Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Либералдық демократиялық партия (Либерал Демократ Партиясы, ЛДП) – Түркиядағы классикалық либералдық партия. ЛДП 1994 жылы түрік кәсіпкері Бесім Тибюк «Либерал партия» ретінде құрды. 2024 жылдың қаңтарында жарияланған деректерге сәйкес, партияның 3 601 мүшесі бар. Тибюк Түркия Президенті Тургут Өзал 1993 жылдың 17 сәуірінде қайтыс болғанға дейін кеңесшісі болды. Тургут Өзал қайтыс болғаннан кейін Бесім Тибюк Түркиядағы либералдық қозғалысты күшейту үшін жаңа партия құруға шешім қабылдады. Тибюк партияны алғаш рет «Либерал партия» деп құрды, бірақ «1994 жылғы Либералдық демократиялық партияның кезекті съезінде» партияның атауы «Либерал партиядан» «Либералдық демократиялық партияға» өзгертілді. 2002 жылғы жалпы сайлауда партиясы сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Тибюк 2002 жылдың 25 қарашасында отставкаға кетті, оның орнын Низам Кағытçıбасы басты, ол 48 күн ғана қызмет етті және Эркан Чалы дауыспен тағайындалды. Чалы 336 күн қызмет етті, содан кейін Ұлы Ұлттық жиналыстың депутаты Эмин Ширин оның орнын басты, ол 2003 жылдың 14 қазанында АКP-ден кетіп, партияның 1-ші кезектен тыс съезінде Либералдық демократиялық партияға қосылған болатын. Кейіннен Эмин Ширин 2004 жылдың 13 ақпанында партиямен пікір келіспеушілікке байланысты төрағалықтан және партия мүшелігінен кеткенін жариялады. Осылайша, 2003 жылдың 14 желтоқсаны мен 2004 жылдың 13 ақпаны аралығында партия тарихында алғаш рет және соңғы рет Түркия Ұлы Ұлттық жиналысында өкілдік алды. Хакан Чизем бос орынды алып, 2005 жылдың 20 маусымына дейін партия төрағасы болды. Кейіннен Цем Токер Чиземді дауыспен жеңіп, 2005 жылдың 20 маусымынан 2017 жылдың 29 қаңтарына дейін ЛДП көшбасшысы болды. Содан бері Гүлтекін Тырпанжы партия басшысы болып табылады. ЛДП-нің қазіргі саяси көзқарастарының кейбіреулері: мемлекеттік шығындар мен салықтарды азайту, салық ставкаларының төмендеуі, мемлекеттік бюрократияны қысқарту, міндетті жалпы денсаулық сақтануды жою және ерікті жеке денсаулық сақтану жүйесіне өту, міндетті әскери қызметті тоқтату және кәсіби әскери қызметке өту. ЛДП келесі жылдары партияда жас және жыныс бойынша кемсітушілікке жол бермеу принципіне байланысты жастар және әйелдер бөлімдерінің жоқ екенін мәлімдеді. Алайда, «Жас дельфиндер» (Genç Yunuslar) деп аталатын жастар тобы, ЛДП ресми ұйым деп танымаса да, әрекет етуін жалғастыруда. Түркиядағы басқа партиялардан айырмашылығы, партия өзінің ресми Twitter аккаунтында әзіл-қалжың тілінде сөйлейді. ЛДП Түркияда марихуананы заңдастыруды жақтаған алғашқы партия.
Liberal Democratic Party (Liberal Demokrat Parti, LDP) is a classical liberal party in Turkey. LDP was founded in 1994 as “Liberal Parti” by Turkish entrepreneur Besim Tibuk. According to data published in January 2024, the party has 3,601 members. Tibuk was the advisor of Turkish President Turgut Özal until Özal died on 17 April 1993. After the death of Turgut Özal, Besim Tibuk decided to found a new party to emphasize the liberal movement in Turkey. Tibuk first founded the party as "Liberal Party", but following the "1994 Liberal Democratic Party Ordinary Congress" the party's name then changed from the Liberal Party to "Liberal Democratic Party". After the failure of his party in the 2002 general elections, Tibuk resigned on 25 November 2002, leaving his office to Nizam Kağıtçıbaşı, who only remained 48 days in office and got voted out by Ercan Çalı. Çalı remained in office for 336 days, before eventually getting replaced by member of the Grand National Assembly Emin Şirin, who had resigned from AKP and joined the Liberal Democratic Party on 14 October 2003 in the party's 1st Extraordinary Congress. Later on, Emin Şirin announced his resignation from the chairmanship and party membership on 13 February 2004 due to differences of opinion with the party, and thus, between 14 December 2003 and 13 February 2004, the party was represented in the Turkish Grand National Assembly for the first and last time in its history. Hakan Çizem took over the vacant seat to remain chairman of the party until 20 June 2005. Çizem was later voted out by Cem Toker who remained the leader of LDP from 20 June 2005 to 29 January 2017. Since then, Gültekin Tırpancı has been the leader of the party. Some of LDP's current political views include reducing government spending and taxes, lowering tax rates, reducing government bureaucracy, abolishing the compulsory General Health Insurance and switching to a voluntary private health insurance system, ending compulsory military service and switching to professional military service. LDP announced in the following years that there were no youth branches and women's branches in the party due to the principles of not making age and gender discrimination in the administration. However, the youth group called "Genç Yunuslar" (Young Dolphins) continues to exist even though it is not considered an official organization by LDP. Unlike other parties in Turkish politics, the party uses a humorous language on its official Twitter accounts. LDP is the first party in Turkey to advocate for the legalization of marijuana.
Президенттік жүйе
LDP Түркияның парламенттік жүйесін өзгертуді жақтады, оның саяси тұрақсыздыққа алып келетінін айтады және АҚШ үлгісіндегі екі кезеңді сайлау жүйесі бар президенттік жүйені енгізу қажет деп санайды. LDP сондай-ақ 2017 жылғы Түркия конституциялық референдумында "Жоқ" деп дауыс беруді қолдады, өйткені ұсынылған түзетулер президенттік жүйемен байланысты емес екенін мәлімдеді.
LDP advocates changing Turkey's parliamentary system, arguing that it brings political instability and believes that the U. S. style presidential system with two round system should be implemented. LDP also supported the "No!” vote in the 2017 Turkish constitutional referendum, arguing that proposed amendments have nothing related with presidential system.
ШОБ-тар
LDP төмен салық салуды қолдайды. Партия салықтың үш түрін ғана енгізу қажет деп санайды: бес адамнан астам қызметкер жұмыс істейтін кәсіпорындардан алынатын табыс салығы, соңғы тұтынушыдан ғана алынатын тұтыну салығы және коммуналдық шығындарды қаржыландыру үшін мүлік салығы. LDP SBB сияқты мемлекеттік органдарды таратуды және компания құру мен жабу рәсімдерін жеңілдетуді қолдайды. LDP мемлекеттік органдардың қатаң түрде салуын талап ететін барлық салықтарға қарсы. LDP өнеркәсіп және сауда палаталарына міндетті мүшелікті жоюды қолдайды.
LDP supports low taxation. The party believes that only 3 types of taxes should be implented; income tax, which it believes that it should be levied on businesses employing more than 5 people, consumption tax, which it believes that it should be levied only on the end consumer, and property tax, to finance municipal costs. LDP supports the abolition of government agencies such as the SBB and supports the simplification of company establishment and closure procedures. LDP opposes all government agency enforced taxes. LDP supports the abolition of compulsory membership in chambers of industry and commerce.
Әйелдер құқықтары
LDP әйелдерге қарсы күш қолдану үшін жазаларды күшейтуді қолдайды және әйелдер құқықтары туралы білім беретін үкіметтік емес ұйымдарға жасалған қайырымдалықтарды салықтан босатуға жақтасады.
LDP supports increased penalties for violence against women and advocates tax exemption for donations to non governmental organisations providing education on women's rights.
Сайлаулар
Сайлау күні Партия басшысы Жалпы дауыс саны Жалпы дауыс санының үлесі Депутаттар (саны) 1999 Түркияның жалпы сайлауы Бесим Тибук 127,174 0.4% 0/550 2002 Түркияның жалпы сайлауы Бесим Тибук 89,177 0.3% 0/550 2007 Түркияның жалпы сайлауы Cem Toker 36,717 0.1% 0/550 2011 Түркияның жалпы сайлауы Cem Toker 15,599 0.04% 0/550 2015 жылғы маусым Түркияның жалпы сайлауы Cem Toker 27,167 0.06% 0/550 2015 жылғы қараша Түркияның жалпы сайлауы Cem Toker 26,816 0.1% 0/550 2018 Түркияның жалпы сайлауы Гүлтекин ТырпанжыСайлауға қатысуға құқығы жоқ0/600 2023 Түркияның жалпы сайлауы Гүлтекин ТырпанжыСайлауға қатысуға құқығы жоқ0/600
Election date Party leader Total votes Percentage of the total votes Deputies (number) 1999 Turkish general election Besim Tibuk 127,174 0.4% 0/550 2002 Turkish general election Besim Tibuk 89,177 0.3% 0/550 2007 Turkish general election Cem Toker 36,717 0.1% 0/550 2011 Turkish general election Cem Toker 15,599 0.04% 0/550 June 2015 Turkish general election Cem Toker 27,167 0.06% 0/550 November 2015 Turkish general election Cem Toker 26,816 0.1% 0/5502018 Turkish general election Gültekin TırpancıNot eligible to contest0/6002023 Turkish general electionGültekin TırpancıNot eligible to contest0/600
2014 жылғы жергілікті сайлау
LDP 2014 жылы Муш облысы Малазгирт ауданындағы Конакуран қаласында өткен жергілікті сайлауда тұңғыш рет әкімдікке ие болды. Сайлауда жеңіс одны алған Бюлент Атеш либералды идеологияға сенбейтінін және ЛДП-дан үміткер ретінде тек оның таңбасы есте қаларлық болғандықтан ғана қатысқанын, ал кейіннен 5 кеңес мүшесімен бірге Демократиялық аймақтар партиясына өтті деп мәлімдеді. 12 кеңес мүшесінің 5-і Бюлент Атешпен бірге Демократиялық аймақтар партиясына ауысқаннан кейін, Агры облысы Патнос қаласының бір кеңес мүшесі консервативті Әділет және даму партиясына өтті.
LDP won its first mayoralty in local elections in 2014 in the town of Konakkuran in the Malazgirt district of Muş. Bülent Ateş, who came first in the elections, stated that he did not believe in liberal ideology and that he ran as a candidate from the LDP only because its emblem was a memorable party, and later switched to the Democratic Regions Party along with his 5 council members. After 5 out of 12 council members switched to the Democratic Regions Party with Bülent Ateş, one council member in Ağrı, Patnos switched to the conservative Justice and Development Party.
2023 жылғы жалпы сайлау
2023 жылғы сайлауларға қатысты LDP мынадай мәлімдеме жасады: «Біздің экономикалық көзқарастарымыз сай келмесе де, қазіргі жағдайлар мен талқылаулар шеңберінде, біз халыққа заңдылықты құрметтеу, заманауи секулярлық демократия және ашық парламент принциптерін қолдайтын Ұлттық Альянсқа қолдау білдіреміз».
For the 2023 elections, the LDP made the following statement: "Although our economic views do not match, within the framework of the current conditions and discourses, we declare to the public that our support is in favor of the Nation Alliance for respect for the law, modern secular democracy and a transparent parliament."