Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік экономисі және саясаткер (1949–2023)
Turkish economist and politician (1949–2023)
Кемал Дервиш (10 қаңтар 1949 – 8 мамыр 2023) – түрік экономисі және саясаткері, Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасын басқарған. Жапония үкіметі оны "Біріккен Ұлттар Ұйымы арқылы Жапонияның дамуға көмек көрсету саясатын бағытқа салуға үлес қосқаны" үшін марапаттады. 2005 жылы Prospect және Foreign Policy журналдары жүргізген «100 ең танымал зиялы» сауалнамасында ол 67-орынды иеленді. Ол Брукингс институтының әлемдік экономика және даму бағдарламасының вице-президенті және директоры, сондай-ақ Женевадағы Халықаралық және даму зерттеулері институтының халықаралық экономика профессоры болды. 2015 жылдың наурызында Дервиш Түркияның экономикаға жауапты вице-премьері болуға келісті, егер Республикалық халық партиясы (CHP) басшысы Кемал Кılıçdaroğlu басқаратын үкімет сайлаудан кейін құрылса. Алайда ол Парламент депутаты болудан бас тартты, парламенттен тыс кабинетте қатысуды жөн көретінін мәлімдеді.
Kemal Derviş (; 10 January 1949 – 8 May 2023) was a Turkish economist and politician who was head of the United Nations Development Programme. He was honored by the government of Japan for having "contributed to mainstreaming Japan's development assistance policy through the United Nations". In 2005, he was ranked 67th in the Top 100 Public Intellectuals Poll conducted by Prospect and Foreign Policy magazines. He was vice president and director of the global economy and development program at the Brookings Institution and part time professor of international economics at the Graduate Institute of International and Development Studies in Geneva. In March 2015, Derviş agreed to become the Deputy Prime Minister of Turkey responsible for the economy in a cabinet led by Republican People's Party (CHP) leader Kemal Kılıçdaroğlu should his party form the government after the general election to be held in June. He declined to become a Member of Parliament however, stating that he would prefer to participate in the cabinet from outside the Parliament.
Ерте өмір
Кемал Дервиш 1949 жылдың 10 қаңтарында Түркияның Стамбул қаласында албан және грузин әкесі мен неміс анасының отбасында дүниеге келген. Әкесінің тарапынан ол Османлы империясының Ұлы визирі Халил Хамид Пашаның (1736–1785) және Түркиядағы қазіргі заманғы гинекологияның негізін қалаушы саналатын Османлы әскери дәрігері Асаф Дервиш Пашаның (1868–1928) ұрпағы.
Kemal Derviş was born on 10 January 1949 in Istanbul, Turkey, to an Albanian and Georgian father and a German mother. From his father's side, he is a descendant of Ottoman Grand Vizier Halil Hamid Pasha (1736–1785); and of Ottoman military physician Asaf Derviş Pasha (1868–1928) who is regarded as the founder of modern gynaecology in Turkey.
Саяси мансап
Дервиш 2001 жылдың 13 наурызында Түркияның Экономика министрі қызметін атқарды, осы кезде Бюлент Ечевит премьер-министр болып тұрған еді. Дервиш сол жылы басталған үш жылдық сәтті экономикалық жаңғырту бағдарламасының авторы деп есептеледі. Партия басшысы және премьер-министр Бюлент Ечевиттің денсаулығы нашарлағандықтан, оның орынбасары және мемлекеттік министр Хусаметтин Өзкан оны алмастыруға тырысып жатыр деген қауесет тарады. Осының салдарынан Өзкан отставкаға кетіп, ДСП парламент мүшелерінің шамамен жартысы, соның ішінде Сыртқы істер министрі Исмаил Джем оны қолдады. Өзкан, Зеки Экер, Джем және экономикаға жауапты мемлекеттік министр Кемал Дервиш жаңа әлеуметтік-демократиялық партия құруға келісті. Исмаил Джем Жаңа Түркия партиясының (YTP) төрағасы болды. Алайда, партияда ұйымдық нашарлықтар байқалды. Сонымен қатар, Дервиш пікірін өзгертті және оның орнына Республикалық Халық партиясына (CHP) қосылды. Нәтижесінде, YTP 2002 жылғы жалпы сайлауда (салынған дауыстардың барлық санының 1,2% ғана алды) және 2004 жылғы жергілікті сайлауда үлкен сәтсіздікке ұшырады. 2004 жылдың қазан айында YTP Республикалық Халық партиясына (CHP) біріктірілді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасын (БҰҰДП) басқаруға тағайындалғанға дейін ол Түркия Парламентінің депутаты және Түркия мен Еуропа парламенттерінің бірлескен комиссиясының мүшесі болды. Ол Еуропаның болашағы жөніндегі конвенцияға қатысты. Глобалды даму орталығының кеңесшілер тобының мүшесі, жаһандық игіліктер жөніндегі жұмыс тобының және Балқандар жөніндегі арнайы комиссияның мүшесі, сондай-ақ Стамбулдағы Экономика және сыртқы саясат форумымен байланысты Дервиш Түркияның Еуропалық Одақпен мүшелік келіссөздерін бастау мүмкіндіктерін арттыруға зор үлес қосты. Строб Талбот 2009 жылдың 30 наурызында Дервиштің Глобалдық экономика және даму бағдарламасының вице-президенті және директоры ретінде Брукингс институтына қосылғанын хабарлады. 2020 жылдың 10 маусымында ол Project Syndicate басылымында «Глобализацияны азайту, көпжақтылықты арттыру» деген мақала жариялады. Дервиш 2003 жылдан 2023 жылға дейін Project Syndicate-ке тұрақты түрде материалдар ұсынып келді.
Derviş took office as Minister of State for Economic Affairs in Turkey on 13 March 2001, when Bülent Ecevit was Prime Minister. Derviş is credited with being the architect of Turkey's successful three year economic recovery program launched in that year. The health condition of elder statesman Bülent Ecevit, the Prime Minister and leader of the party led to rumours that his Deputy Prime minister and Minister of State, Hüsamettin Özkan, was plotting to replace him. As a result, Özkan was forced to resign, prompting nearly half of DSP's parliamentarians to follow him, including İsmail Cem, the Minister of Foreign Affairs. Özkan, Zeki Eker, Cem and Kemal Derviş, the Minister of State in charge of economy, then decided to establish a new social democratic party. İsmail Cem became the leader of the New Turkey Party (YTP). However, the party showed signs of organizational weakness. Moreover, Derviş changed his mind and joined the Republican People's Party (CHP) instead. As a result, the YTP performed dismally in the 2002 general election (receiving only 1.2% of the eligible votes cast) and again in the 2004 local elections. In October 2004, the YTP was merged into the Republican People's Party (CHP). Before being named to head the United Nations Development Programme (UNDP), he was a member of the Turkish parliament, and a member of the joint commission of the Turkish and European Parliaments. He was a member of the Convention on the Future of Europe. A member of the Advisory Group at the Center for Global Development, member of the Task Force on Global Public Goods and the Special Commission on the Balkans and associated with the Economics and Foreign Policy Forum in Istanbul, Derviş was instrumental in strengthening Turkey's prospects of starting membership negotiations with the European Union. Strobe Talbott announced that Derviş joined the Brookings Institution on 30 March 2009 as vice president and director of the Global Economy and Development program. On 10 June 2020, he published a Project Syndicate article titled "Less Globalization, More Multilateralism." Derviş was also a regular contributor to Project Syndicate from 2003 to 2023.
Оқу және Дүниежүзілік банктегі мансап
Кемал Дервиш өзінің алғашқы білімін Institut Le Rosey-де аяқтады. Кейін ол Лондон экономика мектебінде экономика саласында бакалавр (1968) және магистр (1970) дәрежесін алды. 1973 жылы ол "Түркияның сызықтық емес көп секторлы жоспарлау моделіндегі орнын ауыстыру, жұмыспен қамту және уақыт аралық тепе-теңдік" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғап, Принстон университетінен экономика ғылымы бойынша докторлық дәрежесін алды. 1973-1976 жылдары Түркияның Анкара қаласындағы Таяу Шығыс техникалық университетінің экономика факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Бюлент Ецевиттің премьер-министрлік қызметін атқару кезінде және одан кейін кеңесшісі болды. 1976-1978 жылдары Принстон университетінің экономика кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді. 1977 жылы ол Дүниежүзілік банкке қабылданды және 2001 жылы Түркияға оралғанға дейін онда жұмыс істеді. Дүниежүзілік банкте ол әртүрлі лауазымдарды атқарды, оның ішінде өнеркәсіп және сауда стратегиясы бойынша бөлім басшысы және Берлин қабырғасы құлағаннан кейін Орталық Еуропа департаментінің директоры болды. 1996 жылы ол Дүниежүзілік банкте Таяу Шығыс және Солтүстік Африка аймағының вице-президенті, ал 2000 жылы кедейлікті азайту және экономикалық басқару жөніндегі вице-президенті болды.
Kemal Derviş completed his early education in Institut Le Rosey. He later earned his bachelor (1968) and master's degrees (1970) in economics from the London School of Economics. He received his PhD in economics from Princeton University in 1973 after completing a doctoral dissertation titled "Substitution, employment and intertemporal equilibrium in a non linear multi sector planning model for Turkey." From 1973 to 1976, he was member of the economics faculty of the Middle East Technical University in Ankara, Turkey, and served also as an advisor to Bülent Ecevit during and after his Prime Ministerial duties. From 1976 to 1978, he was member of the faculty, Department of Economics at the Princeton University. In 1977, he joined the World Bank, where he worked until he returned to Turkey in 2001. At the World Bank, he held various positions, including civision chief for industrial and trade strategy and director for the Central Europe Department after the fall of the Berlin Wall. In 1996, he became vice president of the World Bank for the Middle East and North Africa Region, and in 2000, vice president for poverty reduction and economic management.
Экономикалық істер министрлігі
2001 жылы наурыз айында Дүниежүзілік банкте 22 жылдық мансаптан кейін Дервиш Түркияның экономика министрі болғанда, ел заманауи тарихындағы ең ауыр экономикалық дағдарысқа тап болды және табысқа жететін болжамдар күмәнді болды. Дервиш ішкі мүдделерден тәуелсіздігін, сондай-ақ ішкі реформаторлар мен азаматтық қоғамның қолдауын пайдаланып, мемлекеттік банктерді саяси мақсатта пайдаланудан қорғайтын, ауқымды құрылымдық өзгерістер мен банк реформаларын қамтитын тұрақтандыру бағдарламасын іске қосты. Дервиш сонымен қатар орталық банктың тәуелсіздігін күшейтіп, ауыл шаруашылығы, энергетика және бюджет процесі салаларындағы терең құрылымдық реформаларды бастады. Бұл реформалар мен оның АҚШ және Еуропадағы беделі мен жоғары деңгейдегі байланыстары Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банктерден 20 миллиард долларлық жаңа несие алуға көмектескендігі айтылады. 2002 жылы қарқынды экономикалық өсім қайта жанданды, инфляция 1990 жылдардағы шамамен 70 пайыздық көрсеткіштен 2003 жылы 12 пайызға дейін төмендеді; пайыздық ставкалар түсті және түрік лирасының айырбас бағамы тұрақталды. Дервиш 2002 жылдың 10 тамызында министрлік лауазымынан кетіп, сол жылдың 3 қарашасында басты оппозициялық Республикалық халық партиясының мүшесі ретінде парламентке сайланды.
When Derviş became Turkey's minister of economic affairs in March 2001, after a 22 year career at the World Bank, the country was facing its worst economic crisis in modern history and prospects for success were uncertain. Derviş used his independence from domestic interests and support of domestic reformers and civil society to push through a stabilization program with far reaching structural changes and bank reforms that protected state banks from political use. Derviş also strengthened the independence of the central bank and initiated deep structural reforms in agriculture, energy and the budget process. These reforms, and his reputation and high level contacts in the U. S. and Europe, is said to have helped him to mobilize $20 billion in new loans from the International Monetary Fund and the World Bank. Rapid economic growth resumed in 2002 and inflation came down from an average of nearly 70 percent in the 1990s to 12 percent in 2003; interest rates fell and the exchange rate for the Turkish lira stabilized. Derviş resigned from his ministerial position on 10 August 2002 and was elected to parliament on 3 November of that year as a member of the main opposition Republican People's Party.
Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы
2005 жылдың 5 мамырында 191 елдің өкілдігімен БҰҰ Бас Ассамблеясы Кемаль Дервишті Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасының әкімшісі лауазымына бірауыздан бекітті, ол сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының даму тобының төрағасы болып табылады. Дервиш өзінің төрт жылдық мерзімін 2005 жылдың 15 тамызында бастады. БҰҰ Даму бағдарламасының әкімшісі – Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы мен Бас хатшының орынбасарынан кейінгі үшінші жоғары лауазымды шенеунік. 2006 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан Дервишті Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінің үйлесімділігі жөніндегі жоғары деңгейдегі комиссиясына тағайындады, ол даму, гуманитарлық көмек және қоршаған орта салаларында Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінің бүкіл әлемде одан да үйлесімді және тиімді жұмыс істеу жолдарын зерттеу үшін құрылған. 2009 жылы Дервиш БҰҰ Даму бағдарламасының әкімшісі лауазымына екінші мерзімге қайта сайланудан бас тартты.
On 5 May 2005, the United Nations General Assembly, representing 191 countries, unanimously confirmed Kemal Derviş as the Administrator of the United Nations Development Program, which is also the chairperson of the United Nations Development Group. Derviş started his four year term on 15 August 2005. The UNDP Administrator is the third highest ranking official in the United Nations, after the Secretary General and the Deputy Secretary General. In 2006, United Nations Secretary General Kofi Annan appointed Derviş to a High level Panel on United Nations Systemwide Coherence, which was set up to explore how the United Nations system could work more coherently and effectively across the world in the areas of development, humanitarian assistance and the environment. In 2009, Derviş decided not to seek a second term as Administrator of UNDP.
Жеке өмір
Кемал Дервиш түрік, неміс, ағылшын және француз тілдерін мүдіргенше білді. Ол американдық азамат Кэтрин Дервишке үйленген. Баспасөз хабарларына сәйкес, Дервиш әлі үйленбеген кезде, Әлемдік банкте жұмыс істеп жүргенде, тұрмысқа шыққан әйел әріптесімен (оның кім екені жарияланбады) сырлы қарым-қатынаста болған, ол кейін Халықаралық валюта қорында жұмыс істей бастады.
Kemal Derviş spoke Turkish, German, English and French fluently. He was married to Catherine Derviş, an American citizen. According to press reports, when he was still single and working at the World Bank, Derviş had an affair with a married female subordinate (her identity was not revealed) who reportedly later started working at the IMF.
Құрметтер
"Таң шапқан күн" ордені, Үлкен белдеу (Жапония), 2009.
Order of the Rising Sun, Grand Cordon (Japan), 2009.