Кіріспе

Американдық философ (1899–1977)
"Шақырықтар" фильмінің актері

Роберт Мейнард Хатчинс (17 қаңтар 1899 – 14 мамыр 1977) – американдық білім философиясының маманы. Ол Чикаго университетінің президенті (1929–1945) және канцлері (1945–1951) болды, ал бұрын Йель заң мектебінің деканы (1927–1929) қызметін атқарды. Оның бірінші әйелі – романшы Мод Хатчинс. Әкесі мен әкесінің әкесі екеуі де пресвитериан дінінің пасторы болғанмен, Хатчинс тұрақтылық мектебінің ең беделді өкілдерінің біріне айналды. Йель колледжін және Йель университетінің заң факультетін бітірген Хатчинс заң факультетіне қабылданып, көп ұзамай декан болып тағайындалды. Декан қызметін атқару кезінде ол Йельдің құқықтық реализм философиясын дамытуына үлкен үлес қосты. Хатчинс 1929 жылы Чикаго университетінің президенті болып тағайындалғанда отыз жаста болды және университеттегі ауқымды, кейде дау тудыратын реформаларды жүзеге асырды, соның ішінде университеттік футбол командасын таратуды іске қосты. Ол пәнаралық бағдарламаларды қолдады, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Металлургиялық зертхананы құрды. Оның ең маңызды академиялық реформалары Чикаго университетінің бакалавриат колледжіне қатысты, ол Ұлы кітаптар, Сократтық әңгімелер, кешенді емтихандар және колледжге ерте қабылдану негізінде жаңа педагогикалық жүйеге қайта құрылды. Хатчинс жоспарының кейбір бөлімдері Хатчинс 1951 жылы кеткеннен кейін университет тарапынан тоқтатылса да, бағдарламаның өңделген нұсқасы Шимер колледжінде сақталды. Хатчинс Чикагодан Форд қорына өтті, онда білім беруді зерттеуге қаражат жұмсады. 1954 жылы ол азаматтық құқықтарға арналған Форд қорының еншілес компаниясы – "Республика қоры" президенті болды. 1959 жылы Санта-Барбарада (Калифорния) Демократиялық институттарды зерттеу орталығын құрды.

Ерте өмір және мансап

Роберт Мейнард Хатчинс 1899 жылы Бруклинде дүниеге келді, Уильям Джеймс Хатчинстің үш ұлының екіншісі, ол пресвитериан дін қызметкері және болашақ Берея колледжінің президенті болған. Сегіз жылдан кейін отбасы Огайо штатындағы Оберлинге, Оберлин колледжі орналасқан жерге көшті, онда Уильям Хатчинс оқытушы болып жұмыс істеді. Оберлин – әділдік пен еңбекқорлыққа бағытталған евангелистік идеалдарға адал шағын қауым, ол Хатчинске өмір бойы үлкен әсер етті. Хатчинс 1915-1917 жылдары Оберлин академиясында, содан кейін Оберлин колледжінде оқыды. 1917 жылы, АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, 18 жасында Хатчинс өзінің ағасы Уильяммен бірге АҚШ армиясының жедел жәрдем қызметіне қосылды. Хатчинс ағайындылары соғыстың көп бөлігінде Оллентаун жәрмеңкесінде орналасқан 587-ші бөлімшеде қызмет етті, оларға казарма салу міндеті жүктелді. Италияға жіберілгеннен кейін Хатчинс Croce al Merito di Guerra орденімен марапатталды. 1919 жылы соғыстан оралғаннан кейін Хатчинс Йель университетіне түсті (B.A. 1921). Йельде ол бұрын Оберлинде танысқаннан өзгеше қоғаммен кездесті, атмосфераны дайындық мектебінің түлектері жасады, олар тыйым салуға қарсы шықты. Дегенмен, Хатчинс осындай қаржылық қолдауға ие болмады, және үшінші және төртінші курстарында ол күнделікті шығындарын жабу үшін алты сағатқа дейін қарапайым жұмыстар істеді. Соңғы курсында ол Wolf's Head Society-ге қабылданды. Бітіру талаптарын орындағаннан кейін, ол Йель заң мектебіне де түсті. Кейс-әдісіне қызыққан Хатчинс оны өзінің нағыз білімінің бастамасы деп санады. 1921 жылы бітіргеннен кейін көп ұзамай Хатчинс Мод Фелпс Маквейге үйленді. Олардың үш қызы болды, алғашқысы 1925 жылы дүниеге келді. 1948 жылы олар ажырасып, 1949 жылы ол бұрынғы хатшысы Веста Орликке үйленді. Бір жыл Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында орта мектепте тарих және ағылшын тілінен сабақ бергеннен кейін, ол Йель корпорациясының хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымда ол Йель президентінің негізгі көмекшісі болды, түлектермен байланыс және қаржы жинауға жауапты болды. Нью-Хейвенге оралғаннан кейін ол Йель заң мектебінде оқуын жалғастырды (LL.B. 1925). LL.B. дәрежесін үздік бітіргеннен кейін, ол Йель заң факультетіне шақырылып, дәлелдеу және пайдалы құқық бойынша курстар оқыды. 1927 жылы ол Йель заң мектебінің декан қызметін атқарушы, ал 1928 жылы толыққанды декан болды. Осы кезде, 20 жасында Йель заң факультетінің деканы болған Хатчинс ұлттық деңгейде танымал тұлғаға айналды. Сол кезде Йель заң мектебінде құқықтық реалистер басымдық танытты және Хатчинс деканаттық кезінде құқықтық реализмді насихаттауға тырысты. Профессор ретінде оқытқан дәлелдеу ережелеріне күмәнмен қараған ол психология, социология және логиканың заңмен интеграциялануын қолдады. Бұл іске қолдау көрсеткендердің қатарында Уильям О. Дуглас болды, ол Колумбия заң мектебін тастап, Йельде Хатчинспен жұмыс істеді. Хатчинс Рокфеллер қорына Йельдегі Адам қатынастары институтын қаржыландыруға көмектесу үшін маңызды рөл атқарды, бұл институт әлеуметтік ғылымдар мен заң және медицина арасындағы серіктестікті дамытуға бағытталған.

Чикаго университеті

1929 жылы ол Чикаго қаласына көшіп, 30 жасында Чикаго университетінің президенті болды, ол елдегі ең жас университет президенті еді. Келесі бірнеше жылда Хатчинс бұрын қолдаған құқықтық реализмге күмән келтірді және әлеуметтік проблемаларды шешу үшін әлеуметтік ғылымдардағы эмпирикалық зерттеулердің мүмкіндігіне қасты күмәнмен қарады, әсіресе Ұлы депрессия кезінде. Мортимер Адлермен байланысқаннан кейін ол университет алдындағы философиялық мәселелердің шешімі Аристотельшілдік пен Фомалықта екеніне көз жеткізді. 1930 жылдардың соңында Хатчинс Чикаго университетінің оқу бағдарламасын Аристотельдік-Фомалық бағытта реформалауға тырысты, бірақ факультет оның ұсынған реформаларын үш рет қабылдамады. Хатчинс 1945 жылға дейін Чикаго университетінің президенті, ал 1951 жылға дейін университеттің канцлері болып қызмет етті. Канцлерлік өкілеттігі кезінде ол БАҚ-тың дұрыс жұмыс істеуін зерттеу үшін комиссия құрды. 1947 жылы Хатчинс комиссиясы баспасөздің «әлеуметтік жауапкершілігі» туралы есеп жариялады. Хатчинс академиялық бостандықты қорғаушы ретінде танымал болды. 1935 жылы университет коммунизмді насихаттады деген айып тағылғанда (Чарльз Рудольф Валгрин, оның немересінің онда оқып жүргенде коммунистік идеялармен улануын мәлімдеген) және 1949 жылы Хатчинс университет факультетінің өздері қалағандай оқыту құқығын қорғады, коммунизмді жеңудің ең жақсы жолы – оны басудың орнына ашық пікірталас пен тексеру арқылы екенін дәлелдеді. «Хатчинс өзінің факультетінің және олардың өздері қалағандай оқыту және сену құқығының артында тұрып, коммунизмнің қоғамдық талдау мен пікірталасқа төтеп бере алмайтынын айтты». Хатчинс Чикагодағы қызметі кезінде екі жылдық, жалпылама бакалаврлық білім беру туралы өз идеяларын іске асыра алды және кейіннен бір сала бойынша терең білім алғандарды магистрлік деңгейге жатқызды. Сонымен қатар, ол Чикагоны Big Ten конференциясынан шығарды және мектептің күйреуге жақын футбол командасын жойды, оны кампустың назарын аударушы фактор деп есептеді. Хатчинс спорт командалары үшін білім беру бағдарламаларына қарағанда көбірек жарияланған мектептерді сынады, ал қамқоршылар оған 1939 жылдың желтоқсан айында футболдан бас тартуға қажетті қолдау көрсетті. Бұл шешім әртүрлі реакцияларға ұшырады, көптеген студенттер мен түлектер университет мәдениетінің маңызды бөлігі саналған футболдың жойылуына қарсы болды. Бірақ бір жыл ішінде студенттердің, түлектердің және профессорлардың көпшілігі Хатчинстің білім беруге спорттан басымдық беретін университет туралы көзқарасын қолдады. Бүгінде Хатчинс коммерциялық колледж спортының жоғары оқу орындарының академиялық және интеллектуалдық мақсаттарымен үйлеспейтінін дәлелдейтін адамдар үшін үлгі болып табылады. Ол сондай-ақ осы себеппен бауырластықтар мен діни ұйымдарды таратуға тырысты. Ол оқу бағдарламасына зор құлшыныс танытса да, осы кезеңде көптеген белгілі түлектер бітірді, бірақ бизнес қауымдастығы мен демеушілер бағдарламаның құндылығына күмәндана бастады және ақырында төрт жылдық дәстүрлі A.B. және S.B. дипломдарын қайта орнатуға қол жеткізді (сондай-ақ футболды да). Колледждің қаржылық күші, оның қызметіне дейін едәуір болған, колледжге түсудің азаюымен және мектептің Чикаго аймағындағы негізгі демеушілерінен қаржылай көмектің азаюымен күрт төмендеді. Сондықтан оның сыншылары оны мектепті ұлттық назардан шығарып, оның кеңею мүмкіндігіне уақытша кедергі келтірген қауіпті идеалист деп қарастырды, ал оның жақтастары оның өзгерістері Чикагоны интеллектуалды жағынан ерекше етіп, оның жазбаларында қорлаған кәсіптік бейімділіктерді қабылдамауға мәжбүр еткенін айтады.

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Университеттегі лауазымын тастағаннан кейін Хатчинс Форд қорының қызметкері болды. 1950 жылдардың басында АҚШ автомобиль өнеркәсібінің қарқынды өсуіне байланысты Форд қоры үлкен табыстарға ие болды, бұл Ішкі кірістер қызметінің күдігіне түсті. Сондықтан Хатчинс өзінің қызығушылықтарына бағытталған салаларға айтарлық қаражат жұмсады, Білімді дамыту қоры мен Ересектер білімін дамыту қорын құрды. Білімді дамыту қоры 12 колледжде оқытушыларды даярлау және колледжге ерте қабылдау бағдарламаларын демеушілік етті. Осы колледждердің үшеуі – Гучер колледжі, Юта университеті және Шимер колледжі – бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Ересектер білімін дамыту қоры ересектерге арналған тәжірибелік білім беру бағдарламаларын, әсіресе гуманитарлық ғылымдарды қолдады; олардың ішінде кейін PBS болған Ұлттық білім беру телеарнасы да бар. 1954 жылы Хатчинс Форд қорынан 15 миллион доллар қаржымен қолдау алған Республика үшін қордың президенті болды, ол азаматтық бостандықтарды қорғады. Республика үшін қордан кеткеннен кейін Хатчинс 1959 жылы Демократиялық институттарды зерттеу орталығын құрды, бұл оның осы кең мәселені талдау үшін ғалымдар қауымдастығын біріктіру әрекеті болды. Хатчинс Орталықтың мақсатын демократиялық институттарды «демократиялық және демократиялық емес әлемнің жай-күйін көп салалы тұрғысынан қарастыру арқылы» зерттеу деп сипаттады, өйткені екеуін салыстырып, олардың қалай дамитынын көру қажет. Ол былай деді: «Не болып жатқанын анықтағаннан кейін немесе анықтауға тырысқаннан кейін Орталық өз байқауларын қоғамдық талқылауға ұсынады, егер қоғам оларға құлақ салғысы келсе». Формасы өзгертілгенімен және қысқартылғанымен, Чикаго университетінің колледждік оқу жоспары Хатчинстің «Секулярлық мәңгілік» доктринасының негізі болған Ұлы кітаптар мен Сократ әдісін осы күнге дейін сақтайды. Сонымен қатар, бағдарламаның тікелей мұрагері Чикагодағы Шимер колледжінде жұмыс істеуді жалғастыруда, ол 1950 жылдардың ортасына дейін университетпен байланысты болды. Шимердегі сынып бөлмесі мен ерте қабылдауға түсетін студенттерге арналған стипендия әлі де оның есімін сақтайды. Сент-Джон колледжінде осы бағдарламамен байланысты, бірақ алысрақ бағдарлама жұмыс істейді. Карл Саган «Жын-шайтанмен қырыққан әлем» кітабында Хатчинстің дәрістерін тыңдағаны үшін өте бақытты болғанын айтады, «онда ғылым адамзат білімінің керемет құрамының ажырамас бөлігі ретінде ұсынылды». Хатчинс атындағы Сономадағы Либералды зерттеулер мектебі оның құрметіне аталған. Альберт Эйнштейнмен бірге Хатчинс 1950-1951 жылдары Швейцарияның Женева қаласындағы Палаис Электоралда өткен Халықтар әлемі конвенциясының (PWC), сондай-ақ Халықтар әлемі құрылтай жиналысының (PWCA) демеушісі болды.

Білім беру теориясы

Өзінің барлық мансап жолы бойында Хатчинс білім беру құралы ретінде үлкен кітаптар ретінде танымал болған таңдаулы кітаптарды қолданудың жақтаушысы болды. 1970 жылы "Ештеңе жасамастан бұрын" деген сұхбатында Хатчинс былай түсіндірді: "Ұлы кітаптар – егер тек қана олар мұғалімге қарсы тұратындықтан ғана болса, бос білім беруге ең үміт беретін жол". Ұлы кітаптарға деген адалдығын көрсете отырып, Хатчинс Батыс әлемінің Ұлы кітаптарының бас редакторы және Ұлы кітаптарға қадам жасаушы болды. Ол сондай-ақ "The Great Ideas Today" журналының редакторлық кеңесінің төрағасы және 1943 жылдан 1974 жылға дейін "Encyclopædia Britannica" редакторы болды. Хатчинс "Утопия университеті" кітабында: "Білім беру жүйесінің жалпы мақсаты – өнеркәсіп үшін қолдар жасау немесе жастарды қалай күш табуға үйрету емес. Оның мақсаты – жауапты азаматтарды тәрбиелеу" деді. "Утопия университеті" еңбегінде Хатчинс кемелді қоғамға, Утопияға және "халықтың зияткерлік дамуын дамытуға" бағытталған білім беру жүйесіне айналған ел туралы айтады. Хатчинс АҚШ-тағы білім беру мекемелерінің дұрыс емес бағыттарын да зерттейді. Оның пікірінше, білім беру енді тек кәсіптік білім беру мектебіне айналып барады, және бұл мектептің жағдайы нашар. Хатчинс Калифорниядағы белгілі бір қаладағы құю фабрикасы мен жергілікті колледж арасындағы қарым-қатынасты талқылайды. Бұл колледж құю жұмысына қатысты курстар ұсынады, олар студенттерді фабрикада жұмыс істеуге дайындайды. Осылайша колледж жеке адамның зияткерлік қажеттіліктерін қанағаттандырудың орнына, қауымның құю жұмыскерлеріне деген қажеттілігін қанағаттандырады. Сонымен қатар, Хатчинс құю студенттерінің нашар дайындық алғанын мәлімдейді, себебі оқытушылардың құю фабрикасында жұмыс тәжірибесі жоқ. Хатчинс студенттер құю фабрикасында жұмыс істеу арқылы құю жұмысы туралы тиімді және толық білім алады деп санайды. Оның пікірінше, университеттер зияткерлік мазмұнды, әсіресе кәсіпке қатысты зияткерлік мазмұнды оқытуға тиіс, бірақ кәсіптің өзі өз қызметкерлерін оқыту үшін жауапкершілік алуы керек. Хатчинс сондай-ақ білім берудің білім беруден қамқорлыққа қарай ауысқанын ескертеді. Ол көптеген мектептердің жасөспірімдерге қараушылық қызметін ғана ұсынатынын, оларды жастық шақтың күйреуінен қорғайтынын айтады. Ол үй шаруашылығы және жүргізушілік курстарды білім беру мақсатына емес, қоғамдық қажеттілікті қанағаттандыруға бағытталған деп сынап айтады. Хатчинс білім беруді мамандандыруға қатысты алған жолын да айыптайды. Хатчинс өзінің "Колледж идеясы" атты эссесінде американдық білім берудің мамандануы студенттерді өз саласынан тыс студенттермен қарым-қатынас жасау қабілетінен айырғанын айтады. Оның пікірінше, биологияны оқып жүрген студент математиканы оқып жүрген студентпен мағыналы әңгімелесе алмайды, себебі олардың ортақ білім беру тәжірибесі жоқ. "Утопия университеті" еңбегінде Хатчинс жас утопиялықтардың білім беру тәжірибесін сипаттайды, онда алғашқы он жылдық оқыту студенттерді болашақ білім алу тәжірибелеріне дайындайды. Коммуникация – дамыған негізгі дағды. Студенттер оқуды, жазуды және мәселелерді талқылауды болашақ өмір бойы білім алуға дайындалу үшін үйренеді. Студенттер ғылым мен математиканы зерттейді, олар болашақтағы білімнің негізін құрайды. Тарих, география және әдебиеттер де тереңірек білім алу үшін негіз болып табылады. Соңында, өнер мен музыка зерттеледі, өйткені олар қоғамды ұлы ететін элементтер болып саналады. Утопиядағы осы оқу салаларында Батыс ой-пікірін қалыптастырған кітаптар оқу материалы ретінде қолданылады және Сократтық әдіс арқылы сыныптарда талқыланады. Сократтық әдіс, Сократтың және оның оқыту әдісінің атымен аталған, мұғалімнің талқылауды тақырыпқа байланысты ұстап, оны логикалық қателіктерден аулақ ұстауын қамтиды. Сократтық принциптерге сәйкес жүргізілген талқылауда тексерілмеген пікірлер әділ ойын болып табылады, ал тек ақыл-ой ғана соңғы төреші болып табылады. Сондықтан мұндай талқылаудан шыққан қорытындылар әркімнің жеке ойы, ал міндетті түрде сынып мүшелерінің келісімі емес, мұғалімнің де шешімі емес. Ұлы кітаптар – бұл табиғи таңдау, өйткені олар гениалды, уақытсыз және қоғамға әрқашан маңызды деп саналады. Ең жақсысын сатып алсаң, неге нашар нәрсені сатып алу керек? Басқа бағыттары болса да, Хатчинс зертханалық әлемді толығымен қабылдамайды; оның пікірінше, кейбір нәрселерді студент бітіргеннен кейін сыртқы әлемге шыққанда өзі таба білуі керек. Утопияда бастапқы білім беруден кейін колледж келеді, ол жоғары деңгейдегі оқу бағдарламасын жалғастырады. Алайда, мұнда назар коммуникация техникаларын үйренуден адамның әлем туралы негізгі түсініктерін және адамзатты жылжытқан жетекші идеяларды зерттеуге ауысады. Колледжден кейін студенттер сыртқы кеңес тарапынан жасалған кең ауқымды емтихан тапсырады, ол еркін адамға лайық білімнің қандай болу керектігін көрсетеді. Бұл қатаң емтихан студенттік өмір бойында тапсырылатын емтихандарға ұқсас, бірақ көбірек қамтиды. Студент бұл емтиханды тапсырғаннан кейін, оған Бакалавр дәрежесі беріледі. Дәреже осы ақпаратты меңгеруге негізделген, емес, алынған сабақтардың санына, жиналған кредиттерге немесе сабақта өткізілген сағаттарға. Студент білім беру және саяси республиканың бөлігі болу үшін қажетті білімі бар екенін дәлелдегеннен кейін, ол жұмысқа орналаса алады немесе университете формальды білімін жалғастыра алады. Формальды білімнен шыққаннан кейін, Утопия азаматтарының өмір бойы білім алуы жалғасады. Олар идеяларды зерттеу және талқылау үшін, сондай-ақ ұлы еңбектерді талдау үшін білім орталықтарына барады. Бұл білім орталықтары тұрақты мекемелер болып табылады, онда азаматтар американдықтар дәстүрлі түрде демалыс уақыты деп есептейтін уақытта барады. Егер олар университетке түсуді шешсе, студенттер мамандануды бастайды, бірақ олар деректер жинағын, техникалық білімді немесе дереу пайдалы проблемаларға шешімдерді зерттемейді, бірақ олар таңдалған салаларына қатысты зияткерлік идеяларды зерттейді. Мұнда студенттер бұрынғыдай формальды емес жағдайда, бірақ одан кем емес құлшыныспен оқиды. Бастапқы білім беру және колледж кезінде студенттер өзділігінен оқи алатынын дәлелдеуі керек еді; егер олар университетке түсуді шешсе, олар осы дағдыларды тиімді пайдалануы керек болды. Хатчинс мектептің практикалық емес, зияткерлік идеяларды іздеуі керек деп сенгенімен қатар, мектептер нақты бір құндылықтарды оқытуға тиіс емес деп те сенді. "Колледждің мақсаты – студенттерін жақсы адам ету емес, өйткені колледж мұны істей алмайды; егер ол мұны істеуге тырысса, ол сәтсіздікке ұшырайды; ол осы жауапкершілікті атқаруға тиіс агенттіктерді әлсіретеді және өзінің жауапкершілігін атқармайды". Мектептер студенттерге не дұрыс және әділ екенін үйретумен айналысуға тиіс емес; олар студенттерге өз шешімдерін қабылдауға көмектесумен айналысуы керек. Жастарға "Сіз немен қызығасыз?" деп сұрағанда, олар әділеттілікке қызығатындарын жауап береді: олар қаралар үшін әділеттілік, үшінші әлем үшін әділеттілік жасайды. Егер сіз: "Жарайды, әділеттілік дегеніміз не?" десеңіз, олардың ешқандай идеясы жоқ.
Сынаушылар ұлы кітаптарда әділеттілік не екеніне немесе не емес екеніне бір жауап жоқ екенін көрсетеді. Шындығында, осы сұраққа көптеген қайшы жауаптар бар. Бірақ кейбіреулер әлсіздік деп санайтын нәрсені Хатчинс күш деп санайды. Хатчинс студенттер осы қарама-қайшы идеяларға таныс болуы керек деп мәлімдейді, осылайша олар оларды өз саналарында салмақтап, аргументтерді қысқартып, өз көзқарастарын жасай алады. Осылайша, және тек осылайша ғана студенттер білім ала алады...