Мишель Бутор: Француз ақыны, жазушы және сыншысы

Кіріспе

Француз ақыны, романист, мұғалім, эссеші, өнер сыншысы және аудармашы Мишель Бутор (miʃɛl bytɔʁ; 14 қыркүйек 1926 – 24 тамыз 2016) – француз ақыны, романист, оқытушы, эссеші, өнер сыншысы және аудармашы.

Өмір және жұмыс

Мишель Мари Франсуа Бутор Лилль қаласының маңындағы Монс-ан-Барульде жеті баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Оның ата-анасы – Эмиль Бутор (1891–1960), теміржол инспекторы, және Анна (Бражо, 1896–1972). Ол Сорбоннада философияны оқып, 1947 жылы бітірді. 1950–1951 жылдары Мысырдың Минья қаласында француз тілін оқытты, содан кейін Манчестерде (1951–1953), Салоникада (1954–1955) және Женевада (1956–1957) оқытумен айналысты. 1958 жылы Мари Жозефке (туған есімі Мас) үйленді; олардың төрт қызы болды. Оның алғашқы романы «Миланға өту» 1954 жылы жарық көрді, одан кейін «Уақытты пайдалану» (1956) «Prix Fénéon» сыйлығын жеңіп алды, ал 1957 жылы «Өзгеріс» «Prix Renaudot» сыйлығына ие болды. Соңғы романы «Дәрежелер» 1960 жылы жарық көрді. 1960 жылы Брин-Мор және Миддлбери колледждерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Осы кезеңде АҚШ-тағы саяхаттары нәтижесінде 1962 жылы оның алғашқы тәжірибелік кітабы «Қозғалмалы» жарық көрді, ол көп дау тудырды. Келесі жылдары ол эсселерден бастап өлеңдерге және суретшілердің кітаптарына дейін түрлі жанрда жазды. Суретшілердің кітаптары үшін ол Жерар Сере сияқты суретшілермен бірлесіп жұмыс істеді. Әдебиет, сурет және саяхат Бутор үшін аса қымбат болды. Оның жазуының тартымдылығының бір бөлігі – Ролан Бартсты структурализмнің өкілі деп мақтаған қатаң симметрияларды үйлестіруде (мысалы, «Миланға өтудің» архитектуралық схемасы немесе «Уақытты пайдаланудың» күнтізбелік құрылымы), Бодлерге көбірек ұқсас лирикалық сезімталдықпен байланысты. Журналистер мен сыншылар оның романдарын «жаңа романмен» байланыстырды, бірақ Бутор өзі ұзақ уақыт бойы осы қауымдастыққа қарсы тұрды. Басты ұқсастық өте жалпы, одан асып түспейді; «жаңа романның» өкілдері сияқты, оны тәжірибелік жазушы деп сипаттауға болады. Мысалы, оның ең танымал романы «Өзгеріс» толығымен екінші жақта жазылған. 1967 жылы «Сын және өнертабыс» еңбегінде ол тіпті ең тура сөзді цитаталау да «контексттен тыс қолдану» салдарынан бір түрлі пародия болып табылады деп мәлімдеді. 1977 жылы танысқаннан кейін Бутор сол кездегі Роллинс колледжінің француз профессоры Элинор С. Миллермен дос болып қалды. Олар аудармалар, каталогтар және лекциялар бойынша бірлесіп жұмыс істеді. 2002 жылы Миллер Бутор туралы «Призмалар мен радугалар: Мишель Бутордың Жак Монори, Жири Колар және Пьер Алечинскиймен ынтымақтастығы» атты кітап жариялады. 2006 жылы Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында өткен сұхбатта ақын Джон Эшбери Нью-Йорктегі кешкі ас кезінде Мишель Бутордың жанында отыруды қалағанын айтты. 2013 жылы Бутор Француз академиясының әдебиет сыйлығымен марапатталды. Ол 2016 жылдың 24 тамызында Францияның оңтүстік-шығысында қайтыс болды. Мишель Бутор 2016 жылы құрылған және Джон Эшбери, Микель Барсело, Джоан Бофилл Амаргос, Тор Халворсен және Гермес Сальседа сияқты көрнекті замандастарымен бірге құрылған Реймонд Руссель қоғамының негізін қалаушы мүшесі болды. Жаңашыл және жұмбақ жазушы Раймонд Руссельдің шығармаларын зерттеуге және насихаттауға арналған қоғам, Руссельдің әдеби мұрасына деген ортақ құштарлықпен біріккен зиялылар мен суретшілердің тобын біріктірді. Осы ынтымақтастық арқылы Бутордың ықпалы мен тәжірибесі қоғамның Руссельдің бірегей әдеби әдістерін зерттеу және оның әдебиет әлеміне қосқан инновациялық үлесін тереңірек түсінуді ілгерілету миссиясына маңызды үлес қосты.

Michel Marie François Butor was born in Mons en Barœul, a suburb of Lille, the third of seven children. His parents were Émile Butor (1891–1960), a railroad inspector and Anna ( Brajeux, 1896–1972). He studied philosophy at the Sorbonne, graduating in 1947. In 1950–51, he taught French in Minya, Egypt, followed by teaching assignments in Manchester (1951–53), Thessaloniki (1954–55) and Geneva (1956–57). In 1958, he married Marie Josèphe (née Mas); they had four daughters. His first novel, Passage de Milan, was published in 1954, followed by L'Emploi du temps (1956), which won the Prix Fénéon, and by La Modification in 1957, which won the Prix Renaudot. His final novel, Degrés, was published in 1960. In 1960, he was a visiting professor at Bryn Mawr College and Middlebury College. His travels around the United States at this time resulted in his first experimental book, Mobile, published in 1962 to a controversial reception. In the following years, he wrote in a variety of forms, from essays to poetry to artist's books. For artist's books he collaborated with artists like Gérard Serée. Literature, painting and travel were subjects particularly dear to Butor. Part of the fascination of his writing is the way it combines the rigorous symmetries that led Roland Barthes to praise him as an epitome of structuralism (exemplified, for instance, by the architectural scheme of Passage de Milan or the calendrical structure of L'emploi du temps) with a lyrical sensibility more akin to Baudelaire than to Robbe Grillet. Journalists and critics have associated his novels with the nouveau roman, but Butor himself long resisted that association. The main point of similarity is a very general one, not much beyond that; like exponents of the nouveau roman, he can be described as an experimental writer. His best known novel, La Modification, for instance, is written entirely in the second person. In his 1967 La critique et l'invention, he famously said that even the most literal quotation is already a kind of parody because of its "trans contextualization." After meeting in 1977, Butor became a friend of Elinor S. Miller, a French professor at Rollins College at the time. They worked collaboratively on translations, catalogues and lectures. In 2002, Miller published a book on Butor entitled Prisms and Rainbows: Michel Butor's Collaborations with Jacques Monory, Jiri Kolar, and Pierre Alechinsky. In an interview in the Museum of Modern Art, New York, conducted in 2006, the poet John Ashbery described how he wanted to sit next to Michel Butor at a dinner in New York. In 2013, Butor was awarded the Grand prix de littérature de l'Académie française. He died on 24 August 2016 in southeastern France. Michel Butor was a foundational member of The Raymond Roussel Society, established in 2016 alongside notable contemporaries including John Ashbery, Miquel Barceló, Joan Bofill Amargós, Thor Halvorssen, and Hermes Salceda. The society, dedicated to celebrating and studying the works of the innovative and enigmatic writer Raymond Roussel, brought together a group of intellectuals and artists with a shared passion for Roussel's literary legacy. Through this collaboration, Butor's influence and expertise contributed significantly to the society's mission of exploring Roussel's unique literary techniques and promoting a deeper understanding of his innovative contributions to the world of literature.

Таңдалған библиография

Бұл библиография Жан Даффидің Мишель Бутор туралы нұсқаулығында ұсынылған санаттарға сәйкес құрылған.

Романдар

Миланның өтуі (Les Editions de Minuit, 1954). VII–X тараулар, Гай Дэниелс аудармасы, «Авангардты оқырман» жинағында (1965). XI–XII тараулар «The Carleton Miscellany» журналында (1963). L'Emploi du temps (Les Editions de Minuit, 1956). Уақыт өтуі, Жан Стюарт аудармасы (Simon & Schuster, 1960; Faber and Faber, 1961; Pariah Press, 2021). La Modification (Les Editions de Minuit, 1957). Жан Стюарт аудармасымен – «Екінші ойлар» (Faber and Faber, 1958), «Жүректің өзгеруі» (Simon & Schuster, 1959) және «Жолды өзгерту» (Calder, 2017; қайта қаралып дамытылған). Degrés (Gallimard, 1960). «Степендер», Ричард Ховард аудармасы (Simon & Schuster, 1961; Methuen, 1962; Dalkey Archive, 2005).

Ағылшын тіліндегі жинақтар

Инвентаризация: Мишель Бутордың очерктері, Ричард Ховард редакциялаған (Simon & Schuster, 1968; Cape, 1970). «Репертуар» және «Репертуар II» жинағынан он екі очерк, сондай-ақ тағы бес туынды. «Таңдалған очерктер», Ричард Скиннер редакциялаған, Матильда Меруани қазақ тіліне аударған (Vanguard Editions, 2022). «Эссейс сюр ле роман» еңбегінен сегіз очерк.