Кіріспе

Бестон қаласындағы бұрынғы патшалық сарай, Чешир, Англия

Бестон қаласы – Чешир жазығының үстіндегі құмтасты жартасқа орналасқан Бестон қаласындағы бұрынғы патшалық сарай. Оны 1220 жылдары Честердің 6-шы графы Ранулф де Блондевилл (1170–1232) крест жорықтарынан оралған кезде салған. 1237 жылы Генрих III Бестонды иелікке алды, және ол 16 ғасырға дейін жақсы күйде сақталды, содан кейін әскери маңызын жойды деп есептелді. Алайда, 1643 жылы Англия азаматтық соғысы кезінде ол қайтадан қолданысқа енді. 1646 жылы Кромвельдің бұйрығымен, қамал бастион ретінде пайдалануға болмас үшін (ішінара бұзылды). 18 ғасырда оның бір бөлігі тас карьері ретінде пайдаланылды. Қазіргі таңда қамал Англия мұрасымен басқарылатын Ежелгі ескерткіш болып табылады. Сыртқы қамалдың қабырғалары, ал ішкі қамалдың қақпа үйі мен қоршау қабырғалары Англияның Ұлттық мұра тізіміне бірінші санаттағы ескерткіштер ретінде енгізілген. Аңыз бойынша, Ричард II патшаның қазынасы қамал аумағында жасырылған, бірақ көптеген іздеулер нәтижесіз аяқталды.

Орналасқан жері

Қала Бистон жартасына салынған, ол Орта Чешир қырқасының оңтүстік бөлігінде орналасқан, Мерси өзенінен Чешир жазығының орталық аймағына дейін созылған құмтасты төбелер тізбегі. Қырқаның оңтүстік және солтүстік бөліктері арасындағы төмен жатқан аймақ Бистон ойысы деп аталады. Ол мұз дәуірі аяқталғандағы мұздық судың еруінен пайда болған арна. Жартас, көршілес Пекфортон төбелері сияқты, Жаңа Қызыл құмтас деп аталатын қалыңдықтың бір бөлігі болып табылады. Ол шығысқа қарай еңіспен жатқан триас құмтасты қабаттарынан қалыптасқан. Төменгі беткейлер Уилмслоу құмтасты формациясынан, ал жоғарғы қабаттар шамамен 245 миллион жыл бұрын пайда болған Хелсби құмтасты формациясының бөлігін құрайды. Төбе Тарпорли шөгінді тасты формациясына (бұрын Кеупер су тастары деп аталған) жатқызылған құмтастардың кішкентай жартасымен жабылған. Екі типті құмтас та бір кезде қамал аумағындағы бірнеше жерде қазылған. Таудың шығыс жиегі бойында Пекфортон жарылысы орналасқан, ол солтүстік-оңтүстік бағытындағы маңызды геологиялық жарылыс, ол шығысқа қарай қабаттардың төмен түсуіне себеп болады. Қаланың үйірмесінен шығысқа қарай созылған мұздық моренаның төменгі қыраты соңғы мұз дәуірінде солтүстік-батыстан Чеширге келген Ирландия теңізі мұз қабатының шегінуі (немесе орнында тоқтауы) кезіндегі мұз фронтын көрсетеді деп есептеледі.

Тарихқа дейінгі дәуір

Б.з.д. 4-мыңжылдыққа жататын шұңқырлар Бистон қамалының неолит дәуірінде мекенделгенін немесе ортақ жиын орыны ретінде пайдаланылғанын көрсетеді. Археологтар жартастан неолиттік кремний жебе ұштарын, сондай-ақ қола дәуіріндегі қоғамның және темір дәуіріндегі төбелік бекіністің қалдықтарын тапты. Ортағасырлық құжаттарда қамал Castellum de Rupe, яғни Тастағы қамал деп сипатталған. Бұл 1220 жылдары, бесінші крест жорығынан оралғаннан кейін көп ұзамай, Ранулф салған үш маңызды қамалдың бірі. Қалғандары – Линкольнширдегі Болингброк және Стаффордширдегі Чартли, екеуі де Бистонмен ұқсас архитектуралық ерекшеліктерді бөліседі, әсіресе мұнаралардың дизайнында. Көптеген қамалдардан өзгеше, Бистонның қорғаныстың соңғы шебі ретінде қалқасы болмаған. Оның орнына, жердің табиғи ерекшеліктері, қалың қабырғалары, берік қақпалары және тиімді орналастырылған мұнаралары бейлдің өзін бекініске айналдырды. Қорғау жүйесі екі бөліктен тұрды. Біріншіден, төбедегі төртбұрышты қамал, үш жағы тік жар, ал төртінші жағында 9 метрге дейін жететін қорғаныс ор қазылған. Екіншіден, төменгі беткейде 5 метр ені және 3 метр тереңдігі бар қақпа ғимаратымен сыртқы бекініс салынған. Сыртқы қабырға төртбұрышты, қабырғалары 2 метр қалыңдықпен құмтаспен қапталған және қираған тас-топырақпен толтырылған. Қабырғалардың сақталған бөліктерінде сол кездегі ағылшын қамалдарында жаңалық болған D пішіндес мұнаралар бар. Бұл мұнаралар қорғаушыларға қабырғалардың бойымен де, алға қарай да оқ атуға мүмкіндік берді, ал артқы жағы ашық болғандықтан, сыртқы бекініске кірген шабуылшыларға жасыруға орын болмады. Ішкі бекініс жартастың батыс жағындағы тік шыңда орналасқан. 1272 жылы Эдуард Генридің орнын басып, Англия королі болды және Уэльсті толық бағындырды. 14 ғасырдың ортасында Чеширден патша сарайында констебль қызметін атқарған адамдар туралы мәліметтер бар. Констебль, әдетте, қақпаның жанында немесе қасында тұратын. 1593 жылы Самсон Эрдесвик жасаған қамалдың сипаттамасында «әдемі берік қақпа үйі және басқа да ғимараттармен бірге мықты қабырға, олар гүлденген кезде кез келген көрнекті тұлға үшін ыңғайлы тұрғын үй болған» делінген. Бистон Эдуардтың билігінде және 14 ғасыр бойы жақсы күйде ұсталып, жаңартылып келді. Алайда, 16 ғасырға қарай қамал ағылшын тажы үшін енді пайдалы емес деп есептелді және 1602 жылы Бистон Холлдың иесі сэр Хью Бистонға (шамамен 1547-1626) сатылды. 19 ғасырдың ортасында қамал жергілікті жесірлер мен жетімдерге көмектесу үшін ақша жинау мақсатында жыл сайынғы екі күндік мерекеге ұйымдастырылып, күніне 3000-нан астам келушіні тартты. Бистоннан көрініс шығыстағы Пеннин тауларынан батыстағы Уэльс тауларына дейін сегіз округке созылады.