelson Mandela and the Prime Minister of the Democratic Republic of the Congo Patrice Lumumba. In 1995, while in Southern California, Kigeli met author and historian Charles A. Coulombe, an American representative of the International Monarchist League, a London based organization that attempts to reinstate deposed royalty in various parts of the world. In an August 2007 BBC interview, Kigeli expressed an interest in returning to Rwanda if the Rwandan people were prepared to accept him as their constitutional monarch. He said that he had met President Paul Kagame and that Kagame had told him that he and his family were free to return, but Kigeli said that in order to do so, he needed to know if the people still wanted him to be king. According to Kigeli, Kagame said that he would consult the government about the issue.
Қайырымдылық
Ол Руандалық босқындарға көмек көрсету мақсатындағы гуманитарлық жобаларды іске асыруға бағытталған Король Кигели V қорының төрағасы болды.
He was the head of the King Kigeli V Foundation, whose mission is to bring humanitarian initiatives on behalf of Rwandan refugees.
Өлім және мұрагерлік
Кигели 2016 жылғы 16 қазанда таңертең Вашингтондағы ауруханада сексен жасында жүрек сырқатынан қайтыс болды. Патшалар елден тыс жерде тұрғанда үйленуге тыйым салатын қағиданы сақтап, Кигели ешқашан үйленбеген. Ол Кигелидің жартылай бауыры, принц Уильям Бушаияның ұлы. Кигели қайтыс болғаннан кейін оның кем дегенде бір қызы бар екені белгілі болды – Жаклин Руванга, ол 1998-2015 жылдары Эндрю Ругасираға үйленген және бес баланың анасы.
Kigeli died of a heart ailment at the age of eighty on the morning of 16 October 2016 in a hospital in Washington, D. C. Kigeli never married, in obedience to a rule banning marriage for kings while they were out of the country. He is the son of the half brother of Kigeli, Prince William Bushayija. After Kigeli's death, it was revealed he had at least one daughter, Jacqueline Rwivanga, married to Andrew Rugasira 1998 2015 and a mother of five.
Статусы мен танылуы
Қигели V патшалық отбасының мәдени мұрасын сақтау мақсатында, жер аударылудағы титулды король ретінде, дәстүрлі әдет-ғұрыптарға сәйкес, өзін құрметтің бастауы ретінде қарап, рыцарлық ордендер мен ақсүйектік атақтарды тағайындады. 2016 жылғы зерттеулер Руанданың бұрынғы королі Мутара III руандалық емес адамдарға руандалық ақсүйектік атақтар бергенін көрсетті. Бұл патша Кигели V-нің ағасы, патшалық құрған кезінде руандалық емес адамдарға ордендер мен ақсүйектік атақтар бергені туралы айтқан сөздерімен үйлеседі. Осыған байланысты тәуелсіз мақала "Африкалық патша Ватиканнан Папаның құрметін алды" деген тақырыпта The Guardian газетінде, АҚШ-тың Арканзас штатындағы Литтл-Рок епархиясының басылымында 1947 жылдың 4 шілдесінде жарияланды. Бұл атақтарды Берк пэрлігі және Август қоғамы мойындайды.
As titular King in exile, as part of maintaining his royal family's cultural heritage, Kigeli V issued chivalric orders and titles of nobility with himself as fount of honour, in accordance with traditional customs. Research in 2016 found that noble Rwandan titles were given to non Rwandans by King Mutara III, the prior King of Rwanda. This was consistent with King Kigeli V's statements that his elder brother, when he reigned as King, granted orders and noble titles to non Rwandans. An independent article confirming this was printed in an article titled "African King Gets Papal Honor from Vatican" in The Guardian, a publication of the Diocese of Little Rock, Arkansas, United States, 4 July 1947. The titles are recognised by Burke's Peerage and the Augustan Society.