Мастық періште (Mastıq perişte)

Кіріспе

Люсинда Уильямстың әні

«Мас періште» (醉いどれ天使) — Акира Куросава режиссерлік еткен, сценарийін де бірге жазған 1948 жылғы жапондық якуза фильмі. Бұл режиссер Куросава мен актер Тоширо Мифунэнің бірлескен жиырма алты фильмнің алғашқысы болып табылады.

Сюжет

Санада (Такаши Шимура) - алкогольдік дәрігер (соғыстан кейінгі Жапониядағы "маскүнем періште") - бәсекелес синдикатпен атыс-жұғыстан кейін Мацунага (Тоширо Мифунэ) есімді аз уақыт якузаны емдейді. Дәрігер Мацунаганың құсуын байқап, жас бандитке туберкулез диагнозын қояды. Мацунага өзінің ауруына қарсы тұруды бас тартқаннан кейін, өзін-өзі күтіп алу қажеттілігі туралы жиі мазалағаннан кейін, бандит ақыры ішімдік ішуді және әйелдерді тартуды тоқтатуға келіседі және Санада оған қамқорлық жасауға мүмкіндік береді. Екеуі қиын достыққа ие болады, бірақ Мацунаганың ант еткен ағасы Окада, сонымен қатар дәрігердің көмекшісі Мионың бұрынғы жігіті, түрмеден босатылады. Осы уақыт аралығында Санада өзінің басқа пациенттерін емдеуді жалғастырады, олардың бірі - жас студент қыз, туберкулезге қарсы күресте алға басуда. Мацунага тез арада құрбыларының қысымына беріліп, дәрігердің кеңесін орындаудан бас тартады, бұрынғы ішімдікке қайта оралады және Окада мен оның якуза достарымен түнгі клубтарға барады. Ақырында, ол қызу ойын кезінде құлап түседі және кешке Санада клиникасына жеткізіледі. Окада келіп, егер Мийоны қайдан табуға болатынын айтпаса, дәрігерді өлтіремін деп қорқытады. Мацунага дәрігерді қорғап, Окаданы кетуге мәжбүрлеген кезде, ол өзінің ант еткен бауырына сенуге болмайтынын түсінеді. Содан кейін Мацунага өзінің синдикатының басшысы, оған Окаданың аумағын бақылауға берген, оны түрмеде болған кезінде, оны бәсекелес синдикатқа қарсы соғыста пеш ретінде құрбандыққа шалуға ниетті екенін біледі. Окада сонымен қатар өз аумағындағы дүкен иелеріне Мацунагаға қарсы шыққандары үшін жаза ретінде қызмет көрсетуден бас тартуды бұйырады. Санада полицияға Окаданың қысымшылығы туралы хабарлауға барады, ал Мацунага клиникадан тыныш шығып, якузаның пәтеріне барады. Сол жерде ол өзінің ант еткен бауырын, денсаулығының нашарлауына байланысты тастап кеткен Мацунаганың бұрынғы сүйіктісі Нанаэмен кездестіреді және қан құсудан бұрын ашуланып, оны пышақпен соғып өлтіруге тырысады. Окада оны көкірекке ұрады, ал Мацунага жараларынан қайтыс болғанға дейін сыртқа шығады. Окада өлтіргені үшін тұтқындалады, бірақ Мацунаганың бастығы оның жерлеу рәсіміне ақы төлеуден бас тартады. Мацунагаға деген сезімі бар жергілікті барменшік оны төлейді және Санадаға Мацунаганың күлін әкеліп, онымен бірге тұруға ұсынған әкесі фермасына жерлеуді жоспарлап отырғанын айтады. Дәрігер оның сезімін түсінсе де, Мацунаганың өз өмірін құртып жібергенін кешіре алмайтынын айтады. Сол сәтте оның науқасы, студент қыз келіп, туберкулез ауруы емделгенін айтады. Дәрігер оны базарға қуана-қуана алып барып, мерекелік тәтті жейді.

Sanada (Takashi Shimura) is an alcoholic doctor (the titular "drunken angel") in postwar Japan who treats a small time yakuza named Matsunaga (Toshiro Mifune) after a gunfight with a rival syndicate. The doctor, noticing that Matsunaga is coughing, diagnoses the young gangster with tuberculosis. After frequently pestering Matsunaga, who refuses to deal with his illness, about the need to start taking care of himself, the gangster finally agrees to quit boozing and womanizing and allow Sanada to care for him. The two enjoy an uneasy friendship until Matsunaga's sworn brother, Okada, who is also the abusive ex boyfriend of the doctor's female assistant Miyo, is released from prison. In the meantime, Sanada continues treating his other patients, one of whom, a young female student, seems to be making progress against her tuberculosis. Matsunaga quickly succumbs to peer pressure and stops following the doctor's advice, slipping back into old drinking habits and going to nightclubs with Okada and his fellow yakuza. Eventually, he collapses during a heated dice game and is taken to Sanada's clinic for the evening. Okada shows up and threatens to kill the doctor if he doesn't tell him where to find Miyo, and while Matsunaga stands up for the doctor and gets Okada to leave, he realizes that his sworn brother cannot be trusted. Matsunaga then finds out that the boss of his syndicate, who gave him control of Okada's territory during his time in prison, intends to sacrifice him as a pawn in the war against the rival syndicate. Okada also orders the storeowners in his territory to refuse service to Matsunaga as retaliation for challenging him. Sanada goes to report Okada's harassment to the police, while Matsunaga discreetly leaves the clinic and goes to the yakuza's apartment. There, he finds his sworn brother with Nanae, Matsunaga's former sweetheart who abandoned him due to his failing health, and angrily tries to stab him before starting to cough up blood. Okada then stabs him in the chest, and Matsunaga stumbles outside before dying of his wounds. Okada is arrested for the murder, but Matsunaga's boss refuses to pay for his funeral. A local barmaid, who had feelings for Matsunaga, pays for it instead and tells Sanada that she plans to take Matsunaga's ashes to be buried on her father's ranch, where she had offered to live with him. The doctor retorts that while he understands how she feels, he cannot forgive Matsunaga for throwing his life away. Just then, his patient, the female student, arrives and reveals that her tuberculosis is cured and the doctor happily leads her to the market for a celebratory sweet.

Өндіріс

Мацунаганың рөлін ойнауға актер іздеп жүргенде, Куросаваға кастинг директорларының бірі Мифунэ туралы айтты, ол басқа бір фильмге қатысып, онда ашулы кейіпкерді ойнауға үміткер болған. Куросава Мифунэнің осы сынағын көрді және Мифунэнің талантына қатты таңғалып, оны Мацунага рөліне бекітті. Фильмнің Criterion Collection DVD-сіндегі жапондық кинотанушы Дональд Ричи Куросаваның Мифунэнің ептілігі мен «мысықтай» қимылдарына әсерленгенін, бұл оның актерлерді таңдауына да ықпал еткенін айтады. «Жынды періште» фильміндегі цензура мәселелері даниялық кинотанушы Ларс Мартин Соренсеннің «Куросава және цензура» деген Criterion Collection DVD-сі үшін түсірген қосымша деректі фильмінде кеңінен жарылған. Американдық оккупация кезінде түсірілген «Жынды періште» сценарийі АҚШ үкіметі құрған цензура кеңесінің талаптарына сай болуы керек еді. Ол кездегі цензура кеңесі япондық фильмдерде оккупацияны сынауға рұқсат бермейтін. Куросава оккупацияға қатысты бірнеше сілтемелерді, олардың барлығы да негативті, цензурадан өткізіп жіберді. Фильмнің басында американдық сарбаздарға қызмет көрсеткен «пан-пан» қыздары деп аталатын лицензиясы жоқ әйелдер көрсетіледі. Гаңстерлер мен олардың сүйіктілері батыстық киімдер мен шаштармен келеді. Куросаваға қара базардағы лас үйлердегі өртенген ғимаратты көрсетуге рұқсат берілмеді, бірақ ол ауданның ортасындағы улы батпақты көп көрсетті. Ағылшын тіліндегі жарнамаларға да рұқсат берілмеген, бірақ түсірілім алаңындағы базарлардағы жарнамаларда ағылшын тілінің қолданылуына бірнеше мысалдар бар. Түнгі клубтағы би сахнасында Куросаваның сөздерімен (Shizuko Kasagi орындаған «Jungle Boogie») американдық джаз музыкасын пародизациялаған түпнұсқа композиция ойнайды; Касаги Джонни Вайсмуллердің «Тарзан» фильмінен әйгілі айқайын еліктейді, ал Куросаваның әншіні бейнелеуі американдық фильм-нуар «Гильда» фильмінің пародисы болып табылады. Цензура комиссиясы осы ұсақ бұзушылықтарды шамадан тыс жұмыс істегендіктен және жеткіліксіз штаттан айқай алмады, бірақ цензура Куросавадан фильмнің бастапқы, «қорқынышты» соңын қайта жазуды талап етті.

While looking for an actor to play Matsunaga, Kurosawa was told by one of the casting directors about Mifune, who was auditioning for another movie where he had to play an angry character. Kurosawa watched Mifune do this audition, and was so amazed by Mifune that he cast him as Matsunaga. On the film's Criterion Collection DVD, Japanese film scholar Donald Richie comments that Kurosawa was impressed by the athletic agility and "cat like" moves of Mifune, which also had bearing in his casting. Censorship issues in Drunken Angel are covered extensively in a supplemental documentary by Danish film scholar Lars Martin Sorensen, created for the Criterion Collection DVD release of the film, entitled Kurosawa and the Censors. Produced and released during the American occupation in Japan, the Drunken Angel screenplay had to comply with a censorship board issued by the U. S. government. The board did not allow criticism of the occupation to be shown in Japanese films at that time. Kurosawa slipped several references to the occupation, all of them negative, past the censors. The opening scene of the film features unlicensed prostitutes known as "pan pan" girls, who catered to American soldiers. The gangsters and their girlfriends all wear Westernized clothing and hairstyles. Kurosawa was not allowed to show a burned out building in his black market slum set, but he did heavily feature the poisonous bog at the center of the district. English language signage was also not allowed, but the markets on set have several examples of English usage on their signs. The dance scene in the nightclub features an original composition ("Jungle Boogie", sung by Shizuko Kasagi) with lyrics by Kurosawa, satirizing American jazz music; Kasagi imitates Johnny Weissmuller's famous yell from the Tarzan movies, and the way Kurosawa frames the singer parodies the American film noir movie Gilda. The censorship board was unable to catch these subtle breaches due to overwork and understaffing, but censors did require Kurosawa to rewrite the film's original, more "gruesome" ending.

Музыка

Куросава музыканы белгілі бір көріністің мазмұнымен кері қарама-қайшылық тудыру үшін қолданды. Атап айтқанда, ол J. E. Jonasson-ның "Көкек вальсін" пайдаланды. Түсірілім кезінде Куросаваның әкесі қайтыс болды. Ол қайғыға батқан күйде болғанда, фоннан "Көкек вальсі" әні естілді, ал көңіл көтеріп, әуелі музыка оны одан да күйзеліске түсірді. Куросава фильмде осы сезімді Мацунаганың өміріндегі ең қиын сәтте, кейіпкер қылмыс жетекшісінің өзін пайдаланғанын түсінгенде қолдануға шешім қабылдады. Куросава дыбыс режиссерлеріне әкесі қайтыс болғаннан кейін естіген "Көкек вальсі" әнінің нақты жазбасын табуды және Мацунага қылмыс жетекшісінен кеткен соң көшемен келе жатқан сахнада әннің аспаптық бөлігін қайталап ойнатуды тапсырды.

Мұра

"Шарақшы періште" Rotten Tomatoes сайтында 93% мақұлдау рейтингісіне ие. Марк Шиллинг 2003 жылы жарық көрген "Якуза фильмдері кітабы: Жапондық гангстер фильмдеріне нұсқаулық" еңбегінде бұл фильмді соғыстан кейінгі якузаны бейнелеген алғашқы фильм деп атады, бірақ фильмнің якуза фильмдері жанрының тақырыптарын тура бейнелеудің орнына, олармен ойнауға бейім екенін де айтты.

Фильмдер дереккөздері

"Мас періште" жапон тілінде, ағылшын тіліндегі субтитрлермен, онлайн видео (1 сағат, 38 минут, 14 секунд), Archive.org сайтында.