Кіріспе
"In loco parentis" термині, латын тілінен аударғанда, "ата-ананың орнына" дегенді білдіреді. Бұл түсінік алғашында ағылшын ортақ құқығынан туындаған және заңның екі бөлек саласында қолданылады. Біріншіден, колледждер мен мектептер сияқты білім беру ұйымдарына студенттерінің ең жақсы мүдделерін қорғау үшін дискрециялық өкілдік береді, бірақ студенттердің азаматтық құқықтарын бұзуға рұқсат етілмейді. Екіншіден, бұл түсінік биологиялық емес ата-анаға, егер ол өзін ата-ана ретінде көрсетсе, биологиялық ата-ананың заңдық құқықтары мен міндеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік беруі мүмкін. "In loco parentis" түсінігі "parens patriae" түсінігінен, психологиялық ата-ана түсінігінен және бала асырап алудан өзгеше.
The term in loco parentis, Latin for "in the place of a parent", refers to the legal responsibility of a person or organization to take on some of the functions and responsibilities of a parent. Originally derived from English common law, the doctrine is applied in two separate areas of the law. First, it grants educational institutions such as colleges and schools discretion to act in the best interests of their students, although not allowing what would be considered violations of the students' civil liberties. Second, this doctrine may allow a non biological parent to exercise the legal rights and responsibilities of a biological parent if they have held themselves out as the parent. The in loco parentis doctrine is distinct from the doctrine of parens patriae, the psychological parent doctrine, and adoption.
Бастауыш және орта білім беру
Cheadle Hulme School, бастапқыда Манчестер қоймашылары мен кеңсе қызметкерлерінің жетімдер мектебі деп аталған, 1855 жылы құрылған, әлемдегі алғашқы мемлекеттік білім беру заңы – 1870 жылғы Бастауыш білім беру туралы заңға (33 & 34 Vict. c. 75) дейін «ата-аналар орнында» қағидасын өз ұраны етіп қабылдады. Бұл қағидаға алғашқы үлкен шектеу АҚШ Жоғарғы Сотының West Virginia State Board of Education v. Barnette (1943) ісінде болды, онда сот оқушыларды АҚШ туына салют етуге мәжбүрлеуге болмайтынын шешті. 1960 және 1970 жылдардағы Tinker v. Des Moines Independent Community School District (1969) сияқты істерде жағдай өзгере түсті, онда Жоғарғы Сот «оқушының сыныпта болсын, сыртында болсын, кез келген себеппен – уақыты, орны немесе мінез-құлқына байланысты – сабақтың нормальды жүргізілуіне кедергі келтіретін немесе басқалардың құқықтарын бұзатын әрекеттері Конституциялық сөз бостандығы кепілдігімен қорғалмайды» деп шешті. Ересектердің сөз бостандығы да «уақыт, орын және тәсіл» шектеулеріне бағынады, сондықтан мұндай шектеулер мектептердің «ата-аналар орнында» болуына байланысты емес. Tinker v. Des Moines Independent Community School District (1969) ісінде Жоғарғы Сот мектеп әкімшілігінің сөз бостандығын шектеуін ақтауы үшін, олар «әрекеттерінің себебі жай ғана беймәлім пікірге қарсы болудан туындаған ыңғайсыздық пен жағымсыздық емес, басқа да факторлар болуын көрсетуі керек» деп шешті, соның арқасында мектептер мектептің жұмысына кедергі келтіретін мінез-құлықты тыйымдай алады. Сот Tinker-дің қолғап тағу әрекетінің бұзушылық тудырмағанын анықтады және олардың әрекеті Конституциялық қорғалған символдық сөз бостандығын білдіретінін тапты. New Jersey v. T. L. O. (1985) ісінде Әділ Уайт былай деп жазды: Іс, оқушының жеке өміріне қатысты заңды күдік негізінде мемлекеттік мектеп аумағында сөмкенің тексерілуін заңды деп тапты, бұл оқушының жеке өміріне қатысты заңды үміті мен мемлекеттік мектептің тәртіпті сақтау мүддесі арасындағы тепе-теңдік бар екенін көрсетеді. Алайда, Hazelwood School District v. Kuhlmeier (1987) ісінде Жоғарғы Сот «Мемлекеттік мектептердегі оқушылардың Бірінші түзетудегі құқықтары басқа жағдайлардағы ересектердің құқықтарымен автоматты түрде бірдей емес және мектеп ортасының ерекше ерекшеліктерін ескере отырып қолданылуы керек» деп шешті және мектептер мектептің демеушілігімен шығарылатын басылымдарды (мысалы, мектеп газеттерін) мазмұны «оның негізгі білім беру миссиясына қайшы келсе» цензуралай алады. Мектеп формасы, шкафтар, ұялы телефондар және жеке ноутбуктерді мемлекеттік мектеп әкімшілігінің тексеруі сияқты басқа да оқушыларға қатысты мәселелер әлі Жоғарғы Сотта қарастырылмады. Жеке мекемелер мемлекеттік мекемелерге қарағанда студенттерге қатысты көбірек билікке ие және әдетте ережелерді өзбетімен белгілеуге рұқсат етіледі. Кентукки штатының Жоғарғы сотының Gott v. Berea College (1913) ісінде «колледж немесе университет студенттерді қабылдау талаптарын және олардың мінез-құлқына қатысты ережелерді белгілей алады, ал студент ретінде кірген адам осы басқару ережелеріне сәйкес келуге келіседі» деп шешілді, ал мемлекеттік қаржыландырылатын мекемелер осы мүмкіндікке ие бола алмайды. Morse v. Frederick (2007) ісінде сот төрешісі Кларенс Томас көпшіліктің пікірін қолдап, Tinker-дің шешімі «сот билігінің мемлекеттік білім беруге қатысты дәстүрлі рөлінің түсінігіне» қайшы келеді және мемлекеттік білім беру тарихын елемеді деп мәлімдеді. Оның пікірінше, сот билігінің студенттердің сөз бостандығын анықтаудағы рөлі «ата-аналар орнында» қағидасымен шектеледі. Ол Lander v. Seaver (1859) ісіне сілтеме жасады, онда «ата-аналар орнында» қағидасы мектептерге мектеп немесе мұғалім мектеп мүддесіне және білім беру мақсаттарына қайшы келетінін білген оқушылардың пікірін жазалауға мүмкіндік берді. Бұл шешім бойынша, доктринаның шектеулері заңдық қасақаналық әрекеттеріне немесе тұрақты зиян келтіретін әрекеттерге ғана қатысты. Бұл екеуінің де Tinker ісінде орын алмағаны анықталды.
The case upheld the search of a purse while on public school property based upon reasonable suspicion, indicating there is a balancing between the student's legitimate expectation of privacy and the public school's interest in maintaining order and discipline. However, in Hazelwood School District v. Kuhlmeier (1987) the Supreme Court ruled that "First Amendment rights of students in public schools are not automatically coextensive with the rights of adults in other settings, and must be applied in light of the special characteristics of the school environment" and schools may censor school sponsored publications (such as a school newspaper) if content is " inconsistent with its basic educational mission." Other student issues such as school dress codes along with locker, cell phone, and personal laptop computer searches by public school officials have not yet been tested in the Supreme Court. Private institutions are given significantly more authority over their students than public ones, and are generally allowed to arbitrarily dictate rules. In the Kentucky State Supreme Court case Gott v. Berea College (1913), it was upheld that a "college or university may prescribe requirements for admission and rules for the conduct of its students, and one who enters as a student implicitly agrees to conform to such rules of government", while publicly funded institutions could not claim the same ability. In Morse v. Frederick (2007) Justice Clarence Thomas, concurring with the majority, argued that Tinker's ruling contradicted "the traditional understanding of the judiciary's role in relation to public schooling," and ignored the history of public education. He believed the judiciary's role to determine whether students have freedom of expression was limited by in loco parentis. He cited Lander v. Seaver (1859), which held that in loco parentis allowed schools to punish student expression that the school or teacher believed contradicted the school's interests and educational goals. This ruling declared that the only restriction the doctrine imposed were acts of legal malice or acts that caused permanent injury. Neither of these were the case with Tinker.
Жоғары білім
In loco parentis АҚШ-та бастауыш және орта білім беруде қолданыла берсе де, жоғары білім беруде бұл ұғымның қолданылуы көбінесе тоқтатылды. Бұрын олай болған емес. 1960 жылдарға дейін студенттердің жеке өміріне көптеген шектеулер қойылды. Әйелдер әдетте кешкі сағат 10-ға дейін үйде болуға міндеттелді, ал жатақханалар жыныс бойынша бөлінді. Кейбір университеттер «әдепсіз» деп танылған, әсіресе әйел студенттерді оқудан шығарып жіберді. Одан да маңыздысы, университеттер кампуста сөз бостандығын шектеді, көбінесе жағымсыз немесе әртүрлі көзқарастарды ұстанатын ұйымдарға сөйлеуге, ұйымдастыруға, демонстрациялар өткізуге немесе қандай да бір әрекет жасауға тыйым салды. Бұл шектеулер 1960 жылдардағы студенттік қозғалыстар тарапынан қатаң сыналып, Калифорния университетінің Берклидегі Сөз бостандығы қозғалысы осы себептерге байланысты құрылды, бұл басқа да студенттерді қарсылықтарын күшейтуге ынталандырды. 1961 жылғы «Диксон Алабамаға қарсы» ісі АҚШ жоғары білім беруінде in loco parentis-тің аяқталуының бастауы болды. АҚШ-тың бесінші апелляциялық округтік соты Алабама штатының колледжі студенттерді заңды процедурасыз бірден шығара алмайтынын анықтады. Дегенмен, бұл өз құқықтарын пайдаланатын студенттерді институт ережелерін бұзғаны үшін сотқа шақырудан қорғамайды.
Ауруханалар мен қарттар үйлері
Күтімшілер мен басқарушылар ата-ананың орнына қамқорлық міндетін атқарады. Ата-анасы болмаған жағдайда, балаға басқа туысы немесе ата-ананың құқықтарын атқаруға уәкілді адам келісім бере алады. Күтімге алынған балалар үшін, әдетте жергілікті билік органдары толық ата-аналық құқықтарға ие болады және келісімді әлеуметтік қызметтер директоры немесе оның орынбасары қол қоюы керек. Егер бала өз еркімен күтімге алынса, ата-анасы әлі де қамқоршы болып саналады және олардың келісімі алынуы тиіс. Заң бойынша, ата-аналар өз балалары үшін жауапты. Қызметкерлердің этикалық міндеті – балаға көрсетілетін күтім ата-ананың білім деңгейіне қарамастан, бірдей жақсы болуын қамтамасыз ету. Дегенмен, сирек жағдайларда дәрігер ата-ананың сауаттылығының немесе түсінік деңгейінің жеткіліксіздігінен туындаған жағдайға тап болады, бұл оларға болып жатқан жағдайды толыққанды түсінуге кедерілді етеді. Кейде отбасының басқа мүшелері де ата-ананың орнында әрекет ете алады, ал барлық тараптың мүддесін қорғайтын, ақылға қонымды ұсыныстар бере алатын қолдау көрсететін әже-шешелердің болуы көңіл көтеріп, сенімділік сыйлайды. Кейде мұндай келісімді ресми түрде бекіту қажет болуы мүмкін. Егер ата-аналық жауапкершілікті немесе қабілеттілікті кім жүзеге асыратынына күмән болса, балаларды қорғау тобының қатысуы міндетті.
Үндістан
Үндістан заңдарында in loco parentis ережесі қарастырылған. Үндістан заңдары бойынша жануарлар, траст (мүліктік жоспарлау мақсатында құрылғандарды қоса алғанда), қайырымдастық ұйымдар, корпорациялар, басқару органдары және т.б. сияқты адам емес ұйымдар «заңды тұлға» мәртебесіне ие болып, сотқа шақыру және сотқа берілу, мүлікке ие болу және беру, салық төлеу сияқты заңдық құқықтар мен міндеттерге ие. Жануарларға қатысты сот істерінде жануарлар «заңды тұлға» мәртебесіне ие, ал адамдар жануарлардың әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін, ата-ананың кәмелетке толмаған балаларына қатысты болғандай, «loco parentis» рөлінде әрекет етуге заңдық міндетті. Сиыр контрабандасы ісінде Пәнджаб және Харьяна жоғарғы соты «құстар мен су жануарларын қоса алғанда, жануарлардың барлық әлемі» тірі адамның құқықтары, міндеттері және жауапкершілігімен сәйкес жеке заңды тұлғаға ие екенін және адамдардың жануарлардың әл-ауқатын қамтамасыз ету нормаларын белгілеуде «loco parentis» рөлінде екенін мәлімдеді, мысалы, жануарлармен тартылған көліктерде төрттен аспауы керек, ал жүк тасуға арналған жануарлар белгіленген лимиттен артық жүктелмеуі керек, және жануарлар көлбеуге жүк көтергенде лимит жартысына дейін төмендетілуі керек.