Кіріспе

Қазіргі заманғы бейсболға дейінгі кезең

19 ғасырдың бейсболға дейінгі алғысы – таунбол, townball немесе Филадельфия таунболы, Солтүстік Америкада 18-ші және 19-шы ғасырларда ойналған, раундерстің ұқсас түрі және қазіргі бейсболдың алғысы болған доп пен таяқпен ойналатын, қауіпті аймақтан шығуға болатын ойын. Кейбір аймақтарда, Филадельфия және Огайо және Миссисипи өзендерінің бойындағы аймақтарды қоса алғанда, жергілікті ойын Таун Болл деп аталды. Басқа аймақтарда жергілікті ойын "негіз", "шеңбер доп", "негіз доп" немесе жай ғана "доп" деп аталды; 1840 жылдары "Нью-Йорк ойыны" дамығаннан кейін, ол кейде "Жаңа Англия ойыны" немесе "Массачусетс бейсболы" деп аталды. Ойыншылар – жасыл шабындықта импровизацияланған доптар мен таяқтармен ойнаған мектеп оқушылары немесе ұйымдастырылған клубтардағы жас жігіттер болуы мүмкін. Бейсбол басымдыққа ие болған сайын, таунбол бейсболға ұқсас, көне немесе ауылдық ойындарды сипаттау үшін қолданылатын кездейсоқ терминге айналды.

Қалалық бал және "Даблдей" мифы

Таунболдың бейсболдың пайда болуына қатысы 1900 жылдардың басынан бері талқыланып келеді, және бұл пікір таласы редактор мен оның баспагері арасындағы достық даудан туындаған. 1903 жылғы «Spalding’s Official Base Ball Guide» басылымында, Англияда туған редактор Генри Чэдвик: «Жаңа Йорк ойыны таунболды жақсартқандай, таунбол да екі ғасырлық ағылшын ойыны – раундерстің жақсартылған түрі болды» деп жазды. Жұлдыз ойыншы, спорттық жабдықтар кәсіпкері және «Spalding Guide» баспагері Альберт Гудвилл Сполдинг бейсболдың шығу тегі американдық екенін мәлімдеді. Сполдинг 1905 жылдың 15 қаңтарындағы «Washington Post» газеті үшін «Бейсболдың шығу тегі және ерте тарихы» атты мақала жазды. Ол төрт лақтырушы мен төрт соққышы төрт бұрышта тұрып ойнайтын «Төрт ескі мысық» ойынын сипаттады. «Бір тапқыр американдық бала» алаңның ортасына бір лақтырушыны қою идеясын ойлап тапты, - деп жазды Сполдинг. «Бұл көп жылдар бойы ескі Таунбол ойыны ретінде белгілі болды, қазіргі бейсбол ойыны, әрине, ағылшын балаларының пикник ойыны – «Раундерс» емес, одан туындады». Кейіннен, 1905 жылы Сполдинг бұл мәселені зерттеу үшін Миллс комиссиясы деп аталатын сарапшылар тобын ұйымдастырды. Аберн Грейвстің куәлігі Миллс комиссиясының Аберн Даблдей бейсболды 1839 жылы ойлап тапқан деген тұжырымының негізін құрады. Ол Нью-Йорк штатының Куперстаун қаласындағы жігіттер бейсболдан бұрын ойнаған «ескі» ойын ретінде таунболды атады. Грейвс сипаттаған таунбол ойынында соққышы лақтырылған допты жалпақ таяқшамен ұрып, елу фут қашықтықтағы мақсатқа қарай жүгіріп, қайтадан кері қайтқан. Грейвс ойын алаңында әдетте 20-дан 50-ге дейін бала болғандығын, бұл допты ұстауға тырысқандардың арасында көптеген соқтығысуларға әкелгенін айтты.

Филадельфия қалалық шары

Қалалық доп деп аталатын ойын туралы көптеген әңгімелер жылдар өткен соң естеліктер мен шағылысулар түрінде жазылған. Сол кездегі сипаттамаларды табу қиын. Ең ерте мысалдардың бірі – 1857 жылдың 19 қыркүйегінде жарық көрген «Нью-Йорк Клиппер» газетіндегі Germantown (қазір Филадельфияның бір бөлігі) қаласында өткен «Қалалық доп ойыны» туралы хабарлама. 1860 жылдың 11 тамызындағы «Клиппер» газеті тағы бір ойын туралы жазып, былай деді: «Олимпиада клубы 1832 жылдан бері жұмыс істеп келеді, сондықтан ол Филадельфия қаласындағы қалалық доп ұйымының алғашқы ұйымы болып саналады». 1831 және 1832 жылдары бейресми топтар Филадельфиядағы Маркет көшесінде және Нью-Джерси штатының Камден қаласында, Делавэр өзенінің арғы бетінде қалалық доп ойнаған. Ирвинг Лейтнер 19 ғасырға тән бір дереккөзден келтіреді: «Ойыншылардың барлығы 25 жастан асқан еді, олардың осындай ойын ойнағанын көру ойыншылардың достарының арасында үлкен қуаныш тудырды. Сол кезде алаңға шығып ойнау үшін жігер керек болды, себебі ойынға қарсы пікірлер өте күшті болды». 1833 жылы екі топ бірігіп, Олимпиадалық доп клубын құрды. «Бейсбол» кітабына кіріспе жазған Джон Монтгомери Уорд Филадельфиядағы ойын туралы былай деп жазды: «Бірінші күні жаттығуға жеткілікті мүшелер болмағандықтан, қалалық доп құрастыру мүмкін болмады, сондықтан «екі ескі мысық» ойыны ойналды. Бұл қалалық доп раундерге соншалықты ұқсас болғандықтан, біреуі екіншісінің прототипі болуы керек, бірақ қалалық доп пен бейсбол екі түрлі ойын болды». 1860 жылы осы қалалық доп клубы бейсболды қабылдауға шешім қабылдағанда, оның көптеген маңызды мүшелері отставкаға кетті, себебі соңғы ойынға деген қарсылық өте күшті болды. Олимпиадалық доп клубының жарғысының көшірмесі сақталған, бірақ онда клубты басқару ережелері ғана бар, доппен ойнау ережелері жоқ. Сол кездегі есептерде Филадельфиядағы қалалық допты екі командада он бір ойыншыдан тұратын командалармен, төрт базамен және соққы соққышы төртінші және бірінші базалар арасында тұрып ойнағандығы айтылады. Олар екі иннингке дейін «барлығы шығып қалғанға» дейін немесе он бір иннингке дейін «бір шығып, барлығы шығып қалғанға» дейін ойнады. Әдеттегі ойындарда көп голдар соғылды, жеңімпаз команда көбінесе 75 голдан асты. Ойыншылар өздеріне жеңіс туын және доп жасаған делінеді. Олар екі түрлі жеңіс туын қолдануға шебер болды. Екі қолмен соққы беру үшін крикет сияқты жалпақ жеңіс туы қолданылды. Бір қолмен соққы беру үшін кішкентай дөңгелек жеңіс туы, «делилл» деп аталды, таңдалды. Олимпиада командасы үш онжылдық бойы бейсбол, викет, ескі мысық және қалалық доптың түрлі нұсқаларын ойнағандығына дәлелдер бар. Филадельфиядағы қалалық допта «әр соққы гол немесе аутпен аяқталады». Базалар бір-біріне өте жақын орналасқан, олар қауіпсіз орын емес, тек соққышы-жүргіштің өтуі керек маршрутты белгілеу үшін ғана қолданылды. «Суға батыруға» рұқсат етілді, бірақ бұл сирек кездесетін жағдай еді. 1860 жылы Олимпиада командасы заманауи «Нью-Йорк ойынына» көшті, бірақ ескі стиль әлі де ауылдық жерлерде ойналып жатты. Сол жылы, бастапқыда қалалық доп клубы ретінде құрылған Филадельфияның «Атлетик» клубының мүшелері Нью-Йорк стиліндегі бейсбол және қалалық доптан екі жарысқа қатысу үшін Пенсильвания штатының Мауч Чанк қаласына сапар шекті. Мауч Чанк командасы «А» командасын қалалық допта 45:43 есебімен жеңді. Бірақ Нью-Йорк ережелері бойынша «А» командасы ауылдық ойыншыларды 34:2 есебімен жеңді. «Атлетик» клубы көп ұзамай ұлттық бейсболда жемісті нәтижелер көрсетті. Олимпиада клубы «А» командасымен қатты жарияланған бәсекелестіктен кейін 1864 жылы ірі матчтардан шығып, көптеген мүшелері қалалық доп ойнауға оралды.

Батыстағы қала шары

Огайо штатының Цинциннати қаласында 1860 жылы Excelsior Townball клубы құрылды; ойыншылар жас мектеп мұғалімдері, олардың достары және аурухана стажерлары болды. Олар төрт иннингтен тұратын ойындарда бір қолмен соққан кішкентай таяқшаны пайдаланды, әр командада 10-15 ойыншыдан болады. 1863 жылы ресми Цинциннати Buckeye Townball клубы құрылды. Индианалық жазушы Эдвард Эгглестон Азамат соғысынан бұрынғы мектеп ауласындағы ойынды еске алады: «Қалалық доп – бұл ғылыми, бірақ одан да әлдеқайда қызықты емес «ұлттық ойын» бейсболдың пайда болған ежелгі ойындарының бірі. Сол кезде «ұлттық ойын» туралы ой жоқ еді. Шығыс жастары алаңдағы бейсболды, ал батыс жастары қалалық допты еркін және қуанышпен, жұмсақ доптармен, қарапайым таяқшалармен және ешқандай мақтансыз ойнады. Есептер болған жоқ, бірақ қалалық доптағы ұстау немесе шығару бүкіл команданы алаңнан шығарып, қалғандарына таяқшаны немесе «педлді» ұстауға мүмкіндік берді». Scribner's Monthly журналы, 1879 жылғы наурыз. Иллинойс штатының Кантон қаласы 1837 жылы құрылды. Қала басшыларының (альдермендердің) алғашқы отырысында, 1837 жылғы 27 наурызда, Ережелердің 36-тармағы қабылданды: «Шәмбі күні банди, крикет, мысық, қалалық доп, бұрыштық доп, овербол, бестік немесе кез келген басқа доп ойыны ойнаған кез келген адам, немесе кез келген қоғамдық орында доллар немесе он центтік монета лақтырған немесе кез келген басқа ойынға қатысқан жағдайда, сотталған жағдайда бір доллар айып төлейді». Генри Дж. Филпот өзін «Миссисипи өзенінен жиырма шақырым қашықтықтағы ауылдық мектептерде оқушы және мұғалім ретінде, ал Сент-Луис пен Сент-Пол қалаларының арасындағы жарты жолда» деп сипаттады. Ол 1890 жылы Popular Science Monthly журналы үшін «Доппен ойнайтын балалар ойыны» атты әңгіме жазды. Филпоттың айтуынша, балалар «Ескі мысықты» сегізден астам ойыншы жиналғанша ойнады; содан кейін олар қалалық допқа ауысты. «Қалалық допта әлі де алаңдағы ойыншылар мен ішкі алаңдағы ойыншылар арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ. Пичер мен қақпашы таңдалғаннан кейін, командадағы қалғандары қалаған жеріне баратын және барлық соққышыларды шығарғанша соққыға қатыспайтын». Ол бейсбол енгізілгеннен кейін қалалық доптың «мұндай өзгеше болғанын, сондықтан бірнеше жыл бойы екі ойын қатар ойналды, әрқайсысы өз атын сақтап қалды» деп жазады.

Массачусетс ойыны

Жаңа Англия тұрғындары өз ойынын көбінесе "негіз" немесе "дөңгелек доп" деп атаған (негіздерді айналып шабудан). "Массачусетс ойыны" немесе "Жаңа Англия ойыны" Бостон аймағында көптеген клубтардың белсенді қатысуымен ресми түрде қалыптастырылды. 1858 жылы Массачусетс штатының Дедхам қаласындағы Бейсболшылардың Массачусетс қауымдастығы ережелер жинағын жасады. Бұл ойынды 10-14 ойыншы ойнады, 4 база 60 фут арақашықтықта орналастырылды және шектеулі аймақ болған жоқ. Доп қазіргі бейсбол допынан әлдеқайда кіші және жеңіл болды, ал ойыншыларды доппен "соқтыру" арқылы (лақтырылған доппен тигізу) ойыннан шығаратын. Иннингтерде бір аут, барлығы аут болып есептелді және 100 ұпайға бірінші болып жеткен команда жеңіске ие болды. 1860 жылдарға дейін қолдаушылары болғанымен, Массачусетс ойыны "Нью-Йорк ойыны" бейсболымен, оның Knickerbocker ережелерімен ығыстырылды, ол қазіргі бейсбол ойынының негізін құрады.

Ескі үлгідегі бас бас

Бейсболдың алғашқы ойындарына кейіннен қолданылған тағы бір термин – "ескі үлгідегі бейсбол" болды. Бұл ойын, әдетте, әр командада көп ойыншы бар, бейсболдың бір түрі ретінде қарастырылды, онда алаң қорғаушылары допты жүгірушіге лақтыратын. Ньюарк (Нью-Джерси) қаласындағы Knickerbocker Antiquarian Base Ball Club кем дегенде 1865 жылға дейін ескі үлгідегі бейсбол ойнауды жалғастырды. Азамат соғысынан кейін, ескі ойыншылар пикниктер мен қайырымдылық шараларында дәстүрлі бейсболдың көрсетілімдерін ұйымдастыратын. Мысалы, 1888 жылы Висконсин штатының Маустон қаласында өткен "Ескі қоныс аудару мерекесінде" "ескі үлгідегі бейсбол ойыны" да болды. Қызығы, Куперстаун тарихында бейсбол туралы айтылған жалғыз дерек – ескі үлгідегі ойынды сипаттау: 1877 жыл. Тамыз айында мұнда "Қызылдар" командасын судья Стерджес, ал "Көктер" командасын судья Эдик басқарды, 16 ойыншыдан құралған ескі үлгідегі бейсбол ойыны өтті. Жеңіс "Көктер" командасына бұйырды. Ойынға көптеген адам жиналды. Көптеген мақалалар ескі ойынға деген құштарлықпен жазылды. Роберт Ж. Бердеттің "Ролло ойнауды үйренуі" атты әңгімесінде осы ностальгия сатиралық түрде көрсетілген: "Ол қалалық доп, жақсы ескі қалалық доп деді! Командадағы ойыншылар санына шектеу қойылмаған. Айналысы 300 футтен бір мильге дейін болатын, біз бос Пингри учаскесінде немесе ашық далада ойнағандығымызға байланысты. Найзағайдың ескегіне ұқсас, бірақ қора есігінен кішірек тақта қолданылатын. Доп қатты үнді резеңкесінен жасалған, кішкентай бала оны жүз футқа дейін тебуге, ал үлкен бала, гикори таяқшасымен, тік жарға немесе көлге асыра салуға қабілетті еді. Бірінші күні мектептің барлық терезелерін сындырып, маусым аяқталар кезде ауылдың барлық әйнектерін қираттық. Ойынды бірінші бастаған команда мектеп біткенше немесе соңғы бала қайтыс болғанша ойнауын жалғастырды." Американың әдебиеті мен юморы, 5-том, 1907 жыл. Қалалық доптың түрлері, әсіресе ауылдық жерлерде, 20 ғасырдың басына дейін мектеп аулаларында танымал болды. Соңғы кезде Массачусетс ережелері кейде "көне стильдегі" бейсбол клубтары, мысалы, Нью-Йорк штатының Куперстаун қаласындағы Leatherstocking Base Ball Club сияқты клубтармен қолданылады.

Авраам Линкольн

Протобол жобасы Авраам Линкольнді 1840 жылдары ойыншы ретінде тізімдейді. Биограф Альберт Бевериджтің айтуынша, "Ол ашық спорт түрлеріне – жаяу жүгіру, секіру, домалақ секіру, қала шары және күреске құлшынып қатысқан". Протоболға қатысты тағы бір деректе Генри К. Уитни Линкольн Азамат деген еңбегінде 1860 жылғы болашақ президент туралы былай деп жазады: "Конвенциядағы жағдайды реттеу кезінде Линкольн қызығушылықты азайтуға тырысты – аздап бильярд ойнап, қала шарымен ойнап, әңгіме айту арқылы". Ирвинг Лейтнер Линкольннің саяси жақын достарының бірі Фрэнсис П. Блэрдің немересі Фрэнк Блэрдің әңгімесін келтіреді: "Біз сегіз-он адамнан тұратынбыз, жасымыз сегізден он екіге дейін болды. Мен жеті-сегіз жаста болсам да, Линкольн мырзаның келуі біз үшін маңызды оқиға болды және жадымда қалды. Ол жиі біздің жерге келіп тұратын. Біз жігіттер бірнеше сағат бойы үлкен алаңда "қала шары" ойнайтынбыз, ал Линкольн мырза осы ойынға ынтамен қосылатын. Оның балалармен қалай жүгіргенін, қадамдарының қаншалықты ұзын болғанын, пальтосының арт жағы қаншалықты көтерілгенін және біз оны доппен қалай ұруға тырысқанымызды анық есімде сақтаймын. Ол біз сияқты ойынның мәніне толыққанды енді, біз оның келуін әрқашан қуанышпен қарсы алдық.

Тай Кобб

Тай Кобб өзінің "Бейсболдағы өмірім" кітабында 1898 жылы Джорджияда бейсбол ойнағаны туралы былай деп жазды: "Он бір және он екі жасымда мен сиыр жайылымдағы бейсбол ойнағанды ұнататынмын - біз оны қалалық доп деп атайтынбыз". Ол, жіптен жасалған допты соғып, "кейін қарсылас сол допты қайтарып алып, сені соққыға түсіруге тырысқанда базалардың айналасын асығыс қуып жүргенбіз" деп жазды. Қалалық доптың осы түрінде, хоум-ран соққан ойыншыға тағы бір рет соққы беруге мүмкіндік берілді.