Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1810 жылғы Пиреней соғысы кезіндегі шайқас
1810 battle during the Peninsular War
Бусако шайқасы (buˈsaku) немесе Буссако, 1810 жылдың 27 қыркүйегінде Пиреней соғысы барысында Португалияның Серра-ду-Бусако тау жотасында болды. Веллингтон 25 000 британдық және сол сияқты португалдық әскермен Буссако биіктігін (40°20'40"N, 8°20'15"W координаталарындағы 16 км-лік тау жотасы) басып алып, маршал Андре Массена басқаратын 65 000 француз әскерінен бес рет шабуылға ұшырады. Массена қарсыластың орналасуы мен күшіне қатысты нақты болмады, себебі Веллингтон оларды тау жотасының еңкейген бөлігіне орналастырды, онда оларды көру қиын болды және артиллериямен әлсірету мүмкін емес еді. Нақты шабуылдарды маршал Мишель Ней және дивизия генералы Жан Рейньер жасады, бірақ қатыгез шайқастан кейін олар одақтас күштерді ығыстыра алмады және 4500 адамды жоғалтып, 1250 англо-португалдық әскерінің зардап шегуіне қарсы шегінді. Дегенмен, Веллингтон Массена әскері оның позицияларын айналып өткеннен кейін Торес-Ведрас шебіне қайта шегінуге мәжбүр болды.
The Battle of Buçaco (buˈsaku) or Bussaco, fought on 27 September 1810 during the Peninsular War in the Portuguese mountain range of Serra do Buçaco, resulted in the defeat of French forces by Lord Wellington's Anglo Portuguese Army. Having occupied the heights of Bussaco (a 10 mile (16 km) long ridge located at 40°20'40"N, 8°20'15"W) with 25,000 British and the same number of Portuguese, Wellington was attacked five times successively by 65,000 French under Marshal André Masséna. Masséna was uncertain as to the disposition and strength of the opposing forces because Wellington deployed them on the reverse slope of the ridge, where they could neither be easily seen nor easily softened up with artillery. The actual assaults were delivered by the corps of Marshal Michel Ney and General of Division (Major General) Jean Reynier, but after much fierce fighting they failed to dislodge the allied forces and were driven off after having lost 4,500 men against 1,250 Anglo Portuguese casualties. However, Wellington was ultimately forced to withdraw to the
Lines of Torres Vedras after his positions were outflanked by Masséna's troops.
Өмірбаян
Португалияның үшінші әскери науқаны Торрес-Ведрас бекіністерін салумен және Сьюдад-Родриго қамалымен басталды.
The Third Portuguese campaign had started with the construction of the Lines of Torres Vedras and the Siege of Ciudad Rodrigo.
Операциялар
1810 жылы император Наполеон I Массенаға португалиялықтардан ағылшындарды қууға бұйрық берді. Осыған сәйкес, француз маршалы сәуір айында Сьюдад-Родриго қамалын басталды. Испан гарнизоны 9 шілдеге дейін, қамал құлағанға дейін қарсы тұрды. Содан кейін Коа шайқасы болды. Алмейда қамалы 26 тамызда қамалдың жарылғыш заттарының күшті жарылуымен күрт аяқталды. Француздардың жолындағы барлық кедергілер жойылғаннан кейін, олар Лиссабонға күшпен шабуылдауға мүмкіндік алды. Лиссабонды қорғау үшін салынып жатқан Торрес-Ведрас бекіністері аяқталғанша француздарды тоқтату маңызды болды. Көпірлер мен жолдарды таңдап бұзу арқылы Веллингтон француздардың таңдау мүмкіндіктерін шектеді және француз әскерлерінің жылдамдығын баяулатты. Қыркүйектің соңында олар Буссако жотасында орналасқан Веллингтон армиясымен кездесті. Биіктігі 549 метрге жететін бұл жота Коимбраға, содан кейін Лиссабонға апаратын басты жолға тік бұрышпен орналасқан, бұл француз әскерлерінің жолындағы сирек және ең қолайлы қорғаныс позициясы болды.
In 1810, Emperor Napoleon I ordered Masséna to drive the British from Portugal. Accordingly, the French marshal began the Siege of Ciudad Rodrigo in April. The Spanish garrison held out until 9 July when the fortress fell. The Battle of the Côa was fought soon after. The Siege of Almeida ended suddenly with a massive explosion of the fortress magazine on 26 August. With all obstacles cleared from their path, the French could march on Lisbon in strength. It was important to delay the French until the defences being built around Lisbon, the Lines of Torres Vedras, could be completed. Using selective demolition of bridges and roads, Viscount Wellington restricted the choice of routes the French could use and slowed the advance of the French troops. At the end of September, they met Wellington's army drawn up on the ridge of Bussaco. The ridge, which at its highest rises to 549 metres, lies at right angles to the main road to Coimbra and thence to Lisbon, providing one of the few and certainly the best defensive position on the French route of march.
Француз ұйымы
Массенаның 60 мыңдық әскеріне Рейньер басқаратын II корпус, Ней басқаратын VI корпус, МГ Жан Андош Жуно басқаратын VIII корпус және МГ Луи Пьер, граф Монбрун басқаратын кавалерия резерві кірді. Ренье корпусын Пьер-Юг Виктория Мерле мен Этьен-Хюделе де-Биердің дивизиялары құрады. Ней корпусының үш дивизиясын Жан Маршан, Жюльен Мермет және Луи Луасон басқарды. Жуно корпусында MG Бертран Клаузель мен MG Жан-Батист Солиньяқтың дивизиялары болды. Әрбір француз корпусында жеңіл ат әскерінің стандартты бригадасы болды. Бригада генералы (BG) Жан Батист Эбле, Массенаның артиллерия бастығы, 112 зеңбірекке қолбасшылық етті.
Masséna's army of 60,000 included the II Corps under Reynier, the VI Corps led by Ney, the VIII Corps under MG Jean Andoche Junot and a cavalry reserve led by MG Louis Pierre, Count Montbrun. The divisions of MG Pierre Hugues Victoire Merle and MG Étienne Heudelet de Bierre made up Reynier's corps. Ney's corps had three divisions under MGs Jean Marchand, Julien Mermet and Louis Loison. Junot had the divisions of MG Bertrand Clausel and MG Jean Baptiste Solignac. Each French corps contained the standard brigade of light cavalry. General of Brigade (BG) Jean Baptiste Eblé, Masséna's artillery chief, commanded 112 guns.
Жоспарлар
Веллингтон әскерін Буссако қырқасының жотасына шығысқа қарай орналастырды. Бұрын, байланысты жақсарту үшін, Корольдік инженерлер корпусының төрт офицеріне қырқаның кері беткейімен өтетін жолды қазуға бұйрық берген еді. Коул сол (солтүстік) жақ флангты ұстады. Одан кейін Крауффорд, Спенсер, Пиктон және Лит орналасты. Хилл оң (оңтүстік) жақ флангты Гамильтон әскерімен бірге ұстады. Массена британдықтардан көп екеніне сенді және Ней мен басқа офицерлердің ынталандыруымен, оларды айналып өтудің орнына, британдықтарға шабуыл жасауға бұйрық берді. Веллингтон әскерінің көп бөлігі көрінбеді, себебі олар кері беткейде қалды және тамақ дайындауға от жағуға тыйым салынған еді. Француз генералы қырқаның ортасына Рейниерді жіберуді жоспарлады, оны британдықтардың оң жақ қанаты деп есептеді. II корпус шабуыл жасағанда біршама сәттілік көрсететін болса, Массена Ней корпусын негізгі жол арқылы британдықтарға шабуылдауға жіберетін еді. VIII корпус VI корпус артында резервте тұрды. Ней шабуылға және жеңіске жеткенін жариялағанда, Рейниер кенеттен ойын өзгертті, шабуылы сәтсіз аяқталады деп болжады.
Wellington posted his army along the crest of Bussaco Ridge, facing east. To improve his lateral communications, he had previously ordered his four officers from the Royal Corps of Engineers to cut a road that ran the length of the ridge on the reverse slope. Cole held the left (north) flank. Next came Craufurd, Spencer, Picton and Leith. Hill held the right (south) flank with Hamilton's men attached. Masséna, believing he easily outnumbered the British and goaded by Ney and other officers to attack the British position rather than go around it, ordered a reconnaissance of the steep ridge. Very few of Wellington's troops were visible, as they remained on the reverse slope and were ordered not to light cooking fires. The French General planned to send Reynier at the centre of the ridge, which he believed to be the British right flank. Once the II Corps attack showed some signs of success, Masséna would launch Ney's corps at the British along the main road. The VIII Corps stood behind the VI Corps in reserve. While Ney announced that he was ready to attack and conquer, Reynier suddenly had second thoughts, predicting his attack would be beaten.
ІІ корпус шабуыл жасайды
Рейнирдің әскерлері таңертеңгі тұман басында шабуыл жасады. Гюделет өзінің жетекші бригадасын бір рота енімен және сегіз батальон тереңдігімен тік жотаға жіберді. Алдыңғы полк жотаның басына жеткенде, олар 74-ші жаяу әскері және екі португал батальоны, сондай-ақ 12 зеңбірекпен бетпе-бет келді. Француздар колоннадан қатарға қайта құруға тырысты. Пелет былай дейді: «Колонна жаттығу сияқты орналаса бастады». Бірақ одақтастар қарқынды мылтық атысын жүргізді. Көп ұзамай француз жаяу әскерлері шатасқа түсті. Дегенмен, олар жотадағы қиынға түскен жерге бекінді. Бірнеше жүз метр солтүстікке қарай Мерль дивизиясы да осындай формациямен жотаға шабуыл жасады. Пиктон жота үстіндегі жолды пайдаланып, қорғаушыларын жедел жинады. 88-ші және 45-ші полктер мен екі португал батальонының қисық сызығында кездескен француз әскері қатарға орналасуға сәттілік таба алмады. Жинақталған отқа түскен француз әскері жотадан төмен қарай қашқан жол тартты. Мерль жараланды, ал бригада генералы Жан Франсуа Грендорж қаза тапты. Веллингтон 88-ші полктің полковнигі Александр Уоллеске жақындап: «Уоллес, мен мұндай батыл шабуылды ешқашан көрген емеспін», – деді. Гюделеттің екінші бригадасы жотаның етегінде қозғалмай тұрғанын көріп, Рейнье генерал-майор Максимилиан Фойға жақындап, дереу шабуыл жасауды бұйырды. Одақтастар алғашқы екі шабуылдан кейін орналасқан жерлерінен ығысқан кезде, Фой олардың қорғанысындағы әлсіз жерге шабуыл жасады. Сәтімен, француз әскері одақтастардың ең нашар дайындалған бөліміне – португалдық милицияға шабуыл жасап, оларды жеңді. Бірақ таңғы тұман таралып, британдықтардың оң жақ қанатының алдында ешқандай жау болмады. Веллингтон бұрыннан-ақ Лейтке солтүстікке қарай Пиктонға көмектесу үшін әскерін жылжытуды бұйырған еді. Фойдың әскері жетістігін бекітуге үлкермей, оларға 9-шы және 38-ші Лейт полктері мен Пиктонның бір бөлігі шабуыл жасады. Француздар жотадан ығыстырылды, ал Фой жараланды. Бұл жеңілісті көрген соң, Гюделеттің екінші бригадасы жотаның етегіне шегінді.
Reynier's troops struck in the early morning mist. Heudelet sent his leading brigade straight up the slope in a formation one company wide and eight battalions deep. When the leading regiment reached the top of the ridge, they found themselves facing the 74th Foot and two Portuguese battalions in line, plus 12 cannon. The French tried to change formation from column into a line. Pelet says, "The column began to deploy as if at an exercise." But the Allies brought intense musketry to bear. Soon, the French infantrymen were thrown into confusion. However, they clung to a precarious toehold on the ridge. Several hundred yards to the north, Merle's division thrust up the ridge in a similar formation. Picton hurriedly massed his defenders by using the ridgetop road. Met at the crest by the 88th Foot and the 45th Foot and two Portuguese battalions in a concave line, the French tried unsuccessfully to deploy into line. Crushed by converging fire, the French fled down the slope. Merle was wounded while General of Brigade Jean François Graindorge fell mortally wounded. Wellington rode up to Colonel Alexander Wallace of the 88th and remarked, "Wallace, I have never witnessed a more gallant charge." Seeing Heudelet's second brigade standing immobile at the foot of the ridge, Reynier rode up to BG Maximilien Foy and demanded an immediate attack. With the Allies out of position after defeating the first two attacks, Foy hit a weak spot in their defences. Fortuitously, the French struck the least prepared unit in the Allied army—a Portuguese militia unit—and routed it. But the morning mist cleared, revealing no enemies in front of the British right flank. Wellington had already ordered Leith to shift his men to the north to assist Picton. Before Foy's men could consolidate their gain, they were attacked by the 9th Foot and 38th Foot of Leith and some of Picton's men. The French were swept off the ridge and Foy wounded. After seeing this rout, Heudelet's other brigade withdrew to the base of the ridge.
VI корпус шабуыл жасады
Ней атыс естіп, Рейниердің әскері табысқа жетіп жатыр деп ойлап, шабуылға бұйрық берді. Бұл сектордағы негізгі тас жол Моура және Сула шағын елді мекендерінен өтіп, Бусако монастырына апаратын биік тілге көтерілді. Британдықтардың аса қатты қарсыласуына қарсы Лойсон дивизиясы алға жылжыды. Биіктікке жақын жерде 43-ші және 52-ші жаяу әскер полкінің 1800 сарбазы күтіп отырды. Лойсонның алдыңғы бригадасы монастырь аумағына жақындағанда, екі британдық бөлім тұрып, жақыннан қатты атып, штыкпен шабуыл жасады. Француз бригадасы күйреп, қашқа жол тартты, олардың командирі Эдуард Симон жараланып, тұтқынға алынды. Біршама уақыттан кейін және оңтүстікке қарай, Клод Франсуа Ферей басқаратын Лойсонның екінші бригадасы екі батареядан және ағылшын-португалдық мылтықтардан жақын қашықтықтан отқа түсті. Бұл бөлім де жеңіліске ұшырады. Маршан дивизиясының генерал-майоры Антуан Луи Попон де Мокун бригадасы Денис Пактың португалдық бригадасына шабуыл жасағанда тағы да жеңіліске ұшырады. Екі тарап күні бойы қарқынды шайқас жүргізді, бірақ француздар қайтадан күшпен шабуыл жасауға тырыспады.
Hearing gunfire, Ney assumed Reynier's men were enjoying success and ordered an attack. In this sector, the main highway climbed a long spur past the hamlets of Moura and Sula to reach the crest at the Convent of Bussaco. Against a very heavy British skirmish line, Loison's division fought its way forward. Near the crest, 1,800 men of the 43rd and 52nd infantry regiments lay down waiting. As Loison's leading brigade approached the convent grounds, the two British units stood up, fired a terrific volley at point blank range and charged with the bayonet. The French brigade collapsed and fled leaving BG Édouard Simon, their commander, wounded and a prisoner. A short time later and slightly further south, Loison's second brigade under BG Claude François Ferey ran into a close range fire from two batteries plus Anglo Portuguese musketry. This unit was also routed. A final thrust by BG Antoine Louis Popon de Maucune's brigade of Marchand's division met defeat when it ran into Denis Pack's Portuguese brigade. The two sides occupied the rest of the day in vigorous skirmishing, but the French did not try to attack in force again.
Салдары
Француздар 522 қаза тапты, 3612 жараланды және 364 тұтқынға алынды. Одақтас әскерлердің жоғалғандары 200 қаза, 1001 жаралы және 51 жоғалып кеткен адамды құрады. Британдықтар мен португалдықтардың әрқайсысы дәл 626 сарбазын жоғалтты. Массена Веллингтон әскерінің күші мен оның қорғаныс позициясының мықтылығын түсінді, сондықтан ол сол күні Буссако жотасының екі шетін барлау үшін кавалериялық жасақтарды жіберді, позицияны айналып өтудің жолын іздеді. Француз армиясы Мортагоаға қарай шегінді, әскердің кетуін жасыру үшін орманға от жақылды. 28-ші күні кешке Массена өз әскерін Сардао жолымен Бояльво арқылы Буссако жотасының солтүстігінен Веллингтон позициясын айналып өтуге және Портодан Коимбраға дейінгі басты жолды ашуға бұйрық берді. Веллингтон түнді монастырда өткізгеннен кейін, позициясы бұрылғанын байқап, әскерін әлі салынып жатқан Торрес-Ведрас шебіне қарай ақырын шегінуді жалғастырды. Ол 10 қазанға дейін осы шепке жетті. Алға жылжуды жалғастырған Массена ауру және жаралы әскерлерін Коимбрада қалдырды, кейін бірнеше күннен соң олар португалдықтардың қолына түсті. Бұл Португалияның жаңадан құрылған армиясының алғашқы ірі шайқасы болды, онда португалдық әскерлер маңызды рөл атқарды және жеңіс тәжірибесіз сарбаздардың рухын көтерді. Үшінші португалдық науқаны 14 қазанда Собрал шайқасында шепті сынаумен жалғасты. Массена оны шабуылдау үшін тым мықты деп тапты және қысқы жайлауға шегінді. Әскерін азықпен қамтамасыз етуден айырылып, ағылшын-португалдық партизандық тактикасымен қиналып, ол 1811 жылдың басында Испанияға шегінгенге дейін тағы 25 000 сарбазын тұтқынға алды немесе аштықтан және аурудан қаза тапты. Осылайша Португалия, шекараға жақын Алмейда бекінісінен басқа, француз оккупациясынан азат болды. Шегіну кезінде Сабугал шайқасы сияқты бірнеше шайқастар болды.
The French suffered 522 dead, 3,612 wounded, and 364 captured. The Allied losses numbered 200 dead, 1,001 wounded, and 51 missing. The British and Portuguese each lost exactly 626 men. Masséna now realised the size of Wellington's forces and the strength of his defensive position, so that afternoon he had sent cavalry patrols to reconnoitre both ends of the Bussaco ridge, looking for a way round the position. The French army was withdrawn towards Mortagoa, with fires lit in the woods to offer some camouflage to the troops’ departure. Massena issued orders on the evening of the 28th which would send his army along the Sardaõ road via Boialvo, outflanking Wellington’s position to the North of the Bussaco ridge, and opening up the main road from Oporto to Coimbra. Wellington, after spending the night in the convent, and finding his position turned, resumed the leisurely retreat of his army towards the, still being constructed, Lines of Torres Vedras. He reached these in good order by 10 October. Continuing to advance, Masséna had left his sick and wounded troops at Coimbra, where a few days later, they fell into the hands of the Portuguese. This was the first major battle of the Peninsular War in which units of the reconstituted Portuguese Army fought, where the Portuguese troops played a prominent part and the victory served as a great morale boost to the inexperienced troops. The Third Portuguese campaign proceeded with the probing of the Lines in the Battle of Sobral on 14 October. Masséna found them too strong to attack and withdrew into winter quarters. Deprived of food for his men and harried by Anglo Portuguese hit and run tactics, he lost a further 25,000 men captured or dead from starvation or sickness before he retreated into Spain early in 1811. This finally freed Portugal from French occupation except for the fortress of Almeida, near the frontier. During the retreat, several actions were fought, including the Battle of Sabugal.
Көркем шығармаларда
Г. А. Хентидің «Веллингтонның қолбасшылығымен» кітабында Буссако шайқасы туралы бөлім бар (мәтінде «Busaco» деп жазылған). Бернард Корнуэллдің «Шарптың қашуы» кітабы осы шайқасты қамтиды. Уинстон Грэмнің «Теңізден келген бейтаныс» романында Росс Полдарк үкіметтік фактілерді анықтау миссиясымен майданға сапар шегеді.
Under Wellington's Command by G. A. Henty includes a section on the Battle of Bussaco (sp. 'Busaco' in the text). Sharpe's Escape by Bernard Cornwell covers the battle. Stranger from the Sea by Winston Graham features a visit to the front line by Ross Poldark, who is on a government fact finding mission.