Эдвин Эрнест Сальпетер: Астрофизик өмірі мен ғылыми еңбектері
Edwin E. Salpeter
Эдвин Салпетер: австриялық-австралиялық-американ ғарыш физигі, нацистерден қашқан ғалым. Корнелл университетінде жұмыс істеген, маңызды зерттеулер авторы.
Edwin Ernest Salpeter (3 December 1924 – 26 November 2008,) was an Austrian–Australian–American astrophysicist.
Өмір
Венада еврей отбасында туған Салпетер, нацистерден қашу үшін жасөспірім кезінде Австриядан Австралияға эмиграциялады. Ол 1939-1940 жылдары Сиднейдің ұлдарға арналған орта мектебінде (Sydney Boys High School) және Сидней университетінде оқыды, онда 1944 жылы бакалавр, ал 1945 жылы магистр дәрежесін алды. Сол жылы ол шетелде оқуға стипендия алып, Англияның Бирмингем университетіне түсті. 1948 жылы сэр Рудольф Пейерлстің ғылыми жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Өмірінің соңына дейін Корнелл университетінде жұмыс істеді, онда физика ғылымдарының көрнекті профессоры, Джеймс Гилберт Уайт атымен аталады. Салпетер 2008 жылғы 26 қарашада Нью-Йорк штатының Итака қаласындағы үйінде лейкемиядан көз жұмды.
Born in Vienna to a Jewish family, Salpeter emigrated from Austria to Australia while in his teens to escape the Nazis. He attended Sydney Boys High School (1939–40) and Sydney University, where he obtained his bachelor's degree in 1944 and his master's degree in 1945. In the same year he was awarded an overseas scholarship and attended the University of Birmingham, England, where he earned his doctorate in 1948 under the supervision of Sir Rudolf Peierls. He spent the remainder of his career at Cornell University, where he was the James Gilbert White Distinguished Professor of the Physical Sciences. Salpeter died of leukemia at his home in Ithaca, New York on 26 November 2008.
Ғылыми еңбектері
1951 жылы Салпетер жұлдыздардың гелий-4-ті көміртегі-12-ге трипл-альфа процесі арқылы тікелей емес, бериллий-8-дің аралық метастабильді күйі арқылы жаға алатынын ұсынды, бұл жұлдыздардағы көміртектің пайда болуын түсіндіруге көмектесті. Кейін ол Галактикадағы әртүрлі массадағы жұлдыздардың пайда болу жиілігінің бастапқы массалық функциясын есептеп шығарды. Ол массаның артуымен әр массалық диапазонға сай жұлдыздардың саны тез азаятынын көрсетті. 1964 жылы Салпетер және дербес Яков Б. Зельдович массивті қара тесіктердің айналасындағы аккрециялық дискілер квазарлардың (ең жарқын белсенді галактикалық ядролардың) сәулелендіретін үлкен энергия мөлшеріне жауапты екенін алғаш айтты. Қазіргі уақытта бұл белсенді галактикалық ядролардың және олармен байланысты галактикааралық релятивистік ағындардың физикалық себептерін түсіндірудегі ең қабылданған теория болып табылады. 1970 жылдардың басында Салпетер молекулалық сутегінің және көптеген басқа молекулалық түрлердің жұлдызаралық кеңістікте газ фазасында емес, негізінен шаң бөлшектерінің бетінде пайда болатынын анықтады.
In 1951 Salpeter suggested that stars could burn helium 4 into carbon 12 with the Triple alpha process not directly, but through an intermediate metastable state of beryllium 8, which helped to explain the carbon production in stars. He later derived the initial mass function for the formation rates of stars of different mass in the Galaxy. It shows that the number of stars in each mass range decreases rapidly with increasing mass. In 1964 Salpeter and independently Yakov B. Zel'dovich were the first to suggest that accretion discs around massive black holes are responsible for the huge amounts of energy radiated by quasars (which are the brightest active galactic nuclei). This is currently the most accepted explanation for the physical origin of active galactic nuclei and the associated extragalactic relativistic jets. In early 1970s, Salpeter discovered that molecular hydrogen and many other molecular species are formed in the interstellar medium not as much in the gas phase but primarily on the surfaces of dust particles.
Отбасы
1950 жылы Рига қаласында, Латвияда туған нейробиолог Мириам (Мика) Маркқа (1929–2000) үйленді; ол 1982 жылдан 1988 жылға дейін Корнелл университетінің нейробиология және мінез-құлық кафедрасын басқарды. Нейробиологиялық ғылымдар қоғамы оның құрметіне Мика Салпетер сыйлығын тағайындады; ол "нейробиология саласында көрнекті жетістіктерге қол жеткізген және сонымен қатар нейробиологиядағы әйелдердің мансаптық өсуіне үлкен үлес қосып, оларды қолдаған тұлғаны марапаттайды". Салпетерлердің Джуди және доктор Шелли Салпетер есімді екі қызы болды. Мириамның қазасынан кейін Эдвин Антония Шоусқа үйленді.
In 1950 he married Miriam (Mika) Mark (1929–2000), a neurobiologist born in Riga, Latvia; she was chairwoman of the department of neurobiology and behavior at Cornell from 1982 to 1988. The Society for Neuroscience created the Mika Salpeter award in her memory; it "recognizes an individual with outstanding career achievements in neuroscience who has also significantly promoted the professional advancement of women in neuroscience." The Salpeters had two daughters, Judy Salpeter and Dr. Shelley Salpeter. After Miriam's death, Edwin married Antonia Shouse.