Кіріспе

Жапон композиторы (1914–2006)

Акира Ифукубе (伊福部 昭) – жапон композиторы. Ол «Годзилла» франшизасының бірнеше бөліміне музыка жазып, сонымен қатар осы атақты монстрдың дауысын жасауымен әйгілі.

Хоккайдодағы алғашқы жылдары

Акира Ифукубе 1914 жылғы 31 мамырда Куширо қаласында, полиция қызметкері Тошимицу Ифукубенің үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Бұл отбасының тамыры кем дегенде 7 ғасырға дейін, Ифукибе но Токотарихиме туғанға дейін жетеді. Ол 9-12 жас аралығында Обихиро маңындағы Отофукеде өткізген балалық шағында айна халқының музыкасына күшті әсер етті, себебі ол жерде айна және жапон халқының қосымша тұрғандары болды. Саппоро қаласындағы орта мектепте оқып жүргенде ол алғаш рет классикалық музыкамен танысты. Ифукубе 14 жасында Игорь Стравинскийдің «Жазғы той» атты шығармасының радиода орындалғанын естігеннен кейін композитор болуға шешім қабылдады, сондай-ақ Мануэль де Фалланың музыкасы да оған үлкен әсер еткенін айтты. Ифукубе Саппородағы Хоккайдо императорлық университетінде орман шаруашылығын оқыды және бос уақытында шығармалар жазды, бұл өзін-өзі оқытқан жапон композиторларының қатарын алдын ала көрсетті. Оның алғашқы шығармасы – фортепианоға арналған сюита (кейін оркестрге бейімделген «Жапон сюитасы» аталды), ол Испанияда тұратын Джордж Копландқа арналған. Университеттегі досы Ацуши Миура Копландқа хат жолдады. Копланд: «Жердің екінші жағында, Жапонияда тұрып жатқаныңызға қарамастан, менің дискімізді тыңдағаныңыз өте керемет. Сіз музыка жазасыз деп ойлаймын. Маған фортепианоға арналған бірнеше шығармаларды жіберіңіз». Содан кейін Миура, композитор болмаған, Ифукубе мен оның шығармасын Копландқа ұсынды. Копланд оны орындауға уәде берді, бірақ Испания азамат соғысының салдарынан хат алмасу тоқтатылды. Ифукубеге 1935 жылы үлкен мүмкіндік келді, оның алғашқы оркестрлік шығармасы «Жапон рапсодиясы» Александр Черепнин ұйымдастырған жас композиторлар арасындағы халықаралық байқауда бірінші орынды жеңіп алды. Бұл байқаудың төрешілері – Альберт Руссель, Жак Иберт, Артур Хонеггер, Александр Тансман, Тибор Харсаньи, Пьер Октав Ферру және Анри Гил Маршекс Ифукубені жеңімпаз деп бір ауыздан шешті. Ифукубе Черепнин Жапонияға келгенде заманауи батыс композициясын зерттеді, ал оның фортепиано сюитасы 1938 жылы Венецияда өткен I. C. S. M. фестивалінде арнайы мақтауға ие болды. «Жапон рапсодиясы» 1930 жылдардың соңында Еуропада бірнеше рет орындалды. Университетті бітіргеннен кейін ол Акешиде орман шаруашылығы офицері және ағаш өңдеуші болып жұмыс істеді, ал Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Жапон императорлық армиясы оны ағаштың серпімділігі мен дірілге төзімділігін зерттеуге тағайындады. Соғыс кезінде қорғасын жетіспеуінен туындаған салдардан, қорғанышсыз рентген сәулесіне ұшырады. Осы себепті ол орман шаруашылығындағы жұмысын тастап, кәсіби композитор және мұғалім болды. Ифукубе радиацияға ұшырағандықтан ауруханада біршама уақыт жатты, бір күні радиодан өзінің маршының бірі ойналып жатқанын естіп, генерал Дуглас Макартур жапондықтардың капитуляциясын ресми түрде жариялауға келгенде қатты таңқалды.

1946 жылдан 2006 жылға дейін Токиода

Ол Токио өнер университетінде (бұрынғы Токио музыка мектебінде) оқытумен айналысты, осы кезеңде ол 1947 жылы шыққан «Қарлы жол» фильміне алғашқы музыкасын жазды. Келесі елу жыл ішінде ол 250-ден астам фильмге музыка жазды, оның ең танымал туындысы – 1954 жылы Исиро Хонданың «Тохо» фильмі үшін жазған «Годзилла» музыкасы болды. Ифукубе «Годзилланың» айқын дауысын – шайыр жағылған былғары қолғапты еріккен контрабас ішектерімен үйкеу арқылы, ал оның қадамдарын – күшті қондырғы корпусына соққанда шығарды. Фильм композиторы ретінде қаржылық жетістікке қол жеткізгеніне қарамастан, Ифукубе композитор ретінде классикалық музыкаға көбірек бейім болды. Шындығында, ол екі жанрдағы шығармаларын өзара байытты. Мысалы, 1953 жылы «Шака» балеті үшін жазған музыкасын, жас Сиддхартха Гаутаманың Буддаға айналу тарихын көрсететін Кенжи Мисумидің 1961 жылғы «Будда» фильмі үшін қайта өңдеді. Содан кейін 1988 жылы ол фильм музыкасын өңдеп, үш бөлімнен тұратын «Готама Будда» симфониялық поэмасын жазды. Осы уақытта ол Токио музыка колледжінде оқытумен айналысып, келесі жылы колледж президенті болды, ал 1987 жылы колледждің этномузыкалық бөлімінің меңгерушісіне айналды. Ол Тосиро Майдзуми, Ясуси Акутагава, Акио Ясиро, Тейдзо Мацумура, Сей Икено, Минору Мики, Маки Исии, Риичиро Манабе, Хадзиме Окумура, Рейко Арима, Тайчиро Косуги, Каору Вада, Мотоджи Исимару, Сигэюки Имаи және Сатоси Имаи сияқты жас композиторларды тәрбиеледі. Ол сонымен қатар жапон композиторлары арасында кеңінен қолданылатын, теориялық білімге толы 1000 беттік «Оркестрлеу» атты кітап жариялады. 2006 жылдың 8 ақпанында Токиодағы Мегуро ауруханасында көп органды жеткіліксіздіктен 91 жасында қайтыс болды және Тоторидегі Убе киелі орнында жерленді.

Құрметтер

Жапон үкіметі Ифукубеге Мәдениет орденін берді. Содан кейін ол үшінші дәрежелі Ыстық белгі орденімен марапатталды.

Құрмет

2021 жылдың 31 мамырында Google оның туғанына 107 жыл толуын Google Doodle арқылы тойлады.