Кіріспе

Тәжікстанның Хатлон облысы (Вилояти Хатлон), Тәжікстанның төрт провинциясының бірі (Вилоят), ең көп халқы бар бірінші деңгейдегі әкімшілік аймақ болып табылады. Ол елдің оңтүстік-батысында, солтүстіктегі Гиссар (Гиссар) таулары мен оңтүстіктегі Панж өзені арасында орналасқан, оңтүстік-шығысында Ауғанстанмен, батысында Өзбекстанмен шектеседі. Кеңес кезінде Хатлон Кофарнихон және Вахш өзендерінің аңғарларын қамтитын Құрған-Тюбе (Құрғантеппа) облысына (Батыс Хатлон) және Қызылсу және Яхсу өзендерінің аңғарларын қамтитын Кулоб облысына (Шығыс Хатлон) бөлінген. Екі облыс 1992 жылдың қараша айында бүгінгі Хатлон облысына (немесе вилоят/область) біріктірілді. Облыстың орталығы – Бохтар қаласы, бұрын Құрғантеппа және Құрған-Тюбе деп аталған. Хатлонның ауданы 24 700 шаршы километрді құрайды және 21 аудан мен 4 аудандық деңгейдегі қаладан тұрады. 2020 жылғы мәліметтер бойынша Хатлон халқының саны 3 348 300 адамды құрады, бұл 2010 жылғы халық санағындағы 2 677 251 адамнан асып түседі. Хатлон халқының басым бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады.

Тарих

Кеңес дәуірінде Хатлон, Сұғд (Ленинабад)пен бірге, Тәжікстанның екі маңызды мақта өсіретін аймағының біріне айналды. 1930 жылдардың басында Тәжікстанның оңтүстік бөлігіне ерекше назар аудара отырып, мақта өсіруді кеңейту мақсатында ауыл шаруашылығын ұжымдастыру агрессивті түрде іске асырылды. Бұл процеске шаруаларға қарсы бұзушылықтар, суару желісінің айтарлықтай кеңеюі, сондай-ақ тау халқы мен Өзбекстаннан келген адамдардың жазықтарға күштеп көшірілуі кірді. Осы саясаттың нәтижелерін Салуа облысының этникалық құрамында, сондай-ақ тәжік халқының өзін Гарми (таудан көшіп келгендер) немесе Кулоби деп тануында көруге болады. Бұл топтар бірікпеді және Тәжікстандағы Азамат соғысы кезінде бір-бірімен күресті. Хатлон облысы Тәжікстанда ең көп зардап шеккен аймақ болды. Азамат соғысына әкелген жанжалдар толыққанды шешілмегендіктен, аймақтағы шиеленіс әлі де сақталуда. Шығыс бөлігі – Кулоб – президент пен оның руының мекені болып табылады, сондықтан саяси ықпалы зор. Кеңес кезінде бұл аймақ Ленинабадтың үстем элитасымен ынтымақтасып, милиция, әскер және қауіпсіздік күштеріне жауапты болды. Кулоб өте консервативті аймақ деп есептеледі. Астана Бохтар мен Кулобтың бір бөлігінде Гармилер арасында ислами оппозицияға зор қолдау көрсетіледі. Құлыяб руы Хатлонға негізделген. 1996 жылдың ақпанында полковник Махмуд Худайбердиев көтеріліс ұйымдастырып, көтеріліс аяқталғаннан кейін Құлыяб руынан үш шенеунік отставкаға кететінін талап етті. Үкімет оның талабына бойын бұрды. Сонымен қатар, премьер-министр Джамшед Каримов пен Ленинабад облыстық атқару комитетінің төрағасы Әбуджалил Хамидов та отставкаға кетті.

Әкімшілік бөлімшелер

Хатлон облысы 21 ауданға және 4 аудандық деңгейдегі қалаға бөлінеді: Кулоб, Левакант, Норак және Бохтар. Аудандық құрамы: Кулоб аймағының этникалық құрамы: 85% тажиктер, 13% өзбектер, 2% басқа ұлт өкілдері. Бохтарда этникалық құрам: 59% тажиктер, 32% өзбектер және 3% орыстар.

Террорлық шабуыл

2018 жылдың 29 шілдесінде төрт велосипедші – екі америкалық, бір голланд азаматы және бір швейцар азаматы қашып кеткен жүргізушінің соққысынан қаза тауып, үш адам жарақат алды. Ресми өкілдердің мәліметінше, террористер велосипедшілер тобына шабуыл жасап, содан кейін көліктен түсіп, пышақпен шабуылдады. Қауіпсіздік күштері 4 күдіктіні жоқ етті, ал 1 күдікті ұсталды.